II SA/Gl 1013/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie: Przewodniczący sędzia WSA Włodzimierz Kubik po rozpoznaniu w dniu 30 wrześniu 2010 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. M. i C. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...]r. Nr [...] w przedmiocie przywrócenia stosunków wodnych na gruncie w kwestii wniosku skarżącej A. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata z urzędu oraz wniosku skarżącego C. M. o zmianę postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 1 kwietnia 2010 r., sygn. akt II SA/Gl 1013/09 oddalającego wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy. p o s t a n a w i a 1. oddalić wniosek skarżącej A. M. o przyznanie prawa pomocy; 2. oddalić wniosek skarżącego C. M.o zmianę postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 1 kwietnia 2010 r., sygn. akt II SA/Gl 1013/09 oddalającego wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy. Postanowieniem referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 1 kwietnia 2010 r. oddalono wniosek skarżącego C. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata z urzędu. Z druku urzędowego formularza PPF wynikało, że skarżący zamieszkuje wraz z żoną i pełnoletnim synem w budynku mieszkalnym o pow. 98 m2. W skład jego majątku wchodzi również nieruchomość rolna o pow. 0,86 ha oraz mieszkanie o pow. 62 m2. Źródłem utrzymania się skarżącego i jego rodziny są świadczenia emerytalne jego (1084 zł brutto) i jego żony (902 zł brutto) oraz wynagrodzenie za pracę uzyskiwane przez syna skarżącego w wysokości około 1400 zł miesięcznie. Skarżący zadeklarował, że miesięczne wydatki wynoszą około 2500 zł. Na wezwanie referendarza sądowego nadesłał szereg dokumentów obrazujących sytuację materialną rodziny. Jak wynikało z nadesłanej przez skarżącego dokumentacji poziom stałych, miesięcznych wydatków wynosi około 400 zł (rachunek za prąd, odprowadzanie ścieków oraz wywóz nieczystości), co pozostawało w sprzeczności do stwierdzenia skarżącego, że miesięczne wydatki wynoszą około 2500 zł. Łączny dochód trzyosobowej rodziny wnioskodawcy wynosi zaś 2926 zł netto miesięcznie. Dokonując analizy sytuacji materialnej skarżącego i jego rodziny uznano, że skarżący nie zasługuje na przyznanie prawa pomocy. Postanowienie powyższe doręczone zostało skarżącemu w dniu [...] r. i nie zostało zaskarżone. W dniu [...]r. (data wpływu do Sądu) skarżący A. M. i C. M. złożyli na druku urzędowego formularza wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata z urzędu. Z treści wniosku wynikało, że skarżący mają zamiar wnieść skargę kasacyjną od wyroku Sądu z dnia 1 czerwca 2010 r., jednakże ich sytuacja majątkowa nie pozwala na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania związanych z wniesieniem skargi kasacyjnej. Skarżący oświadczyli, że prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, zaś źródłem ich utrzymania są świadczenia emerytalne w łącznej wysokości 2079,50 zł brutto miesięcznie. W skład ich majątku wchodzi dom o pow. 100 m2 oraz nieruchomość rolna o pow. "87 a". W związku z powyższym na podstawie zarządzenia z dnia 27 sierpnia 2010 r. wezwano skarżących do uprawdopodobnienia okoliczności podniesionych we wniosku o przyznanie prawa pomocy przez wskazanie, czy syn skarżących nadal z nimi zamieszkuje, a jeżeli tak to należało nadesłać dokument wykazujący aktualną wysokość wynagrodzenia za pracę syna, w przeciwnym razie nadesłanie zaświadczenia dotyczącego osób zameldowanych w budynku. Nadto wezwano wnioskodawców do wyjaśnienia, czy zbyli oni lokal mieszkalny o pow. 62 m2, który był wymieniony w poprzednim wniosku C. M. o przyznanie prawa pomocy, a którego nie wykazano we wniosku obecnie rozpatrywanym. W razie odpowiedzi twierdzącej należało nadesłać kserokopię umowy kupna – sprzedaży tego lokalu. Jednocześnie wezwano o przedłożenie dokumentów obrazujących aktualny poziom wydatków związanych z utrzymaniem się. Powyższe wezwania zostały doręczone skarżącym w dniu [...]r. Do dnia wydania niniejszego postanowienia wymagane dokumenty nie zostały nadesłane do Sądu przez skarżących. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: W myśl art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.), strona może się ubiegać o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Przepis art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. stanowi zaś, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wskazać należy, iż zasadą wynikającą z art. 199 ustawy p.p.s.a. jest, iż każda ze stron ponosi koszty związane ze swoim udziałem w sprawie. Prawo pomocy jest zatem instytucją o charakterze wyjątkowym, która winna być stosowana jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania (por. postanowienie WSA w Olsztynie z dnia 7 września 2006 r., sygn. akt II SA/Ol 588/2006, LEX nr 191863). Opłaty sądowe stanowią bowiem rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju świadczeń są zaś odstępstwem od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły (zob. postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04, niepublik.). Nadto wskazać należy, iż postanowienia w przedmiocie prawa pomocy należą do tzw. postanowień niekończących postępowania w sprawie, które - stosownie do treści art. 165 ustawy p.p.s.a., mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Zatem bez zmiany okoliczności sprawy sąd nie może uchylić i zmienić postanowienia. Przez zmianę okoliczności sprawy należy rozumieć zmianę zarówno okoliczności faktycznych, jakie stanowiły przesłankę rozstrzygnięcia, jak również okoliczności prawnych, które uzasadniałyby wydanie postanowienia o odmiennej treści, niż to które wcześniej zapadło. Gdy chodzi o okoliczności faktyczne to zmiana powinna być tego rodzaju, aby wpływała w istotny sposób na sytuację materialną strony i jej możliwości ponoszenia kosztów postępowania. Zdaniem Sądu taka zmiana nie została przez skarżącego C. M. wykazana. Odnosząc przywołaną wyżej regulację do realiów rozpatrywanej sprawy w ocenie Sądu brak jest podstaw do przyjęcia, iż skarżący nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego. Zdaniem Sądu złożone przez skarżących oświadczenie o stanie majątkowym i rodzinnym nie zawiera dostatecznych danych koniecznych do oceny ich rzeczywistych możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego. Tymczasem wykładnia przytoczonych przepisów prawa wskazuje, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z tego prawa. To strona winna wykazać, iż znajduje się w takim położeniu, iż nie jest w stanie wyłożyć niezbędnych kosztów postępowania i że w tej mierze uzasadniona jest pomoc Państwa (zob. postanowienie NSA z dnia 24 czerwca 2009 r., sygn. akt I OZ 651/09). Zgodnie z art. 255 p.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku (urzędowym formularzu) okaże się niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W ocenie Sądu treść oświadczeń złożonych przez skarżących nie są wystarczające do rozpoznania ich wniosku i nie przekonują o jego zasadności, a nadto zawierają szereg niespójności. Skarżący mimo wezwania nie przedstawili bowiem informacji i dokumentów potwierdzających w sposób niewątpliwy, czy syn prowadzi wspólnie ze skarżącymi gospodarstwo domowe, a tym samym czy partycypuje w kosztach utrzymania, nadto czy skarżący zbyli mieszkanie o pow. 62 m2, a tym samym czy i w jakim zakresie poniesienie przez nich kosztów sądowych oraz kosztów ustanowienia adwokata z urzędu przekraczają ich możliwości finansowe, mimo, iż to właśnie na nich spoczywał ciężar dowodu w tej kwestii. W oparciu o przedłożone dokumenty i udzielone informacje nie można zaś zdaniem Sądu jednoznacznie stwierdzić, iż skarżący są osobami, które zasługiwałyby na przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Dane zawarte w formularzu wniosku PPF uniemożliwiają wszechstronne i obiektywne zbadanie ich sytuacji materialnej, stanowiącej przesłankę przyznania takiej pomocy. Z tych wszystkich względów Sąd doszedł do przekonania, iż skarżący nie spełniają określonych w art. 245 i art. 246 § 1 ustawy p.p.s.a. przesłanek przyznania im prawa pomocy, nie uzasadnili bowiem dostatecznie wniosków o przyznanie prawa pomocy. W odniesieniu do wniosku skarżącego C. M. Sądu uznał, że brak jest podstaw do przyjęcia, że doszło w sprawie do zmiany okoliczności w rozumieniu art. 165 ustawy p.p.s.a. mającej wpływ na możliwości ponoszenia przez skarżącego kosztów postępowania (w związku z treścią art. 246 § 1 p.p.s.a.). Mając na względzie powyższe Sąd, działając na podstawie art. 245, art. 246 § 1 i art. 254 § 1 p.p.s.a. oraz art. 165 p.p.s.a. postanowił orzec jak w sentencji postanowienia.