II SA/Gl 100/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski, Sędziowie Sędzia WSA Tomasz Dziuk (spr.), Sędzia WSA Wojciech Gapiński, Protokolant referent - stażysta Weronika Siedlaczek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 czerwca 2024 r. sprawy ze skargi A. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 22 grudnia 2023 r. nr SKO.PSŚ/41.5/3449/2023/24121 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. W dniu 12 września 2023 r. A. W. (dalej "strona", "skarżąca") złożyła w Miejskim Ośrodku Pomocy Rodzinie w P. wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad synem D. W. Do wniosku załączono m.in. orzeczenie o niepełnosprawności z dnia [...] r. nr [...], wydane przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w B. Wynika z niego, że syn strony został zaliczony do osób niepełnosprawnych, a niepełnosprawność datuje się od wczesnego dzieciństwa. Ponadto w orzeczeniu o niepełnosprawności wskazano, że dziecko wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w tym wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 11 października 2023 r. wynika, że wnioskodawczyni jest osobą bezrobotną, a rezygnacja z zatrudnienia związana była z chęcią zapewnienia opieki niepełnosprawnemu synowi. Wychowaniem dziecka zajmuje się samodzielnie. Syn wnioskodawczyni jest osobą niepełnosprawną ze zdiagnozowanym [...], obniżonym [...], wadą postawy, opóźnionym rozwojem psychoruchowym oraz [...] i [...]. Dziecko porusza się samodzielnie, a pewne czynności, m.in. ubieranie się, spożywanie posiłków, wykonuje z pomocą matki. Syn uczęszcza do przedszkola, gdzie przebywa od poniedziałku do piątku w godzinach od 8.00 do 13.00. W czasie kiedy syn przebywa w przedszkolu strona zajmuje się czynnościami życia codziennego, tj. zakupy, gotowanie, sprzątanie, pranie. Po powrocie dziecka z przedszkola poświęca czas synowi, tj. wykonuje ćwiczenia ruchowe, pomaga w nauce rysowania, pisania liter. Ponadto od poniedziałku do piątku uczęszcza z synem na zajęcia dodatkowe, rehabilitację oraz wizyty u specjalistów, które trwają około 1 godziny dziennie. W opinii pracownika socjalnego opieka sprawowana przez matkę nad synem, poza ww. zajęciami dodatkowymi, nie wykracza w znacznym stopniu poza opiekę sprawowaną nad zdrowym dzieckiem w tym samym wieku i nie uniemożliwia jej podjęcia zatrudnienia, choćby na część etatu, a tym samym brak jest związku przyczynowo-skutkowego między niepodejmowaniem przez nią zatrudnienia a koniecznością sprawowania osobistej opieki nad synem. Dodatkowo ustalono, iż od dnia 18 października 2023r. wnioskodawczyni jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy w P. jako osoba bezrobotna, a od dnia 16 stycznia 2024 r. będzie uprawniona do zasiłku dla bezrobotnych. Zawiadomieniem z dnia 12 października 2023 r. poinformowano stronę o możliwości zapoznania się z aktami sprawy, co też uczyniła w dniu 17 października 2023 r., składając pisemne oświadczenie, w którym przedstawiono jak wygląda opieka nad dzieckiem w ciągu dnia i z czego wynikają trudności w opiece wynikające z niepełnosprawności dziecka. Następnie w dniu 24 października 2023 r. przedłożono dokumentację medyczną dotyczącą m.in. odbytych wizyt lekarskich i leczenia szpitalnego. Po rozpatrzeniu wniosku skarżącej Prezydent Miasta P. decyzją z dnia 25 października 2023 r., nr [...], wydaną na podstawie art. 17, art. 20 ust. 3, art. 24 i art. 26 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 615 – dalej u.ś.r.), odmówił przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad synem. Uzasadniając swoje stanowisko organ przytoczył obowiązujące przepisy i wyjaśnił powody swojego rozstrzygnięcia. Uznano, że opieka sprawowana przez stronę nad synem, poza zajęciami dodatkowymi, nie wykracza w znacznym stopniu poza opiekę sprawowaną nad zdrowym dzieckiem w tym samym wieku i nie uniemożliwia podjęcia zatrudnienia. W konsekwencji przyjęto, iż możliwe jest podjęcie przez stronę zatrudnienia, choćby na część etatu i tym samym brak jest związku przyczynowo skutkowego między niepodejmowaniem przez stronę zatrudnienia a koniecznością sprawowania osobistej opieki nad synem. Strona wniosła odwołanie od powyższej decyzji, wyrażając niezadowolenie z rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji. W odwołaniu podkreśliła przede wszystkim, że jako samotna matka nie posiada pełnego wsparcia w zabezpieczaniu dni wolnych od zajęć edukacyjnych oraz w razie nasilenia choroby syna. Podniosła, że orzeczenie o niepełnosprawności wskazuje w uzasadnieniu, iż syn wymaga jej obecności ponad normy. Po rozpatrzeniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach decyzją z dnia 22 grudnia 2023 r., nr SKO.PSS/41.5/3449/2023/24121, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji Kolegium nakreśliło przebieg dotychczasowego postępowania oraz przytoczyło i omówiło przepisy u.ś.r., stanowiące podstawę prawną rozstrzygnięcia. Kolegium uznało, że strona nie spełnia warunków do przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad synem. Podkreśliło przede wszystkim, że podstawową przesłanką przyznania świadczenia, obok wykazania, że osoba bliska, co do której istnieje obowiązek alimentacji, wymaga opieki, jest rezygnacja z zatrudnienia w celu sprawowania stałej opieki nad tą osobą. Świadczenie pielęgnacyjne ze swej istoty służy zaś częściowemu choćby zrekompensowaniu strat finansowych, jakie ponoszą osoby opiekujące się chorymi członkami najbliższej rodziny, wskutek rezygnacji z aktywności zawodowej na rzecz sprawowania stałej opieki. Z istoty pojęcia stałej opieki wynika, że ma to być opieka sprawowana w każdym czasie, a nie tylko w pewnych momentach w trakcie doby. Tymczasem syn strony w ciągu pięciu dni w tygodniu w godzinach od 8 do 13 przebywa poza domem ponieważ uczęszcza do przedszkola, a zatem w tym okresie strona nie sprawuje nad nim opieki, gdyż sprawują ją wówczas przedszkolanki. Okoliczność ta nie wyklucza zatem, zdaniem organu odwoławczego, podjęcia przez stronę zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy. W konsekwencji zgodził się ze stanowiskiem organu I instancji, że w niniejszej sprawie nie zachodzi związek przyczynowo skutkowy między rezygnacją z zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Opieka sprawowana nad synem, poza zajęciami dodatkowymi, nie wykracza w znacznym stopniu poza opiekę sprawowaną nad zdrowym dzieckiem w tym samym wieku i nie uniemożliwia stronie podjęcia zatrudnienia. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach na powyższą decyzję, skarżąca wniosła o jej uchylenie i przyznanie wnioskowanego świadczenia. W uzasadnieniu skargi oświadczyła przede wszystkim, że syn ma zdiagnozowany [...] i zaburzenia znacznie utrudniają mu samodzielne funkcjonowanie społeczne oraz wymagają systematycznych i częstych zabiegów leczniczych oraz rehabilitacyjnych w domu i poza domem. Wymaga zatem stałej i całodobowej opieki. Tym samym nie jest możliwe podjęcie przez nią jakiegokolwiek zatrudnienia, bowiem nie może pozostawić syna bez opieki i pomocy. Nadto podkreśliła, że zarejestrowanie w powiatowym urzędzie pracy jako osoba poszukująca pracy lub posiadanie statusu bezrobotnego nie ma wpływu na uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634, dalej: p.p.s.a.) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej, a stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. 2022 r., poz. 2492) kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z wymienionych przepisów wynika, że sąd bada legalność zaskarżonego aktu, czy jest on zgodny z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (obecnie: t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 323 – dalej "u.ś.r.") w brzmieniu obowiązującym w chwili wydawania rozstrzygnięć przez organy administracji "świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji". W każdej sprawie o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego istotna jest ocena, czy zakres i rozmiar sprawowanej przez wnioskodawcę opieki nad osobą niepełnosprawną wypełnia ustawowe przesłanki warunkujące przyznanie tego uprawnienia, a więc, czy istnieje związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy zakresem sprawowanej opieki a niemożnością podjęcia zatrudnienia. Czynnikiem wpływającym na zasadność przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest ustalenie, że sprawowanie opieki przez wnioskodawcę w sposób rzeczywisty uniemożliwia podjęcie lub dalsze wykonywanie pracy zarobkowej, gdyż wskazane świadczenie nie jest wynagrodzeniem za opiekę nad niepełnosprawnym lecz swoistą rekompensatą za brak możliwości pracy w związku z tym podjęcia i kontynuowania działalności zarobkowej. Pod pojęciem "sprawowania opieki", użytym w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie sposób rozumieć wyłącznie czynności związanych bezpośrednio z troską o fizyczny dobrostan bliskiej osoby niepełnosprawnej. Opieka nad chorym bliskim musi spełniać przede wszystkim cechę stałości lub długotrwałości. Wyklucza to zatem sprawowanie czynności opiekuńczych sporadycznie, choć jednocześnie nie musi oznaczać stricte opieki całodobowej. Zauważyć przy tym należy, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie uzależnia otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego od sprawowania opieki nieustannie przez całą dobę. Warunku "stałej" opieki, nie można bowiem rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być stała, w sensie trwałości, a ciągła w sensie rozciągłości w czasie, opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki. W zakres opieki wchodzą zarówno czynności opiekuńcze związane z obsługą chorego, jak i prowadzenie gospodarstwa domowego, gdyż osoba ze znacznym stopniem niepełnosprawności, nie może – co do zasady - sama wykonywać tych czynności, a są one niezbędne do codziennego funkcjonowania. Opieka, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie dotyczy przy tym wyłącznie niezdolnej do samodzielnej egzystencji osoby leżącej. Za niezdolne do samodzielnej egzystencji z mocy ustawy uznano także osoby cierpiące na schorzenia nieskutkujące brakiem możliwości poruszania się, a konieczność sprawowania nad nimi stałej lub długotrwałej opieki oceniać należy w świetle rodzaju schorzeń oraz sprawności psychofizycznej danej osoby. Pamiętać należy, że rezygnacja z zatrudnienia w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną oznacza całkowite poświęcenie się na rzecz drugiej osoby, co stanowi wielokrotnie o poświęceniu fizycznym oraz psychicznym. Jednakże przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r., należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Pojęcie opieki, o którym mowa w powyższym przepisie, utożsamiać należy ze stałą i bezpośrednią troską o zapewnienie osobie niepełnosprawnej realizacji jej podstawowych potrzeb życiowych i społecznych, których sama nie jest ona w stanie zrealizować z uwagi na swoją niepełnosprawność. Opieka ta powinna być przy tym tak absorbująca, że podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej przez opiekuna musiałoby się odbyć ze szkodą dla niej. Aby spełnione były przesłanki określone w art. 17 ust. 1 ustawy, opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły. Biorąc pod uwagę powyższe należy uznać, że rozstrzygnięcia organów administracji w sprawie są prawidłowe. Nie można zaprzeczyć, że skarżąca opiekuje się niepełnosprawnym synem. Opieka ta nie sprowadza się wyłącznie do czynności typowo wykonywanych przez rodzica. Schorzenie syna niewątpliwie wymaga systematycznych i częstych zabiegów leczniczych oraz rehabilitacyjnych. Nie można jednak zdaniem Sądu uznać, że realizowany zakres opieki znacząco wykracza ponad występujące powszechnie normy. Można nawet stwierdzić, że zakres tej opieki jest nieznacznie większy, niż opieka nad dzieckiem w wieku przedszkolnym. Niezależnie od tego należy zauważyć, że syn skarżącej od poniedziałku do piątku w godzinach od 8.00 do 13.00 znajduje się pod opieką nauczycieli. Zatem bez wątpienia w tym czasie skarżąca może podjąć zatrudnienie, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Konieczność wykonywania w tym czasie zwykłych czynności dnia codziennego jak zakupy, gotowanie, sprzątanie czy pranie niewątpliwie stanowi uciążliwość, jednakże dotyczy wszystkich rodziców i jest szczególnie trudna, zwłaszcza dla rodziców dzieci w wieku przedszkolnym i wczesnoszkolnym. Tu już rodzice muszą tak zorganizować swoje życie by podołać temu zadaniu. Z tych względów na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.