II SA/Gl 1027/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Gapiński, Sędziowie Sędzia WSA Edyta Kędzierska,, Sędzia WSA Krzysztof Nowak (spr.), Protokolant specjalista Anna Koenigshaus, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 grudnia 2022 r. sprawy ze skargi K. A. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 24 maja 2022 r. nr DSE3-K1082-D17233-17/22 w przedmiocie odmowy przyznania statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych oddala skargę. Zaskarżoną do sądu decyzją z 24 maja 2022 r. Nr DSE3-K1082-D17233- 17/22, Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych (dalej: "Szef Urzędu"), po ponownym rozpatrzeniu sprawy na skutek wniosku K. A. (dalej: "skarżąca") utrzymał w mocy własną decyzję z 6 października 2021 r., Nr [...] o odmowie potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym sprawy: Pismem z dnia 9 grudnia 2020 r. skarżąca złożyła w dniu 17 grudnia 2020 r. wniosek o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej bądź osoby represjonowanej z powodów politycznych na gruncie ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 319, ze zm.) – dalej: "u.d.o.a.". Decyzją z 6 października 2021 r., Nr [...] Szef Urzędu po zweryfikowaniu wniosku strony i przedstawionych przez nią dowodów odmówił skarżącej potwierdzenia wnioskowanego statusu. W uzasadnieniu decyzji Szef Urzędu powołał się na brzmienie art. 3 u.d.o.a. Organ wskazał, że pomimo potwierdzonej zeznaniami świadków – działaczy opozycji antykomunistycznej – członków KPN i "Solidarności" nie ma podstaw do potwierdzenia spełnienia przez skarżącą przesłanek ustawowych z powołanej wyżej ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych. Również [...] Wojewódzka Rada Konsultacyjna do Spraw Działaczy Opozycji Antykomunistycznej i Osób Represjonowanych z Powodów Politycznych zaopiniowała wniosek skarżącej negatywnie. Od powyżej decyzji skarżąca wniosła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy do Szefa Urzędu. Wniosek z dnia 5 stycznia 2022 r. został złożony po terminie, ale Szef Urzędu pozytywnie rozpatrzył wniosek skarżącej o przywrócenie terminu z dnia 5 lutego 2022 r. postanowieniem z dnia 31 marca 2022 r., Nr[...] . W wyniku rozpatrzenia wniosku Szef Urzędu powołaną wyżej decyzją z dnia 24 maja 2022 r. Nr DSE3-K1082-D17233-17/22 utrzymał w mocy własną decyzję z 6 października 2021 r., Nr [...] o odmowie potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. W uzasadnieniu decyzji Szef Urzędu wskazał, że w toku ponownego rozpatrzenia sprawy organ podjął czynności uzupełniające zmierzające do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Szeroko odniósł się do oświadczeń zgłoszonych przez skarżącą świadków i dokonał ich szczegółowej analizy. Sprawdził, czy wnioskodawczyni figuruje w internetowej bazie danych projektów: "katalog.bip.ipn.gov.pl" i "Encyklopedia Solidarności" prowadzonych przez Instytut Pamięci Narodowej, w serwisie: "szukajwarchiwach.gov.pl" prowadzonym przez Narodowe Archiwum Cyfrowe, w internetowej bazie danych projektu: "Słownik NIEZALEŻNI DLA KULTURY" prowadzonego przez Stowarzyszenie Wolnego Słowa, portalu historycznym Instytutu Historycznego Nurtu Niepodległościowego im. Andrzeja Ostoja Owsianego pt. "Encyklopedia KPN", a także w wykazie "Elektronicznym inwentarzu archiwalnym akt spraw karnych z okresu stanu wojennego", prowadzonych przez Instytut Pamięci Narodowej na stronie internetowej: "polskiemiesiace.ipn.gov.pl/mie/wszystkie-wydarzenia/grudzien-1981". W ww. źródłach nie udało się odnaleźć informacji o działalności opozycyjnej skarżącej lub doznanych przez nią represjach. W ocenie Szefa Urzędu skarżąca nie udowodniła okoliczności prowadzenia działalności opozycyjnej w rozumieniu art. 2 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej. Wnioskodawczyni nie przestawiła dowodów, które w sposób nie budzący wątpliwości potwierdzałyby, że przez minimum 12 miesięcy prowadziła, w ramach zorganizowanych struktur lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalność mającą na celu odzyskanie przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowanie politycznych praw człowieka. Ponadto Szef Urzędu podniósł, że jest organem, który potwierdza status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych na podstawie udokumentowanego wniosku strony. W jego ocenie nie ulega wątpliwości, iż to na organie administracji spoczywa, co do zasady, obowiązek wszechstronnego oraz rzetelnego ustalenia stanu faktycznego sprawy (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.). Powyższe nie oznacza jednak, że organ ma obowiązek poszukiwania "do skutku" dowodów potwierdzających zaistnienie okoliczności, których wykazanie leży w interesie strony. Szef Urzędu podkreślił, że strona bardzo aktywnie uczestniczyła w prowadzonym postępowaniu, jednak aktywność ta koncentrowała się przede wszystkim na przedstawianiu swojej oceny dowodów, kwestionowaniu czynności podejmowanych przez organ w trakcie prowadzonego postępowania administracyjnego czy podnoszeniu zarzutów dotyczących prowadzenia postępowania administracyjnego, w tym zarzutu fałszowania przez organ dokumentów. Strona nie podjęła natomiast współpracy z organem w celu ustalenia prawdy obiektywnej i nie przedstawiła dowodów na potwierdzenie swoich twierdzeń. Od powyższej decyzji skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, uzupełnioną przez profesjonalnego pełnomocnika pismem z dnia 6 października 2022 r. W skardze skarżąca zarzuciła zaskarżonej decyzji: 1. Naruszenie prawa materialnego: a) art. 2 u.d.o.a poprzez błędne uznanie, że skarżąca nie spełniła przesłanek uznania jej za działacza opozycji, podczas gdy z oświadczeń A. S., A. W., T. P., A. B., J. S., R. B. i rozmów telefonicznych organu z tymi osobami wynika, że prowadziła w latach 1982 - 1991 działalność opozycyjną; b) art. 3 ust. 3 pkt a) u.d.o.a. poprzez błędne uznanie, że skarżąca nie spełniła przesłanki uznania jej za działacza opozycji, ponieważ nie wykazała, aby w wyniku pobicia podczas manifestacji doznała uszkodzenia i rozstroju zdrowia powyżej 7 dni; 2. Naruszenie przepisów postepowania: Art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 i art. 81 k.p.a. poprzez dokonanie błędnej oceny dowodów na podstawie niepełnego materiału dowodowego, zaniechanie uzupełnienia materiału dowodowego, niewyjaśnienie wątpliwości powstałych w sprawie, w szczególności: a) brak przeprowadzenia dowodu z zeznań świadków: E. A., A. A., A. S., A. W., T. P., A. B., J. S., R. B. oraz uniemożliwienie skarżącej udziału w tej czynności (co naruszało art. 81 k.p.a.); b) ograniczenie się jedynie do sporządzenia notatki z dnia 18.06.2021 r. z rozmów telefonicznych z A. B., T. P., A. W., J. S. , przy czym rozmowy te prowadzone były bez udziału skarżącej (co naruszało art. 81 k.p.a.); c) brak ustaleń w zakresie działalności opozycyjnej męża skarżącej M. A., w szczególności istnienia i treści jego akt administracyjnych, w których mogła być wzmianka o żonie (z notatki organu z dnia 18.06.2021 r. wynika, że skarżąca brała czynny udział we wszystkich działaniach wraz z mężem - organ pominął zupełnie tą okoliczność), d) brak wezwania skarżącej do wykazania doznania uszczerbku na zdrowiu powyżej 7 dni podczas manifestacji. Jednocześnie skarżąca wniosła o: 1. Uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji z dnia 6.10.2021 r. nr [...] i potwierdzenie skarżącej statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej politycznie; 2. Zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego przez pełnomocnika wyznaczonego z urzędu wg norm przepisanych. Ewentualnie o: 3. Uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania; 4. Zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego przez pełnomocnika wyznaczonego z urzędu wg norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę Szef Urzędu wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.) – dalej: "p.p.s.a.", sądy administracyjne powołane są do kontroli zgodności z prawem działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego, nie będąc przy tym związanym granicami skargi, stosownie do treści art. 134 § 1 p.p.s.a. Orzekanie - w myśl art. 135 p.p.s.a. - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem. Materialnoprawną podstawę do wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych. Zgodnie z art. 5 ust. 1 u.d.o.a. status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych potwierdza, w drodze decyzji administracyjnej, Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych po stwierdzeniu przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (dalej: Prezes IPN), iż osoba ubiegająca się o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych spełnia warunki, o których mowa w art. 4 tej ustawy. Do wydania decyzji o potwierdzeniu statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych konieczne jest przedstawienie dowodów potwierdzających spełnienie warunków określonych w art. 2 lub art. 3 u.d.o.a. oraz decyzji administracyjnej Prezesa IPN w sprawie spełniania warunków, o których mowa w art. 4 u.d.o.a., albo dokument potwierdzający nadanie Krzyża Wolności i Solidarności. Z akt sprawy wynika, że skarżąca przedstawiła decyzję Prezesa IPN z 2 grudnia 2020 r. potwierdzającą, że nie była pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa oraz że w archiwach IPN nie zachowały się dokumenty wytworzone przez nią lub przy jej udziale, w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Decyzja Prezesa IPN potwierdza zatem, iż w przypadku skarżącej nie zachodzą przesłanki negatywne wyłączające przyznanie spornego statusu. W myśl art. 2 u.d.o.a. działaczem opozycji antykomunistycznej jest osoba, która w okresie od 1 stycznia 1956 r. do 4 czerwca 1989 r., łącznie przez co najmniej 12 miesięcy prowadziła, w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Przy czym do okresu 12 miesięcy, nie wlicza się okresów działalności w ramach niezależnego ruchu związkowego lub niezależnego ruchu studenckiego, prowadzonej w okresie od 31 sierpnia 1980 r. do 12 grudnia 1981 r. Natomiast osobą represjonowaną z powodów politycznych zgodnie z art. 3 u.d.o.a. jest osoba, która w okresie od 1 stycznia 1956 r. do 31 lipca 1990 r.: 1) przebywała w: a) więzieniu lub innym miejscu odosobnienia na terytorium Polski na mocy wyroku wydanego w latach 1956-1989 albo bez wyroku jednorazowo przez okres dłuższy niż 48 godzin lub wielokrotnie przez łączny okres dłuższy niż 30 dni, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, b) ośrodku odosobnienia na podstawie art. 42 dekretu z 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym (Dz. U. nr 29, poz. 154 ze zm.) za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce; 2) przez okres powyżej 30 dni pełniła zasadniczą służbę wojskową lub czynną służbę wojskową w ramach ćwiczeń wojskowych, do której odbycia została powołana z przyczyn politycznych za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce; 3) brała udział w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i w związku z tym: a) na skutek działania wojska, milicji lub organów bezpieczeństwa państwa, o których mowa w art. 5 ustawy z 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. z 2014 r. poz. 1075), zwanych dalej "organami bezpieczeństwa państwa", poniosła śmierć, doznała uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia na okres dłuższy niż 7 dni, b) była inwigilowana przez organy bezpieczeństwa państwa i podjęto wobec niej bezprawne działanie polegające na popełnieniu na jej szkodę przestępstwa lub wykroczenia, c) była pozbawiona możliwości wykonywania swojego zawodu, d) została z nią rozwiązana umowa o pracę, e) została relegowana z uczelni wyższej lub innej szkoły, f) była objęta zakazem publikacji przez Główny Urząd Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk, wojewódzki lub miejski urząd kontroli prasy, publikacji i widowisk albo Główny Urząd Kontroli Publikacji i Widowisk lub okręgowy urząd kontroli publikacji i widowisk przez okres dłuższy niż jeden rok; 4) była poszukiwana listem gończym, oskarżona lub skazana za popełnienie przestępstwa lub wielokrotnie skazywana za popełnienie wykroczenia, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. We wniosku o przyznanie omawianego statusu skarżąca wskazała, że w okresie PRL wraz z mężem nawiązała kontakt z Konfederacją Polski Niepodległej poprzez sąsiada, który był szefem KPN w [...] Okręgu Węglowym. Z jego żoną skarżąca zajmowała się kolportażem ulotek KPN. Poza tym skarżąca robiła plakaty i transparenty KPN. Brała udział w demonstracjach min. na KWK "[...]" oraz okupacji Siedziby [...] w Z. w 1989 r. Wskazała, że brała także udział w manifestacji KPN 11 listopada 1988 r. w K. i uczestniczyła w głodówce protestacyjnej w katedrze, została pobita przez SB. Gościła wielokrotnie w mieszkaniach przywódców KPN. W wyniku zapytania Szefa Urzędu skierowanego do Instytutu Pamięci Narodowej (dalej: IPN) uzyskano informację, że w zasobie archiwalnym IPN nie odnaleziono żadnych materiałów, które potwierdzałyby, że skarżąca w latach 80-tych XX wieku był inwigilowana i kontrolowana przez Służbę Bezpieczeństwa. Jednymi dokumentami w jej sprawie były akta paszportowe. Pismem z dnia 27 kwietnia 2021 r. przesłane zostały do Szefa Urzędu oświadczenia świadków A. B., T.P., A. W. i J. S.. Z każdym z tych świadków Urząd przeprowadził rozmowę telefoniczną o udziale skarżącej w działaniach opozycyjnych w latach 80-tych ubiegłego wieku. Na podstawie art. 5 ust. 6 u.d.o.a. Szef Urzędu 22 czerwca 2021 r. wystąpił do [...] Wojewódzkiej Rady Konsultacyjnej do Spraw Działaczy Opozycji Antykomunistycznej oraz Osób Represjonowanych Z Powodów Politycznych W K. o zaopiniowanie wniosku skarżącej. Uchwałą nr [...] z 27 lipca 2021 r. Rada Konsultacyjna wyraziła negatywne stanowisko. W uzasadnieniu tej uchwały wskazano, że skarżąca:, - nie roznosiła ulotek, ani nie przeprowadzała żadnych akcji ulotkowych, - była skarbnikiem KPN ROW przez pół roku, ale dopiero po strajkach w 1988 r., prawdopodobnie w 1989 r., - nie zgłosiła się do szefa Struktur PKN w ROW o poświadczenie działalności opozycyjnej, - aktywnym działaczem KPN był jej mąż, - w jej mieszkaniu były drukowane ulotki KPN na powielaczu, ale dopiero po strajkach w 1988 r. ze wskazaniem na koniec 1988 r. Dodatkowo w postępowaniu z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Szef Urzędu uzupełnił zgromadzony w sprawie materiał dowodowy poprzez sprawdzenie czy wnioskodawczyni figuruje w internetowej bazie danych projektów: "katalog.bip.ipn.gov.pl" i "Encyklopedia Solidarności" prowadzonych przez Instytut Pamięci Narodowej, w serwisie: "szukajwarchiwach.gov.pl" prowadzonym przez Narodowe Archiwum Cyfrowe, w internetowej bazie danych projektu: "Słownik NIEZALEŻNI DLA KULTURY" prowadzonego przez Stowarzyszenie Wolnego Słowa, portalu historycznym Instytutu Historycznego Nurtu Niepodległościowego im. Andrzeja Ostoja Owsianego pt. "Encyklopedia KPN", a także w wykazie "Elektronicznym inwentarzu archiwalnym akt spraw karnych z okresu stanu wojennego", prowadzonych przez Instytut Pamięci Narodowej na stronie internetowej: "polskiemiesiace.ipn.gov.pl/mie/wszystkie-wydarzenia/grudzien-1981". W podanych wyżej Szefowi Urzędu nie udało się odnaleźć informacji o działalności opozycyjnej skarżącej lub doznanych przez nią represjach. W ocenie Sądu, Szef Urzędu prawidłowo stwierdził, że zgromadzony w aktach sprawy materiał dowodowy nie daje podstaw do stwierdzenia, iż skarżąca prowadziła działalność opozycyjną lub podlegała represjom w rozumieniu przepisów u.d.o.a. Nie budzi bowiem wątpliwości, że w świetle cytowanych wyżej przepisów tej ustawy, potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej może nastąpić wyłącznie po udowodnieniu, że zainteresowana prowadziła łącznie przez co najmniej 12 miesięcy, w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że skarżąca takiej działalności nie prowadziła. Faktem jest, że mąż skarżącej był aktywnym działaczem KPN. W jego mieszkaniu drukowane były ulotki na powielaczu, najprawdopodobniej w roku 1988. Ustalono również, że skarżąca była w przez okres ok. pół roku skarbnikiem KPN w ROW w latach 1988-89. W pozostałym zakresie jej działalność opozycyjna w okresie lat 80-tych ubiegłego wieku jest podważana przez działaczy ówczesnej opozycji antykomunistycznej. Wskazani przez skarżącą świadkowie w sposób lakoniczny relacjonują działalność opozycyjną skarżącej i faktycznie nie potwierdzają jej w sposób nie budzący wątpliwości. Brak jest w zasobach IPN jakiejkolwiek wzmianki dotyczącej działalności opozycyjnej skarżącej. Skarżąca nie była również osobą represjonowaną, ponieważ w jej przypadku nie zaistniała i nie została potwierdzona żadna z przesłanek wymienionych w art. 3 u.d.o.a. Odnosząc się do zarzutów skarżącej należy podkreślić, iż są one niezasadne. Postępowanie przeprowadzone przez Szefa Urzędu było szczegółowe i uwzględniało nie tylko zgłoszone przez skarżącą dowody. Warto w tym miejscu przypomnieć, że inicjatywa dowodowa w zakresie wykazania swojej działalności opozycyjnej zgodnie z art. 5 ust. 3 pkt 1 u.d.o.a. należy do wnioskodawcy. Pomimo kilkukrotnego wezwania skarżącej przez Szefa Urzędu do przedstawienia dodatkowych dowodów uzasadniających taką działalność skarżąca nie była w stanie ich przedstawić. Ponieważ postępowanie w sprawie potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej wszczyna się na wniosek osoby ubiegającej się o taki status, to ta osoba ma dołączyć do wniosku dowody potwierdzające spełnienie przesłanek ustawowych (vide wyroki NSA z 29 września 2020 r., sygn. akt II OSK 1452/20; z 14 lica 2020 r., sygn. akt II OSK 645/20; z 26 maja 2020 r., sygn. akt II OSK 2864/19). Mając na uwadze powyższe, wobec braku podstaw do uwzględnienia skargi, Sąd w oparciu o art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.