II SA/Gl 1007/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Żurawik (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Stanisław Nitecki, Sędzia WSA Krzysztof Nowak, Protokolant specjalista Ewa Bojarska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 grudnia 2024 r. sprawy ze skargi P.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia 14 maja 2024 r. nr SKO.4106.324.2024 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Prezydent Miasta C. (dalej: organ I instancji) decyzją z dnia 27 lutego 2024 roku, znak: [...], działając na podstawie art. 17, 20 i innych ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 323 - dalej: u.ś.r.) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 572 - dalej: k.p.a.) i in., odmówił P. K. (dalej: strona, skarżący) przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką. W treści uzasadnienia wskazano m. in., że niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała później niż wymaga tego art. 17 ust. 1b u.ś.r., co uniemożliwia przyznanie ww. świadczenia. Dodatkowo, wniosek został złożony po raz pierwszy po 1 stycznia 2024 r., a prawo do świadczenia pielęgnacyjnego nie powstało do dnia 31 grudnia 2023 r. Nie mają zatem zastosowania przepisy obowiązujące do czasu zmiany stanu prawnego z dniem 1 stycznia 2024 r. W odwołaniu strona nie zgodziła się z ww. decyzją. W treści wniesionego przez siebie środka zaskarżenia powołała się na niekonstytucyjność art. 17 ust. 1b u.ś.r. Nadmieniła także, że sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym członkiem najbliższej rodziny nie mogąc podjąć zatrudnienia, a zatem świadczenie jest należne. Bez tej pomocy matka nie mogłaby samodzielnie funkcjonować. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie (dalej: SKO) decyzją z dnia 14 maja 2024 roku, nr SKO.4106.324.2024, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji SKO wskazało m. in., że w dniu 1 stycznia 2024 r. weszła w życie ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r., poz. 1429 – dalej u.ś.w.). Zgodnie z art. 63 ust. 1-3 tej ustawy w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. W rozpatrywanej sprawie nie mają zatem zastosowania przepisy przejściowe art. 63 ust. 1 u.ś.w. Wniosek został złożony dopiero w 2024 r., a więc w dacie złożenia wniosku nie obowiązywał już przepis art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r. Na dzień 31 grudnia 2023 r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego nie powstało. Skargę na powyższą decyzję wniósł skarżący. Zarzucono naruszenie: 1) art. 17 ust. 1b u.ś.r., poprzez jego błędną interpretację, polegającą na zastosowaniu tego przepisu mimo, iż Trybunał Konstytucyjny uznał wskazany przepis za niezgodny z Konstytucją RP; 2) art. 63 ust. 1 i 3 u.ś.w., bowiem w sprawach o świadczenia pielęgnacyjne, których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r. stosuje się przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych obowiązujące do dnia 31 grudnia 2023 r. W uzasadnieniu wskazano m. in., że stan zdrowia matki, jak i sytuacja osobista oraz życiowa świadczą o spełnieniu warunków przyznania świadczenia. SKO powinno mieć na uwadze treść art. 63 ust. 1 i 3 u.ś.w. Fakt złożenia wniosku o świadczenie pielęgnacyjne w styczniu 2024 r. wynikał z faktu, że dopiero w styczniu 2024 r. zakończyło się przewlekle prowadzone postępowanie o nadanie stopnia niepełnosprawności dla matki. Prawo do świadczenia pielęgnacyjnego powstało więc do dnia 31 grudnia 2023 r. i zgodnie z treścią art. 63 ust. 1 i 3 u.ś.w. organy administracji powinny stosować przepisy dotychczasowe. Strona jest w trudnej sytuacji, a ze względu na stan zdrowia matki nie może pracować. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie podtrzymując jednocześnie uprzednio wyrażone stanowisko w przedmiotowej sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą zaskarżonym aktem z punktu widzenia kryterium legalności, to jest zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania prawa materialnego. Nadto zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2024 roku, poz. 935 – dalej p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną. W wyniku analizy akt sprawy Sąd stwierdził, że skarga nie jest uzasadniona. Zaskarżone rozstrzygnięcie nie narusza bowiem ani prawa materialnego, ani też organ odwoławczy nie naruszył reguł procedury administracyjnej w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bądź skutkującym wznowieniem tego postępowania. Tymczasem, zgodnie z art. 145 § 1 p.p.s.a., dopiero stwierdzenie tego rodzaju naruszenia prawa uzasadnia uwzględnienie skargi. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. (zgodnie z brzmieniem do dnia 31 grudnia 2023 r.) świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługiwało: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Od 1 stycznia 2024 r. art. 17 ust. 1 u.ś.r. stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2023 r. poz. 2809) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka, 4) rodzinie zastępczej, osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektorowi placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektorowi regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej albo dyrektorowi interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego - jeżeli sprawują opiekę nad osobą w wieku do ukończenia 18. roku życia legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Wskazana regulacja zatem dotyczy obecnie opiekunów osób w wieku do ukończenia 18. roku życia. W dniu 1 stycznia 2024 r. weszła bowiem w życie ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym. Art. 24 ust. 2a u.ś.r. stanowi z kolei, że jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. Biorąc pod uwagę wykładnię systemową przepis ten po nowelizacji u.ś.r. z dniem 1 stycznia 2024 r. ma zastosowanie jedynie do przypadków, których dotyczy ta ustawa, czyli ustawa o świadczeniach rodzinnych. Nie będzie zatem obejmował sytuacji, kiedy o świadczenie pielęgnacyjne stara się osoba opiekująca się inną osobą, tj. mającą ukończony 18 rok życia. Nie ma również zastosowania art. 63 ust. 1 i 3 u.ś.w. Zgodnie z tą regulacją w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe (ust. 1). Osoby, którym przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, albo od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., przyznane zostało co najmniej do dnia 31 grudnia 2023 r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, zachowują, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r. to prawo, nie dłużej jednak niż do końca okresu, na który zostało ono przyznane, z uwzględnieniem ust. 3 i 4 (tak ust. 2). Osoby, o których mowa w ust. 2, zachowują prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., również w przypadku, gdy osobie, nad którą sprawują opiekę, zostało wydane nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności albo orzeczenie o niepełnosprawności. Warunkiem zachowania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na zasadach określonych w zdaniu pierwszym jest złożenie wniosku o nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności albo o niepełnosprawności w terminie 3 miesięcy od dnia następującego po dniu, w którym upłynął termin ważności dotychczasowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności albo orzeczenia o niepełnosprawności, a następnie złożenie wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w terminie 3 miesięcy, licząc od wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności albo o niepełnosprawności. Skarżący w skardze wprost wskazał, że jego matka wniosek o ustalenie faktu niepełnosprawności po raz pierwszy złożyła w 2017 r., a niepełnosprawność w stopniu umiarkowanym została orzeczona na stałe w dniu 14 września 2017 r. Wniosek o zmianę stopnia niepełnosprawności matka złożyła w dniu [...] r. Orzeczenie zostało wydane w dniu [...] r., a doręczono je w dniu 17 stycznia 2024 r. Skarżący złożył niezbędne dokumenty w organie dopiero po tym fakcie, w styczniu 2024 r. Stąd do końca 2023 r. matka strony nie posiadała orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności ani innego wskazanego w art. 17 ust. 1 u.ś.r., a jedynie o stopniu umiarkowanym. Przez to w świetle powyższych regulacji do dnia 31 grudnia 2023 r. nie zostały spełnione przesłanki uprawniające do otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego. Nie ma zatem zastosowania art. 63 ust. 1 – 3 u.ś.w. Trudno mówić o "zachowaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego" w rozumieniu art. 63 ust. 3 u.ś.w. w sytuacji, kiedy ono dotąd nigdy nie przysługiwało. Prawidłowo zatem SKO ustaliło, że wniosek o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną wpłynął dopiero w 2024 r., a zatem należało uwzględnić stan prawny obowiązujący od 1 stycznia 2024 r. Prawo strony skarżącej nie powstało bowiem do dnia 31 grudnia 2023 r. Wolą ustawodawcy była zmiana dotychczasowych zasad przyznawania ww. form pomocy. Postępowanie dowodowe zostało przeprowadzone w sposób właściwy i organy uwzględniły niezbędną, dostępną dokumentację. Oparły się na zgromadzonych dowodach i oceniły je w sposób uprawniony, nienaruszający zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.). Nie można więc twierdzić, że postępowanie przeprowadzono wybiórczo, pomijając część dowodów. Skarga stanowi jedynie polemikę strony niezadowolonej z oceną dokonaną w ww. decyzji, należycie, szeroko i merytorycznie uzasadnionej (art. 107 §3 k.p.a.). Prawa osób niepełnosprawnych nadal są zabezpieczane ustawowo, ale w inny sposób, na zasadach obowiązujących od 1 stycznia 2024 r. Nie ma żadnych przeszkód, by stosowny wniosek złożyć we właściwym trybie. Tym samym nie zostały naruszone zasady: równości wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji RP), sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP) obowiązku udzielania szczególnej pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1 zdanie drugie Konstytucji RP) i osobom niepełnosprawnym (art. 69 Konstytucji RP). Jeśli skarżący uważa, że doznał szkody przez przewlekłe działanie organów/instytucji publicznych w związku z orzekaniem o stopniu niepełnosprawności, ma prawo dochodzić swych roszczeń przed sądem cywilnym (art. 417 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny; t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1061 z późn. zm.). Faktem jest natomiast, że w związku z treścią wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 (OTK-A 2014, nr 9, poz. 104), moment powstania niepełnosprawności, o którym mowa w art. 17 ust. 1b u.ś.r., nie stanowi relewantnej przesłanki przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Oznacza to, że kryterium czasu wystąpienia niepełnosprawności osoby wymagającej opieki nie ma jakiegokolwiek wpływu na prawo do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego. Jakkolwiek SKO nie poczyniło tu wystarczających rozważań, to jego decyzja z przyczyn wyżej podanych odpowiada prawu. Nie doszło zatem do naruszenia art. 7, 77 §1, 80, 107 §1 i 3, 138 §1 pkt 1 k.p.a., art. 17 ust. 1, 24 ust. 2a u.ś.r., art. 63 ust. 1 - 3 u.ś.w., ani też innych przepisów w stopniu uzasadniającym uwzględnienie skargi. Z powyższych względów skarga nie mogła odnieść skutku i jako nieuzasadniona podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.