II SA/Gl 1054/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Kalaga – Gajewska (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Bonifacy Bronkowski, Sędzia WSA Edyta Kędzierska, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 2 grudnia 2021 r. sprawy ze skargi A.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Prezydent Miasta B. (dalej: "organ I instancji") decyzją z dnia [...] r., nr [...], odmówił A. K. (dalej: "skarżący") przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną od 29 roku życia matką - M. K. (por. orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] r., k. 17 akt administracyjnych oraz orzeczenie Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w B. z dnia [...] r., k. 3). W odwołaniu z dnia 14 kwietnia 2021 r. skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika, zarzucił rozstrzygnięciu naruszenie art. 17 ust. 1b ustawy świadczeniach rodzinnych w związku z art. 7 i art. 190 ust. 1 Konstytucji RP, poprzez różnicowanie osób niepełnosprawnych z uwagi na wiek powstania ich niepełnosprawności (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13), oraz naruszenie art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy świadczeniach rodzinnych, poprzez zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej tego przepisu wbrew dyspozycji art. 6-9 i art. 77 § 1 w związku z art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego i uznanie, że zakres świadczonej przez skarżącego opieki nie wymaga rezygnacji z zatrudnienia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsku-Białej (dalej w skrócie: "SKO") decyzją z dnia [...] r., po rozpatrzeniu odwołania, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...] r. Odnosząc się do przesłanki odmowy przyznania świadczenia w postaci daty powstania niepełnosprawności przywołało wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, stwierdzający niekonstytucyjność art. 17 ust. 1b 4 ustawy świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Jednocześnie wskazało, że podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne jest rezygnacja z pracy zarobkowej bądź jej niepodejmowanie spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Zdaniem SKO, powyższa przesłanka nie została spełniona, bowiem w świetle zasad doświadczenia życiowego zakres opieki sprawowanej przez skarżącego nad niepełnosprawną matką jest do pogodzenia z równoczesnym podjęciem zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasowym. Sprowadza się on przede wszystkim do robienia zakupów, wyrzucania śmieci, sprzątania, zabierania matki do lekarzy, dbaniu i naprawianiu wszystkiego co w domu się zepsuje oraz wychodzenia z psem. Zdaniem SKO, czynności składające się na szeroko rozumiane prowadzenie gospodarstwa domowego, to czynności, które nie mogą być uznane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności skarżącego, gdyż są to typowe czynności dnia codziennego, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu (takie stanowisko przedstawione jest m.in. w wyrokach WSA w Wrocławiu z dnia 27.04.2021 r. sygn. akt IV SA/Wr 268/21 i WSA w Gdańsku z dnia 27.05.2021 r. sygn. akt III SA/Gd 148/21). Przesłanka "niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia celem sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny", o której mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych winna być rozumiana jako wystąpienie takiej sytuacji, w której sprawowanie osobistych starań o prawidłowe zapewnienie opieki osobie niepełnosprawnej na tyle wypełnia czas podmiotowi tę opiekę sprawującemu, że nie jest on w stanie podjąć innej stałej aktywności wymagającej jego codziennego i stałego zaangażowania, przez którą należy rozumieć aktywność zawodową (por. wyrok WSA w Białymstoku z dnia 5 grudnia 2012 r. sygn. akt II SA/Bk 624/12). Matka skarżącego mieszka sama i z większością czynności dnia codziennego, w tym higienicznych, radzi sobie samodzielnie. Jest osobą sprawną intelektualnie pracującą zdalnie przy komputerze i po wypadku poruszającą się na wózku inwalidzkim. Nie istnieje zatem związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy wykonywanymi przez skarżącego czynnościami, bowiem w niewielkim stopniu wspiera matkę w codziennym funkcjonowaniu między innymi udzielając pomocy w myciu w wannie i ubieraniu się, oraz zawożeniu do lekarzy i robieniu zakupów. W skardze na powyższą decyzję, wniesioną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, pełnomocnik skarżącego zarzucił rozstrzygnięciu dokonanie błędnej wykładni prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej oraz niewłaściwe przyjęcie, że zakres opieki świadczonej przez skarżącego nie wypełnia dyspozycji tego przepisu i brak jest związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącego zatrudnienia a sprawowaniem opieki. Dodatkowo, zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 6-9 i art. 77 § 1 w związku z art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, czyli zakresu opieki świadczonej przez skarżącego z uwzględnieniem słusznego jego interesu. Podnosząc powyższe zarzuty domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz zasądzenia kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi powołał się na orzecznictwo sądowoadministracyjne i podkreślił, że sposób sprawowania opieki nie został określony przez ustawodawcę, dlatego nie należy jej wiązać ze stałym zamieszkiwaniem osoby sprawującej opiekę z niepełnosprawną osobą tej opieki wymagającą. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie i rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2021r. poz. 137) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez sąd, następuje w przypadku stwierdzenia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy (por. art. 145 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity: Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm., dalej w skrócie jako: "p.p.s.a."). Przedmiotowa skarga została przez Sąd rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Jak wynika z akt sądowoadministracyjnych wniosek taki został złożony zarówno przez pełnomocnika skarżącego w skardze, jak i przez SKO w odpowiedzi na skargę. Na wstępie wskazać należy, że prawidłowe jest stanowisko SKO, iż w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. K 38/13, kryterium momentu powstania niepełnosprawności nie może stanowić podstawy orzekania o odmowie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, w związku z powyższym art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz.U. z 2020 r. poz. 111 z późn. zm., w skrócie: "ustawa"), nie mógł stanowić podstawy odmowy przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego. Stosownie do treści art. 17 ust. 1 ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Wskazać należy, że celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej, żeby opiekować się osobą niepełnosprawną. Przy czym opieka ta musi odpowiadać potrzebom osoby niepełnosprawnej, określonym w orzeczeniu o niepełnosprawności. Zasadnicze znaczenie ma faktyczne sprawowanie opieki w zakresie wynikającym z orzeczenia o niepełnosprawności i pozostająca z tą opieką, w związku przyczynowo-skutkowym rezygnacja bądź niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Jednak, aby można było mówić o opiece w rozumieniu ustawy, musi ona być stała lub długoterminowa, wykluczająca możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej przez osobę opiekującą się niepełnosprawnym członkiem rodziny (por. wyrok NSA z dnia 23 października 2020 r. sygn. akt I OSK 1148/20). Świadczenie pielęgnacyjne nie może być zatem traktowane jako zastępcze źródło dochodu (por. wyrok NSA z dnia 5 czerwca 2012 r. sygn. akt I OSK 2454/11). W judykaturze akcentuje się, iż punkt ciężkości w przedmiocie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tkwi w stałości opieki i jej kwalifikowanym charakterze, a nie w samej opiece nad najbliższym członkiem rodziny. Natomiast "stałość" tej kwalifikowanej opieki, wyraża się w konieczności jej sprawowania w sposób ciągły, codziennie, bez jakiejkolwiek przerwy i w zasadzie przez całą dobę, co w konsekwencji wyklucza możliwość wykonywania pracy w ramach stosunku pracy, czy innej pracy zarobkowej. Świadczenie to ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga (por. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r. sygn. akt I OSK 2729/16). Istotne jest, że w określonym momencie wnioskodawca samodzielnie postanawia zrezygnować z zarobkowania (jeżeli pracę zarobkową wykonuje) lub się od niego powstrzymać (jeżeli w danym momencie pracy nie świadczy, ale jest zdolny i gotowy do jej podjęcia), a czyni to w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, w stosunku do której zachodzi konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby, w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W tym też znaczeniu związek między rezygnacją z zatrudnia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką powinien być bezpośredni. Dlatego też w sytuacji, gdy opieka nie nosi cech opieki stałej lub długotrwałej, taki związek przyczynowo-skutkowy między koniecznością rezygnacji z zarobkowania (lub niepodejmowania zatrudnienia) a opieką nie istnieje (por. wyrok NSA z dnia 29 maja 2020 r. sygn. akt I OSK 1854/19). Również nie budzi wątpliwości fakt, że przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest formą wynagrodzenia przez Państwo osoby, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej, w zamian za rezygnację albo niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą niepełnosprawną. W rozpoznawanej sprawie organy pomocy społecznej obu instancji uznały, że podstawą odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest brak związku między niepodejmowaniem przez skarżącego zatrudnienia a sprawowaną nad matką opieką, bowiem wykonywane przez niego czynności nie uniemożliwiają podjęcia zatrudnienia. Zebrany w sprawie materiał dowodowy i ustalony wymiar sprawowanej opieki wskazuje, iż nie wypełnia ona całej doby, dlatego skarżący może podjąć zatrudnienie, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Matka skarżącego (ur. [...] r.) jest osobą niepełnosprawną na skutek wypadku z urazem [...], który nastąpił w dniu [...] r. i od tego dnia została naruszona sprawność funkcji jej organizmu, powodująca całkowitą niezdolność do pracy na stałe i do samodzielnej egzystencji (orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] r. oraz orzeczenie Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w B. z dnia [...] r.). Mimo niepełnosprawności od roku 2017 samodzielnie funkcjonuje w życiu codziennym, prowadząc jednoosobowe gospodarstwo domowe, porusza się na wózku inwalidzkim i pracuje zdalnie. Nie ma w tym zakresie sprzecznych twierdzeń (por. oświadczenia z dnia 21 i 25 stycznia 2021 r.). Skarżący ma obecnie 24 lata i pracował w okresie od [...].01.2018 r. do [...].06.2020 r., tj. prawie 30 miesięcy. Ostatnie zatrudnienie w pełnym wymiarze czasu pracy, ustało z dniem [...].06.2020 r., z powodu rozwiązania umowy o pracę z upływem terminu, na jaki była zawarta. W dniu [...] marca 2021 r. upłynął okres pobierania przez skarżącego zasiłku dla bezrobotnych i obecnie posiada status osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku. Z twierdzeń skarżącego zawartych w wywiadzie środowiskowym jednoznacznie wynika, że do [...].06.2020 r. pozostawał w zatrudnieniu, a następnie umowa o pracę nie została mu przedłużona. Nie poszukiwał też innego zatrudnienia, gdyż dużo czasu poświęca pomocy oddzielnie zamieszkującej matce. W ramach zabezpieczenia społecznego pobiera świadczenie wychowawcze na małoletnią córkę. Ma rodzinę i razem z żoną oraz córką prowadzi gospodarstwo domowe. Pomaga matce w czynnościach takich jak pranie, sprzątanie, gotowanie, robienie zakupów i wykupienie leków, zawiezienie na wizyty lekarskie, załatwianie spraw urzędowych, mycie okien, wyjście na spacer, zakładanie obuwia, zawiezienie do sanatorium i na rehabilitację oraz wtedy, gdy tego potrzebuje. Odnosząc się do możliwości świadczenia przez skarżącego pracy zarobkowej i związku przyczynowo-skutkowego ze sprawowaną opieką należy mieć na uwadze, że wymienione powyżej czynności opiekuńcze nie wypełniają skarżącemu większości dnia i w takim wymiarze, który uniemożliwia podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia, w związku z tym nie są realną przeszkodą do wykonywania przez niego pracy, zważywszy na jego wiek i stan zdrowia. Analiza materiału dowodowego zebranego w sprawie w sposób spójny potwierdza, iż mimo znacznego stopnia niepełnosprawności matka skarżącego jest w stanie wykonywać samodzielnie wiele czynności życia codziennego, w tym również obsługę komputera, ma problem z przemieszczaniem się, ale nie zakłóca to niezbędnych funkcji życiowych. W tym stanie rzeczy, Sąd, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., nie uwzględnił skargi, o czym orzeczono w sentencji. Powołane wyżej orzecznictwo sądowo-administracyjne dostępne jest w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem internetowym http://orzeczenia.nsa.gov.pl