I SO/Gl 7/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Paweł Kornacki, po rozpoznaniu w dniu 29 października 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu L. A. na postanowienie referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 20 września 2018 r. w sprawie z wniosku L.A. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Postanowieniem z 20 września 2018 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach odmówił L. A. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie referendarz sądowy wskazał, że wnioskodawca, sygnalizując zamiar złożenia skargi o wznowienie postępowania w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 481/15, wniósł o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie pełnomocnika oraz zwolnienie od kosztów sądowych. Uznano, że wniosek ten złożył celem wniesienia wspomnianej skargi, wobec czego zarejestrowano go w repertorium SO. Wnioskujący oświadczył, że nie ma żadnego majątku, nie osiąga dochodów, nie pozostaje z nikim we wspólnym gospodarstwie domowym i wykazuje zaległości w opłatach za mieszkanie. Do wniosku skarżący załączył zaświadczenie z dnia 18 lipca 2018 r., wedle którego od dnia 7 lipca 2016 r. jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna i od ponad roku nie pobiera zasiłku. Pismem doręczonym dnia 24 sierpnia 2018 r. referendarz sądowy wezwał wnioskodawcę do uzupełnienia w terminie 7 dni danych zawartych we wniosku poprzez nadesłanie: dokumentów wskazujących wysokość wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącego i przez osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, w szczególności zaświadczeń o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń, w tym uzyskiwanych w ramach tzw. Programu 500+, z okresu ostatnich sześciu miesięcy lub kopii decyzji, którymi te świadczenia przyznano albo zwaloryzowano, kopii zeznań podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych, także tych dotyczących ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych, złożonych przez lub w imieniu skarżącego oraz innych osób pozostających z nim w gospodarstwie domowym za rok 2017, wyciągów z wszelkich rachunków bankowych oraz prowadzonych przez spółdzielcze kasy oszczędności, posiadanych przez skarżącego i przez osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, obrazujących ich stan oraz wszystkie operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy, a także dokumentów dotyczących lokat, dokumentu pozwalającego ustalić tytuł prawny, na podstawie którego skarżący korzysta z lokalu wskazanego jako jego adres zamieszkania, a także kopii faktur lub rachunków obrazujących aktualną wysokość wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego oraz dokumentów potwierdzających zapłatę tych należności i wysokość zaległości w tym zakresie, np. wezwań do zapłaty. Wnioskujący przedłożył: zeznanie podatkowe za ubiegły rok, kopię umowy najmu lokalu z dnia [...] obejmującą wyliczenie czynszu (składniki czynszu uzależnione od liczby osób zamieszkujących lokal ustalono dla dwóch osób), wyciąg z rachunku bankowego, za pomocą którego uiszczono wpis od skargi w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 481/15, za okres od 22 maja do 22 sierpnia 2018 r. (saldo na rachunku stale jest dodatnie, a wpływy ograniczają się do wpłat gotówkowych, np. w czerwcu wpłacono łącznie sumę 1870 zł, oraz przelewów dokonywanych przez osoby trzecie, z których jedna ma to samo miejsce zamieszkania co wnioskujący; np. w objętej wyciągiem części sierpnia była to kwota wynosząca łącznie 430 zł; ponadto tytuł jednego z przelewów, z dnia 4 lipca 2018 r. na kwotę 300 zł, oznaczono jako "prezent ślubny"). Nadesłał także kolejne zaświadczenie w sprawie bezrobocia z dnia 24 sierpnia 2018 r. Oświadczył zarazem, że "pożycza pieniądze na życie i opłaty, co widać z rachunku bankowego", oraz powołał się na zaświadczenie o zaległości w tych opłatach, którego wszelako nie załączył. Wnioskujący uiścił wpis od skargi w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 481/15. Postanowieniem z dnia 17 października 2016 r. Sąd odmówił mu w tej sprawie przyznania prawa pomocy, podnosząc, że spośród dokumentów źródłowych, o które go wzywano, dostarczył on tylko zaświadczenie w sprawie bezrobocia, a także że nie wyjaśniono kwestii osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Rozpoznając złożony wniosek referendarz sądowy wskazał na wstępie, że wniosek o przyznanie prawa pomocy zarejestrowano w repertorium SO, ponieważ nie wpłynęła do Sądu skarga o wznowienie postępowania, na potrzeby której go złożono. Pod tą sygnaturą będzie on rozpoznany, nawet jeżeli skarga taka wpłynie i zostanie zarejestrowana w repertorium SA. Nie zmienia to jednak wpadkowego charakteru postępowania w przedmiocie prawa pomocy, które pełni jedynie subsydiarną czy służebną rolę wobec postępowania głównego w przedmiocie skargi czy skargi o wznowienie postępowania. Zarówno zwolnienie od kosztów sądowych, jak i ustanowienie pełnomocnika ma przecież dotyczyć tego ostatniego postępowania (głównego). Oceniając zatem złożony wniosek referendarz sądowy wskazał w pierwszej kolejności na treść art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302, dalej jako "p.p.s.a.") i stwierdził, że wnioskujący musi udowodnić, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, przedstawiając – z własnej inicjatywy lub na wezwanie – stosowną dokumentację źródłową. W ocenie referendarza sądowego minimum staranności procesowej sprowadza się do dokładnego wykonania wezwania do uzupełnienia danych zawartych we wniosku, tj. złożenia dodatkowych wyjaśnień i nadesłania wszystkich dokumentów źródłowych wymienionych w wezwaniu. Przystępując do rozpoznania wniosku, referendarz sądowy zwrócił uwagę, że prawomocnym postanowieniem z dnia 17 października 2016 r. Sąd odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy w postępowaniu, którego wznowienie wchodzi obecnie w rachubę. Skoro bowiem prawo pomocy w zakresie całkowitym przyznane stronie w sprawie ze skargi obejmuje postępowanie ze skargi o wznowienie postępowania w tej sprawie (uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 grudnia 2010 r. II GPS 2/10, LEX nr 668584), to również odmowa przyznania tego prawa we wznawianym postępowaniu nie może pozostawać bez znaczenia w analizowanym aspekcie w tym sensie, że należy przyjąć, iż wnioskodawca składa kolejny wniosek, próbując przezwyciężyć czy zwalczyć skutki prawomocnego oddalenia jego poprzedniego wniosku. W myśl art. 164 p.p.s.a. postanowienie wydane na posiedzeniu niejawnym wiąże wszak od chwili, w której zostało podpisane wraz z uzasadnieniem, a stosownie do art. 165 p.p.s.a. postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Odstąpienie od oceny powziętej we wcześniejszym postanowieniu może zatem wchodzić w grę jedynie wtedy, gdy okoliczności stanowiące przesłankę danego rozstrzygnięcia uległy zmianie. Zdaniem referendarza przesłanka ta jednak w rozpatrywanym przypadku nie zachodzi, co wyklucza przyznanie prawa pomocy. Referendarz sądowy stwierdził, że wprawdzie wnioskodawca nadesłał więcej dokumentów źródłowych niż w postępowaniu w przedmiocie jego pierwszego wniosku o przyznanie prawa pomocy, to materiały te, w jego ocenie, nie tylko nie rozwiały dostrzeżonych wówczas wątpliwości, lecz wręcz je wzmocniły. Jego zdaniem wątpliwości te dotyczą szczególnie podniesionej w postanowieniu z dnia 17 października 2016 r. niemożności poczynienia ustaleń odnoszących się do osób pozostających z wnioskującym we wspólnym gospodarstwie domowym. Wnioskodawca utrzymuje, że prowadzi takie gospodarstwo samodzielnie i nie wykonał wezwania do udokumentowania sytuacji wspomnianych osób, mimo że pozostaje to w ewidentnej sprzeczności z dostarczoną umową najmu i przede wszystkim z wyciągiem z rachunku bankowego. W umowie składniki czynszu uzależnione od liczby osób zamieszkujących lokal wyliczono mianowicie dla dwóch osób, z kolei wyciąg odnotowuje regularne przelewy od osoby mającej to samo miejsce zamieszkania co wnioskodawca. Co więcej, jeden z przelewów (pochodzących od jeszcze innej osoby) został dokonany tytułem prezentu ślubnego, toteż co najmniej wysoce prawdopodobne jest, że ostatnio zmienił się stan cywilny wnioskodawcy w sposób dający mu prawne podstawy do domagania się od tej osoby wsparcia także na potrzeby postępowania sądowego ze względu na obowiązki wynikające z małżeństwa. Zdaniem referendarza z wsparcia tego wnioskujący stale korzysta, czego dowodzą przelewy, o których była mowa. Referendarz sądowy zauważył również, że wnioskodawca systematycznie wpłaca na rachunek kwoty gotówkowe z nieujawnionego na wyciągu źródła, co, w ocenie referendarza, całkowicie podważa jego oświadczenia o braku jakichkolwiek dochodów. Kwoty te umożliwiają bieżące opłacenie wszystkich wydatków pokrywanych za pomocą rachunku z zachowaniem dodatniego salda. Referendarz sądowy wskazał przy tym, że wnioskodawca nie udokumentował żadnych zaległości, np. za pomocą zaświadczenia, którego – wbrew swoim stwierdzeniom – nie nadesłał. Jego zdaniem trudno się również zgodzić z argumentem, że z wyciągu z rachunku bankowego wynika, iż wpływy na ten rachunek pochodzą z pożyczek. Argument ten także nie został zatem wparty jakimkolwiek dowodem. Od powyższego postanowienia wnioskodawca złożył sprzeciw. Wskazał, że pozostaje bez pracy i bez majątku, zaś w postępowaniach przed sądami powszechnymi został zwolniony z kosztów sądowych. Zauważył, że w umowie najmu naliczono czynsz za 2 osoby, w tym jego syna, który od kilku lat z nim nie mieszka i jest zameldowany w innym mieście. Podkreślił, że czynsz w 2016 r. i 2018 r. płacił za jedną osobę. Ponadto podkreślił, że jego przelewy pieniężne na koncie to czynsz najmu za mieszkanie jego córki, który odbiera od wynajmujących i wysyła następnie córce, która również mieszka w innym mieście. Oświadczył również, że posiada zadłużenie w płatnościach za czynsz oraz że pożycza pieniądze od znajomych, aby żyć i dotrwać do emerytury. Ostatecznie wskazał, że gospodarstwo domowe prowadzi sam. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 260 § 1 p.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Jednocześnie zgodnie z § 2 ww. przepisu wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z treścią art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Tak ukształtowana treść przepisu, w szczególności użycie sformułowania "gdy wykaże", wyraźnie przesądza, że to na stronie spoczywa obowiązek przekonania sądu, że znajduje się w sytuacji wymagającej przyznania jej prawa pomocy w zakresie częściowym lub całkowitym. Jednocześnie ocena przez Sąd dokonywana jest w oparciu o złożone przez stronę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy oświadczenie na urzędowym formularzu "PPF" uzupełnione ewentualnie w trybie art. 255 p.p.s.a. Należy w tym miejscu podkreślić, że ustawodawca w odniesieniu do wniosku o przyznanie prawa pomocy poza oświadczeniem o stanie rodzinnym i majątkowym w formularzu urzędowym "PPF" przewidział możliwość weryfikacji takiego oświadczenia. Zgodnie bowiem z treścią art. 255 p.p.s.a. strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Nieprawidłowe wypełnienie ww. formularza lub nieuzupełnienie na żądanie sądu wniosku stoi na przeszkodzie przyznaniu prawa pomocy, albowiem Sąd nie jest w stanie ocenić sytuacji skarżącego. Podkreślić w tym miejscu także należy, że przyznanie prawa pomocy następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że w stosunku do jego osoby zachodzą przesłanki przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Użyte w treści art. 246 p.p.s.a. słowo "wykazać" oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 863/11, publ. LEX nr 1104158). Wnioskodawca, chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinien liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 listopada 2011 r., sygn. akt I OZ 881/11, publ. LEX nr 1069777). W ocenie Sądu wydane przez referendarza sądowego rozstrzygnięcie było w pełni prawidłowe. W pierwszej kolejności stwierdzić należy, że referendarz sądowy prawidłowo uznał, że wydane uprzednio w sprawie postanowienie tut. Sądu z dnia 17 października 2016 r. z uwagi na treść art. 164 p.p.s.a. wiąże Sąd w niniejszej sprawie. Zgodnie bowiem z uchwałą siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 grudnia 2010 r. sygn. akt II GPS 2/10 "Prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości lub ustanowienia adwokata (radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego) przyznane stronie w sprawie ze skargi, na podstawie art. 244 i art. 245 p.p.s.a. obejmuje postępowanie ze skargi o wznowienie postępowania w tej sprawie". Z uzasadnienia postanowienia tut. Sądu z dnia 17 października 2016 r. wynika, iż przyczyną odmowy przyznania skarżącemu prawa pomocy był fakt, że skarżący w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego nie przedstawił wszystkich dokumentów wskazanych w skierowanym do niego wezwaniu. Ponadto Sąd zwrócił uwagę na powstałe wątpliwości dotyczące osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym w kontekście złożonego w tym postępowaniu oświadczenia, z którego wynikało, iż tworzy on wspólne gospodarstwo domowe z inną osobą. Badając zatem złożony wniosek, w tym nadesłane przez wnioskodawcę dokumenty, referendarz sądowy słusznie uznał, że powyższe wątpliwości nie tylko nie zostały wyjaśnione, ale wręcz się spotęgowały. Z wyciągu z rachunku bankowego wnioskodawcy wynika bowiem, że otrzymuje on wpłaty od innej osoby, zaś jej adres uwidoczniony w przelewach jest tożsamy z adresem wnioskodawcy. Należy przy tym zauważyć, że wpłaty te mają charakter stały. I tak z przedłożonego wyciągu bankowego wynika, że zasiliła ona rachunek bankowy wnioskodawcy w dniu 25 maja 2018 r., w dniu 4 czerwca 2018 r., w dniu 12 czerwca 2018 r., w dniu 22 czerwca 2018 r. w dniu 2 lipca 2018 r. w dniu 12 lipca 2018 r. oraz w dniu w dniu 14 sierpnia 2018 r. łączną kwotą 560 zł ze wskazaniem "na paliwo", kwotą 30 zł w dniu 9 sierpnia 2018 r. z opisem "telewizja satelitarna", a także w dniu 20 sierpnia 2018 r. kwotą 300 zł z opisem "energia". Zestawienie zatem okoliczności wskazanej w postanowieniu z dnia 17 października 2016 r., dotyczącej złożonego oświadczenia o pozostawaniu we wspólnym gospodarstwie domowym wnioskodawcy z ww. osobą, z adresem jej zamieszkania widniejącym na przelewach oraz tytułami wpłat powoduje, że powstaje wątpliwość co do tego, czy wnioskodawca prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Wątpliwość tę potęguje przy tym przelew jaki otrzymał wnioskodawca, a ujawniony w złożonym wyciągu z rachunku bankowego, w kwocie 300 zł tytułem "prezent ślubny". Należy przy tym zauważyć, że w złożonym sprzeciwie wnioskodawca nie odniósł się do tej kwestii w ogóle, a jego argumentacja o samodzielnym prowadzeniu gospodarstwa domowego dotyczyła jedynie osoby jego syna. Rozpoznając złożony wniosek referendarz sądowy prawidłowo ocenił również fakt, że wnioskodawca dokonuje wpłat na konto, a także, iż dokonywane są przelewy przez inne osoby. Nie zasługuje przy tym na uwzględnienie argumentacja wnioskodawcy podniesiona w sprzeciwie, że wpłaty wnioskodawcy stanowią czynsz najmu mieszkania córki, które on pobiera, a następnie jej zwraca. Po pierwsze wnioskodawca nie przedstawił upoważnienia do odbierania czynszu najmu od córki. Po drugie z wyciągu bankowego wynika, że wpłaty dokonywane przez wnioskodawcę nie są w jednakowej wysokości, mimo, że czynsz najmu co do zasady jest stały. W wyciągu tym widnieją bowiem następujące wpłaty wnioskodawcy: kwota 1.000 zł w dniu 1 czerwca 2018 r., kwota 120 zł w dniu 21 czerwca 2018 r., kwota 750 zł w dniu 30 czerwca 2018 r., kwota 350 zł w dniu 23 lipca 2018 r., kwota 750 zł w dniu 1 sierpnia 2018 r., kwota 220 zł w dniu 20 sierpnia 2018 r. Jednocześnie nie może ujść uwadze Sądu ta okoliczność, że jedynie część z tej kwoty jest przekazywana osobie trzeciej. Mianowicie z kwoty 1.000 zł wpłaconej w dniu 1 czerwca 2018 r. jedynie kwota 800 zł została przekazana z opisem "czynsz i media za czerwiec 2018 roku", z kwoty 750 zł wpłaconej w dniu 30 czerwca 2018 r. jedynie kwota 600 zł została przekazana w tym samym z opisem "czynsz za lipiec 2018 roku... media płacą wynajmujący sami", z kwoty 750 zł wpłaconej w dniu 1 sierpnia 2018 r. jedynie kwota 700 zł została przekazana tytułem czynszu oraz "zwrot 100 zł zapłacone za prąd". Zestawienie wpłacanych kwot z ww. przelewami wychodzącymi wskazuje zatem, że z kwoty 3.190 zł wpłaconej przez wnioskodawcę jedynie kwota 2.100 zł mogłaby być uznana za potencjalny zwrot czynszu, zaś kwota 1.090 zł pozostała w jego dyspozycji i została wydatkowana przez niego. Istotną wątpliwość co do sytuacji finansowej wnioskodawcy budzi również fakt, że jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku utrzymuje samochód, na co wskazują nie tylko przelewy innej osoby (łącznie na kwotę 560 zł), ale również uwidocznione w wyciągu płatności za paliwo (na łączną kwotę 802,30 zł). Fakt, że wnioskodawca w odpowiedzi na wezwanie nie przedłożył wszystkich wskazanych w tym wezwaniu dokumentów powoduje zatem, że referendarz sądowy prawidłowo uznał, że wobec powstałych wątpliwości co do sytuacji majątkowej skarżącego, na chwilę obecną nie jest możliwe przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Należy podkreślić przy tym, że zarówno we wcześniejszych postępowaniach o przyznanie prawa pomocy, jak i w nn. postępowaniu wnioskodawca był pouczony, że niezastosowanie się do wezwania może skutkować odmową jego przyznania. Tym samym przedstawiając jedynie niektóre dokumenty godził się z faktem, że wniosek jego może nie zostać uwzględniony. Jednocześnie przyjdzie wskazać, że fakt przyznania prawa pomocy wnioskodawcy w postępowaniach sądowych toczących się przed sądami powszechnymi nie oznacza automatyzmu w przyznaniu tego prawa w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Tym bardziej, że sam wnioskodawca wskazuje, iż uległa zmianie jego sytuacja materialna. Powyższe oznacza, że prawidłowo referendarz sądowy odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 260 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.