I SO/Gl 3/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Teresa Randak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 6 lipca 2009 r. sprawy ze skargi G.G. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych w kwestii wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. G.G. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych. Jednocześnie złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie z kosztów sądowych i ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika uzasadniając, że samodzielnie utrzymuje męża i dwoje dzieci, a jej wynagrodzenie – w kwocie zwolnionej przez organ egzekucyjny – wynosi 1400 zł. Na wezwanie referendarza sądowego do uzupełnienia danych zawartych we wniosku, skarżąca oświadczyła, że jej małżonek nie jest obecnie bezrobotny, gdyż prowadzi działalność gospodarczą, która jednak – z uwagi na jej początkowe stadium – nie przynosi żadnych dochodów. Skarżąca przedstawiła: wyciąg z jej rachunku bankowego za okres od dnia 30 listopada 2008 r. do dnia 30 stycznia 2009 r. (saldo końcowe na tym rachunku wyniosło [...] zł) oraz odpisy: pisma organu egzekucyjnego z dnia 14 kwietnia 2008 r., informującego o zajęciu rachunku bankowego (według niego "nadal obowiązuje zgoda na zwolnienie spod zajęcia kwoty [...] zł. miesięcznie"), dokument z dnia 24 czerwca 2008 r. zatytułowany jako "informacja dla lekarza prowadzącego", rozliczenie jej wynagrodzenia za kwiecień 2008 r. i zaświadczenia o zarobkach za okres od kwietnia do czerwca 2008 r. oraz dokumentację obrazującą koszty bieżącego utrzymania skarżącej i jej rodziny, np. związane z zakupem leków. Referendarz sądowy ponownie wezwał skarżącą do uzupełnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie wyjaśnień dotyczących działalności gospodarczej prowadzonej przez jej małżonka, zastrzegając, że wyjaśnienia te powinny być wsparte stosowną dokumentacją: zaświadczeniem o treści wpisu w ewidencji gospodarczej oraz odpisami: deklaracji na podatek od towarów i usług składanych w okresie ostatnich trzech miesięcy, ewidencji środków trwałych posiadanych w ramach działalności gospodarczej oraz prowadzonych w związku z nią ksiąg rachunkowych lub podatkowej księgi przychodów i rozchodów za wskazany wyżej okres. Wykonując to wezwanie, skarżąca nadesłała odpisy: zaświadczeń z dni 11 i 28 sierpnia 2008 r. o wpisie do ewidencji działalności gospodarczej prowadzonej przez jej małżonka i o nadaniu numeru identyfikacyjnego REGON oraz złożoną przez jej małżonka deklarację dla podatku od towarów i usług za pierwszy kwartał 2009 r., w której wykazano podstawę opodatkowania w wysokości [...] zł (w dokumencie tym wskazano również nadwyżkę z poprzedniej deklaracji w kwocie [...] zł). Skarżąca przedłożyła również kopię wypisu z Centrum Onkologii z dnia 13 lutego 2009 r. Postanowieniem z dnia 18 maja 2009 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy, uzasadniając, że skarżąca nie wykazała, iż została spełniona przesłanka przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym tj. że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W niewystarczającym stopniu wykonała wezwanie referendarza do uzupełnienia danych zawartych we wniosku; przedłożone dokumenty dotyczące wysokości jej wynagrodzenia nie są aktualne – pochodzą sprzed roku, a przede wszystkim w sposób niewystarczający wykonała wezwanie dotyczące dokumentacji związanej z działalnością gospodarczą jej małżonka. We wniosku skarżąca całkowicie przemilczała tę kwestię, mimo iż wspomniana działalność, jak wynika z przedłożonego odpisu zaświadczenia o wpisie do ewidencji, została rozpoczęta ponad osiem miesięcy temu. W konsekwencji nie można zgodzić się z twierdzeniem skarżącej, iż rozpatrywana działalność znajduje się dopiero w początkowym stadium. Podobnie wyjaśnienia skarżącej o braku dochodowości przedsiębiorstwa jej męża, nie znajdują potwierdzenia w treści nadesłanego odpisu deklaracji dla podatku od towarów i usług. Według wspomnianej deklaracji, przedsiębiorstwo to wykazuje przecież bardzo duże obroty, wprost niewspółmiernie przewyższające wysokość wpisu od skargi w niniejszej sprawie - najniższą spośród przewidzianych w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Całościowa analiza stanu przedsiębiorstwa małżonka skarżącej (a tym samym struktury dochodów całej rodziny), pozwalająca na pełniejszą weryfikację jej oświadczeń, jest jednak niemożliwa ze względu na niewykonanie wezwania do przedłożenia innych dowodów o podstawowym znaczeniu w tej kwestii, szczególnie odpisu podatkowej księgi przychodów i rozchodów. Mając to na względzie, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, odmówiono przyznania prawa pomocy. Skarżąca złożyła sprzeciw od powyższego postanowienia, wnosząc o ponowne rozpatrzenie wniosku i o przyznanie prawa pomocy. Podniosła, że wysokość jej wynagrodzenia zmienia się. Dodała, że z uwagi na rozdzielność majątkową, brak jest podstaw do uczestnictwa jej małżonka w ponoszeniu opłat oraz wglądu do jego ksiąg. Do sprzeciwu dołączyła umowę majątkową małżeńską zawartą dnia 2 września 2008 r., na mocy której w jej małżeństwie została ustanowiona rozdzielność majątkowa. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na podstawie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), zwanej dalej w skrócie P.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Wobec tego wniesienie sprzeciwu przez skarżącą spowodowało utratę mocy postanowienia z dnia 18 maja 2009 r. o odmowie przyznania prawa pomocy oraz jednocześnie przejęcie sprawy do rozpoznania przez sąd. Podkreślenia wymaga, że zgodnie z art. 246 § 1 P.p.s.a. – przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje : - 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; - 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jednakże przepis art. 246 § 1 P.p.s.a. stanowi regulację wyjątkową w stosunku do ogólnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowego, wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. Wobec tego przyznanie prawa pomocy ma bardzo ograniczony zakres stosowania i może mieć miejsce tylko w wyjątkowych sytuacjach. Zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 lutego 2006 r., sygn. akt II OZ 96/06 LEX nr 360343). Prawo pomocy – jak stanowi art. 244 § 1 P.p.s.a. – obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W przedmiotowej sprawie skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. W związku z tym, na podstawie cytowanego wyżej przepisu art. 246 § 1 P.p.s.a., na skarżącej spoczywał ciężar wykazania, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Ponadto zgodnie z art. 255 P.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Tymczasem skarżąca nie wykazała okoliczności przemawiających za przyznaniem jej prawa pomocy. Przede wszystkim stwierdzić bowiem należało, iż nie nadesłała istotnych dokumentów źródłowych - wymienionych w wezwaniu referendarza sądowego, pozwalających na całościową ocenę jej możliwości płatniczych - tj. przede wszystkim dokumentów dotyczących aktualnej wysokości jej wynagrodzenia oraz dokumentów stanowiących podstawę analizy stanu przedsiębiorstwa jej małżonka. Podniesiona przez skarżącą w sprzeciwie okoliczność, że na podstawie umowy majątkowej małżeńskiej - od dnia 2 września 2008 r. podlega wraz z mężem ustrojowi rozdzielności majątkowej – wbrew twierdzeniom skarżącej - nie ma wpływu na zakres obowiązku ponoszenia przez jej męża kosztów utrzymania wspólnego gospodarstwa domowego. Podobnie - nie ma również wpływu na możliwości uzyskania przez skarżącą dokumentów stanowiących podstawę analizy stanu przedsiębiorstwa jej męża. Brak zatem działania ze strony skarżącej, w przedmiocie wykazania jej sytuacji materialnej, skutkować musiał odmową przyznania prawa pomocy. Okoliczności powyższe miały podstawowe znaczenie dla przyjęcia oceny, że nie została w rozpoznawanej sprawie spełniona przesłanka dotycząca wykazania przez skarżącą, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W związku z powyższym, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 255 P.p.s.a., należało orzec jak w sentencji.