I SAB/Gl 8/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Paweł Kornacki (spr.), Asesor WSA Mikołaj Darmosz, Sędzia WSA Dorota Kozłowska, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 18 września 2024 r. sprawy ze skargi L. GmbH Sp. z o.o. Oddział w Polsce w R. na bezczynność Naczelnika Pierwszego Śląskiego Urzędu Skarbowego w S. w przedmiocie unieważnienia numeru identyfikacji podatkowej postanawia: 1) odrzucić skargę, 2) zwrócić skarżącej L. GmbH Sp. z o.o. Oddział w Polsce w R. wpis sądowy od skargi w kwocie 100 (słownie: sto) złotych. 1. L. GmbH Sp. z o.o. Oddział w Polsce wniosła skargę na bezczynność Naczelnika Pierwszego Śląskiego Urzędu Skarbowego w S. (dalej: NUS) "w sprawie unieważnienia z urzędu numeru NIP o ciągu cyfr [...], który został nadany Stronie po raz drugi w procesie rejestracji". W skardze zarzuciła naruszenie przepisów postępowania mających znaczący wpływ na wynik sprawy tj.: a) art. 139 § 1 i 2 oraz art. 140 § 1 i 2 w związku z art. 120 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 2383, ze zm. - dalej: o.p.) poprzez brak unieważnienia przez organ z urzędu numeru NIP o ciągu cyfr [...], który został nadany skarżącej po raz drugi, podczas gdy NUS był zobowiązany do działania w tym zakresie, mając na uwadze podstawę prawną wynikającą z art. 8c ust. 1 pkt 3, art. 8c ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 13 października 1995 r. o zasadach ewidencji i identyfikacji podatników i płatników (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 375, dalej: ustawa o NIP), jak również wnioski płynące z orzecznictwa dotyczące jednokrotności rejestracji oddziału dla potrzeb NIP; b) naruszenie art. 121 § 1 o.p. poprzez nieuwzględnienie wniosków płynących z utrwalonego orzecznictwa sądów administracyjnych, iż oddział podlega jednokrotnej rejestracji dla potrzeb NIP. Oddział spółki zagranicznej w Polsce nie jest bowiem odrębnym podmiotem od zagranicznego przedsiębiorcy, lecz stanowi jedynie wydzieloną organizacyjnie część swojej jednostki macierzystej. Brak zaakceptowania takiego stanowiska przez organ spowodował brak działania NUS zmierzającego do unieważnienia z urzędu numeru NIP o ciągu cyfr [...], który został nadany stronie po raz drugi w procesie rejestracji. Mając na uwadze podniesione zarzuty, w myśl art. 149 § 1 pkt 1 i 3 oraz art. 149 § 1a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 935 – dalej: p.p.s.a.) skarżąca wniosła o: a) zobowiązanie organu do wydania decyzji o unieważnieniu numeru NIP w określonym terminie; b) stwierdzenie, że organ dopuścił się bezczynności; c) weryfikację czy bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Ponadto, wniosła o zasądzenie od NUS na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania według norm prawem przepisanych. 2. W odpowiedzi na skargę NUS wniósł o oddalenie skargi. 3. Stan sprawy. 3.1. Skarżąca 2 października 2023 r. złożyła wniosek o stwierdzenie bezskuteczności czynności organu w przedmiocie nadania jej numeru NIP o ciągu cyfr [...], a także o unieważnienie ww. numeru NIP. Jako powód unieważnienia podała dwukrotne jego nadanie. Skarżąca zawnioskowała również o usunięcie z białej listy podatników VAT numeru NIP spółki zagranicznej i wpisanie numeru NIP oddziału. W związku z tym NUS 30 października 2023 r. wydał postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie o stwierdzenie bezskuteczności czynności organu w przedmiocie nadania L. GMBH numeru NIP [...] oraz o unieważnienie ww. numeru NIP, na które 9 listopada 2023 r. Jako podstawę prawną organ wskazał m.in. art. 165a § 1 i 2 o.p. 9 listopada 2023 r. skarżąca złożyła zażalenie na ww. postanowienie. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej: DIAS) postanowieniem z 24 stycznia 2024 r. utrzymał w mocy postanowienie organu NUS z 30 października 2024 r. 15 marca 2024 r. skarżąca skierowała do DIAS ponaglenie na bezczynność NUS w sprawie unieważnienia przez organ z urzędu numeru NIP o ciągu cyfr [...]. 19 marca 2024 r. za pośrednictwem organu skarżąca złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach na bezczynność NUS w sprawie unieważnienia przez Organ z urzędu numeru NIP o ciągu cyfr [...]. Sprawa sądowoadministracyjna została zarejestrowana pod sygnaturą I SAB/Gl 8/24. Ta sama spółka wniosła również skargę do tutejszego Sądu na wymienione wyżej postanowienie DIAS z 24 stycznia 2024 r. utrzymujące w mocy postanowienie NUS z 30 października 2023 r. o odmowie wszczęcia postępowania (I SA/Gl 395/24). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. 4. Skarga, jako niedopuszczalna, zasługuje na odrzucenie na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. 5. Na wstępie oceny dopuszczalności skargi należy zauważyć, że zgodnie z art. 8c ust. 2 ustawy o NIP postępowanie o unieważnienie NIP może być prowadzone wyłącznie z urzędu, a zatem nie ma podstaw do prowadzenia takiego postępowania na wniosek. Jak stwierdził NSA w wyroku z 6 września 2023 r., III FSK 2523/21, z tego względu jedynym legalnym rozstrzygnięciem jakie mogło być wydane w takiej sprawie na skutek wniosku podatnika, było wydanie postanowienie o odmowie wszczęcia - na wniosek - postępowania w przedmiocie unieważnienia NIP. W analizowanej sytuacji procesowej organ podatkowy tak właśnie zareagował. Co więcej, w uzasadnieniu wydanego postanowienia dał wyraz rozważaniom, co do istnienia przesłanek do podjęcia postępowania z urzędu, co także zastrzegł NSA w powołanym wyroku z 6 września 2023 r. Jednocześnie trzeba podkreślić, że skarga na bezczynność organu nie może zmierzać do oceny zasadności rozstrzygnięcia organu, które zostało wydane na skutek wniosku skarżącej, tj. w tym przypadku postanowienia NUS o odmowie wszczęcia postępowania oraz utrzymującego go w mocy postanowienia DIAS z 24 stycznia 2024 r. Na skutek skargi na bezczynność sąd nie jest bowiem władny dokonywać ocen dotyczących meritum sprawy będącej przedmiotem postępowania prowadzonego przez organ, czy postepowania które według strony powinno zostać przez organ wszczęte z urzędu (por. wyrok NSA 23 marca 2021 r., I FSK 189/21 i powołane tam dalsze orzecznictwo). Należy więc zaakcentować, że w sprawach ze skargi na bezczynność organu, poza zakresem kognicji sądów administracyjnych pozostaje zagadnienie ustaleń dokonywanych przez organ w postępowaniu oraz ich prawnej oceny, w tym przypadku zasadności unieważnienia nadanego podatnikowi numeru NIP na podstawie art. 8c ust. 2 pkt 1 ustawy o NIP. Ta problematyka, odnosząca się do meritum sprawy, mogła zostać podniesiona przez skarżącą w skardze na postanowienie DIAS z 24 stycznia 2024 r. - co zresztą skarżąca uczyniła, a jej skarga została zarejestrowana pod sygnaturą I SA/Gl 395/24. 6. W dalszej kolejności Sąd stwierdza, że pierwszym powodem odrzucenia skargi jest wniesienie jej już po zakończeniu wstępnego postępowania administracyjnego (art. 165a o.p.), które zostało zainicjowane na skutek, czy w reakcji, na wniosek skarżącej z 2 października 2023 r. o unieważnienie numeru NIP. W następstwie tego wniosku skarżącej, NUS 30 października 2023 r. wydał postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania, a później, po rozpoznaniu zażalenia strony, DIAS postanowieniem 24 stycznia 2024 r. utrzymał w mocy postanowienie NUS. Skargę na bezczynność spółka wniosła dopiero 19 marca 2024 r. NSA w uchwale z 22 czerwca 2022 r., II OPS 5/19, usunął wątpliwości interpretacyjne związane z dopuszczalnością uwzględnienia skargi na bezczynność organu administracji publicznej po wydaniu przez organ rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie, której dotyczy zarzut bezczynności. W uchwale tej NSA stwierdził, że wniesienie skargi na bezczynność po zakończeniu przez organ administracji publicznej prowadzonego postępowania poprzez wydanie decyzji ostatecznej stanowi przeszkodę w merytorycznym rozpoznaniu takiej skargi przez sąd administracyjny w zakresie rozstrzygnięcia podjętego na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Tego rodzaju sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie. NSA stwierdził, że nie jest dopuszczalne merytoryczne orzekanie przez sąd w sprawie ze skargi na bezczynność, złożonej w dacie, gdy kwestionowane postępowanie zostało zakończone. Ocena zasadności skargi na bezczynność może być dokonana jedynie na dzień wniesienia skargi. W powołanej uchwale stwierdzono także, że pogląd przeciwny sprowadzający się do dopuszczalności rozstrzygania spraw ze skarg na bezczynność w razie załatwienia sprawy administracyjnej przed wniesieniem skargi jest nieprawidłowy z tego podstawowego powodu, że zakończenie postępowania, którego sposób prowadzenia jest skarżony, skutkuje ustaniem stanu podlegającego kontroli sądowej tj. stanu bezczynności. W uzasadnieniu uchwały o sygn. akt II OPS 5/19 NSA dodał, że zasadniczym celem skargi na bezczynność organu administracji publicznej, jak i skargi na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, jest doprowadzenie do usunięcia stanu bezczynności. Natomiast tylko celem wtórnym jest uzyskanie prejudykatu w procesie odszkodowawczym. Stąd też za niedopuszczalną należy uznać skargę na bezczynność wniesioną po zakończeniu postępowania administracyjnego. Biorąc powyższe pod uwagę, skoro w ocenianej sprawie, w dacie wniesienia do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargi na bezczynność NUS, tj. w dniu 19 marca 2024 r. nie występował zarzucany skargą stan bezczynności, ponieważ wstępne postępowanie administracyjne, o którym mowa w art. 165a o.p., zostało uprzednio zakończone postanowieniem organu II instancji w dniu 24 stycznia 2024 r., to w kontekście wskazanej wyżej uchwały NSA z 22 czerwca 2020 r., II OPS 5/19, brak było podstaw do merytorycznego rozpoznania takiej skargi przez sąd administracyjny. Z uwagi na stan sprawy, wniesiona skarga nie mogła zatem zmierzać do uchylenia stanu bezczynności, a zatem nie mogła realizować celu tej skargi, co uzasadniało jej odrzucenie na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. 6. Sąd dostrzega także drugi powód, dla którego przedmiotowa skarga zasługuje na odrzucenie. Otóż, zgodnie z art. 165 § 2 o.p. wszczęcie postępowania podatkowego z urzędu następuje w formie postanowienia. Sąd podziela pogląd, że jest to postanowienie niezaskarżalne (wyrok NSA z 22 lutego 2022 r., I FSK 883/19; wyrok WSA w Warszawie 25 listopada 2005 r., V SA/Wa 936/05). Tym samym niewydanie takiego postanowienia nie może być skutecznie zaskarżone do sądu administracyjnego w trybie skargi na bezczynność, co wynika z art. 3 § 2 pkt 8 i 9 p.p.s.a. (postanowienie WSA w Poznaniu z 1 lutego 2019 r., IV SAB/Po 175/18). Mając również i to na uwadze, Sąd uznał, że przedmiotowa skarga jest niedopuszczalna, bo niewszczęcie z urzędu postępowania w sprawie unieważnienia numeru NIP, nie jest bezczynnością organu w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 8 i 9 p.p.s.a., która może być kwestionowana w drodze skargi na bezczynność organu. Wobec niewszczęcia postępowania co do istoty, nie można też mówić o jego przewlekłym prowadzeniu. 7. Z tych powodów Sąd odrzucił skargę. 8. Jednocześnie na podstawie art. 232 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd orzekł o zwrocie skarżącej całego uiszczonego wpisu od skargi.