II SA/Gl 1060/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Dziuk (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska, Sędzia WSA Edyta Kędzierska, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 14 stycznia 2025 r. sprawy ze skargi M. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 23 maja 2024 r. nr SKO.PSŚ/41.5/161/2024/974 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Prezydent Miasta J. decyzją z dnia 6 grudnia 2023 r., wskazując w podstawie prawnej m.in. art. 17 ust. 1 oraz 17 ust. 1b ustawy z dnia 29 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 390, ze zm. – dalej u.ś.r.) odmówił M. M. (dalej zwanej skarżącą) prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością opieki nad mężem – J. M., gdyż ze względu na zakres sprawowanej opieki nie zachodzi bezpośredni związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia a koniecznością opieki nad mężem, a ponadto nie da się ustalić daty od kiedy istnieje jego niepełnosprawność. Organ wskazał także, że na skarżącej jako małżonce nie ciąży obowiązek alimentacyjny względem męża. Skarżąca wniosła od tej decyzji odwołanie. Jednak zaskarżoną obecnie decyzją z dnia 23 maja 2024 r., nr SKO.PSŚ/41.5/161/2024/974, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W jej uzasadnieniu Kolegium nakreśliło przebieg postępowania przed organem I instancji, w tym ustalenia poczynione przez ten organ oraz przybliżyło treść przepisów normujących zasady przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego i odnosząc je do niniejszej sprawy stwierdziło, że organ I instancji prawidłowo uznał, że skarżąca nie wypełniła przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki. Według Kolegium z materiału dowodowego nie wynika, aby opieka nad niepełnosprawnym mężem sprawowana przez skarżącą wykluczała podjęcie przez nią jakiejkolwiek pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Mąż skarżącej samodzielnie spożywa posiłki, pozostaje w kontakcie logicznym, więc według opinii organu może zostać w domu dłużej, niż wskazywana przez skarżącą jedna godzina. Skarżąca nie musi całodobowo względem męża wykonywać takich zabiegów opiekuńczych, które wymagałyby jej stałej obecności i nieustannego zaangażowania. Ponadto w czasie, gdy mąż skarżącej już legitymował się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, skarżąca zdecydowała się podjąć zatrudnienie. Z powyższego wynika, że zakres oraz rozmiar czasowy opieki jest do pogodzenia z równoczesnym podjęciem przez nią zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasowym. Kolegium zaakcentowało przy tym, że mąż skarżącej nie jest osobą leżącą, porusza się głównie przy pomocy wózka inwalidzkiego, posiada protezę lecz z niej nie korzysta, gdyż nie jest odpowiednio dostosowana. Według Kolegium nie sposób stwierdzić, żeby skarżącą wykonywała czynności pielęgnacyjne ściśle związane z jego osobą, wymagające ciągłej obecności i pomocy w podstawowych czynnościach życiowych. Dlatego nie można twierdzić, że opieka sprawowana nad mężem wyklucza podjęcie przez skarżącą zatrudnienia lub pracy zarobkowej w jakiejkolwiek formie wskazanej w art. 3 pkt 22 u.ś.r. W konsekwencji zaś Kolegium przyjęło, że pomiędzy sprawowaną przez skarżącą opieką na mężem, a rezygnacją przez nią z zatrudnienia nie istnieje bezpośrednio związek przyczynowo-skutkowy. Kolegium zauważyło przy tym, że skarżąca ma dwie, dorosłe córki, które mogą wspierać matkę w opiece nad niepełnosprawnym. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, skarżąca zarzuciła naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. W związku z podniesionymi zarzutami skarżąca domaga się uchylenia zaskarżonej decyzji i rozstrzygnięcia co do istoty sprawy poprzez przyznanie świadczenia, względnie uchylenia zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu skargi zacytowano m.in. fragment wyroku WSA w Gdańsku z dnia 16 września 2021 r. sygn. III SA/Gd 577/21, wskazując, że "warunku "stałej" opieki nie można rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być opieka stała w sensie trwałości, zaś "długotrwała" w sensie rozciągłości w czasie, jako opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, a więc koniecznością wykonywania czynności warunkujących egzystowanie tej osoby w warunkach godności człowieka (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 9 grudnia 2019 r., sygn. akt III SA/Kr 1164/19). Istotą opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. jest więc nie tylko jej stałość i ciągłość, ale także zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad którą jest sprawowana; zapewnienie jej egzystencji, której bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić". W skardze został zawarty także wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznana w trybie uproszczonym. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przedstawioną w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą zaskarżonym aktem z punktu widzenia kryterium legalności, to jest zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania prawa materialnego. Nadto zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 roku, poz. 935 dalej p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną. W wyniku analizy akt sprawy Sąd stwierdził, że skarga nie jest uzasadniona. Zaskarżone rozstrzygnięcie nie narusza bowiem ani prawa materialnego, ani też organ odwoławczy nie naruszył reguł procedury administracyjnej w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bądź skutkującym wznowieniem tego postępowania. Tymczasem, zgodnie z art. 145 § 1 p.p.s.a., dopiero stwierdzenie tego rodzaju naruszenia prawa uzasadnia uwzględnienie skargi. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. (w brzmieniu obowiązującym w dacie wydawania zaskarżonej decyzji) świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W świetle przytoczonych przepisów u.ś.r. przesłanką, od której ustawodawca uzależnił przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jest niepodejmowanie lub rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W realiach rozpoznawanej sprawy istota sporu sprowadza się do zakresu opieki, jaką skarżąca sprawuje nad legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności mężem. Kwestią sporną jest to, czy sprawowana przez skarżącą opieka jest na tyle absorbująca, że nie może ona podjąć żadnego zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze. W ocenie Sądu, Kolegium dysponowało wystarczającym materiałem dowodowym, zgromadzonym w toku postępowania przed organem I instancji tj. wywiadem środowiskowym przeprowadzonym w dniu 27 listopada 2023 r. (karty 25-32). Materiał ten pozwalał organowi odwoławczemu na ustalenie zakresu opieki sprawowanej przez skarżącą nad mężem. W oparciu o ten materiał Kolegium zasadnie przyjęło, że ustalony zakres opieki i wykonywane w jej ramach czynności są możliwe do realizowania w warunkach zatrudnienia i w związku z tym nie wymagają rezygnacji z podejmowania pracy zarobkowej. Dokonaną w tym zakresie ocenę Sąd zaś aprobuje. Czynności strony związane z opieką ograniczają się bowiem jedynie do wspomagania męża w czynnościach życia codziennego i ich podejmowanie w realiach rozpoznawanej sprawy można pogodzić z podjęciem pracy zarobkowej. Świadczenie pielęgnacyjne ma zastąpić dochód wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć osoba, która zajmuje się osobą niepełnosprawną. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest więc częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia zatrudnienia lub rezygnacją z niego w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną (wyrok NSA z 23 października 2020 r., sygn. I OSK 1148/20). Z przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że niepodjęcie lub rezygnacja z zatrudnienia musi mieć charakter całkowity, z uwagi na konieczność sprawowania opieki, która z założenia ma charakter stały lub długotrwały. W konsekwencji przepis ten należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres czynności związanych ze sprawowaną opieką, z uwagi m. in. na stan zdrowia osoby niepełnosprawnej, wyklucza jakiekolwiek zatrudnienie (pracę). Natomiast regulacja ta nie powinna mieć zastosowania w sytuacji, w której konieczność sprawowania opieki nie koliduje z aktywnością zawodową. Także NSA zaznacza, że aby można było mówić o opiece w rozumieniu u.ś.r. musi być ona stała lub długoterminowa. Te określenia "stała" lub "długoterminowa" wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby. Przepis art. 17 ust. 1 ustawy należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (wyrok NSA z 23 października 2020 r., sygn. I OSK 1148/20). W orzecznictwie zasadnie podnosi się, że art. 17 ust. 1 ustawy nie można odczytywać w ten sposób, że samo posiadanie przez osobę niepełnosprawną odpowiedniego orzeczenia lekarskiego sprawia, że świadczenie to przysługuje wskazanym w ww. przepisie osobom. Zakres sprawowania opieki nad osobami chorymi różnić się bowiem może w zależności od stopnia samodzielności tych osób oraz ich potrzeb. Sprawowana opieka musi uniemożliwiać wykonywanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej osobie ubiegającej się o świadczenie pielęgnacyjne (por. np. wyrok WSA w Gdańsku z 22 grudnia 2021 r., III SA/Gd 841/21). Z powyższych powodów nie można przyjąć, że zakres opieki sprawowanej przez skarżącą miał charakter stały lub długotrwały oraz uniemożliwiał podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu. Istnieją także możliwości wykonywania różnych prac, np. w ramach własnej działalności gospodarczej, kiedy samemu decyduje się o tym, kiedy i jak długo prace są wykonywane. W ocenie Sądu postępowanie dowodowe zostało przeprowadzone w sposób właściwy i jak już wcześniej wskazano Kolegium uwzględniło niezbędną, dostępną dokumentację. Oparło się na zgromadzonych dowodach i oceniło je w sposób uprawniony, nienaruszający zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.). Skarga stanowi jedynie polemikę strony niezadowolonej z oceną dokonaną w ww. decyzji, należycie i merytorycznie uzasadnionej (art. 107 §3 k.p.a.). Nie doszło zatem do naruszenia art. 7, art. 8 §1, art. 77 §1, art. 80, art. 107 §1 i 3, art. 138 §1 pkt 1 k.p.a. Sąd nie stwierdził także naruszenia art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. ani też innych przepisów, uzasadniających uwzględnienie skargi. Z powyższych względów skarga nie mogła odnieść skutku i jako nieuzasadniona podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a. Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym nastąpiło zgodnie z art. 119 pkt 2 i art. 120 p.p.s.a. Powołane wyżej orzecznictwo sądowo-administracyjne dostępne jest w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem internetowym http://orzeczenia.nsa.gov.pl.