II SA/Gl 1099/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Dziuk (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Edyta Kędzierska, Sędzia WSA Krzysztof Nowak, Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 grudnia 2025 r. sprawy ze skargi M. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej z dnia 7 lipca 2025 r. nr SKO.IV/424/373/2025 w przedmiocie nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę. Wydaną wobec obecnie skarżącej M. M. decyzją z dnia 21 maja 2025 r. nr [...] Burmistrz Miasta U., działając m.in. na podstawie art. 2 pkt 7 lit. c), art. 12, art. 19, art. 23 ust. 1, 1a, art. 25 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 438, w skrócie "u.p.o.u.a."), uznał świadczenia z funduszu alimentacyjnego na uprawnione dzieci T. M. i N. M. (dzieci skarżącej) w wysokości 4.800 zł, przyznane decyzją Burmistrza Miasta U. z dnia 9 listopada 2016 r. nr [...] wypłacone w okresie od 1 października 2016 r. do 30 września 2017 r. za świadczenia nienależnie pobrane. Jednocześnie organ ustalił obowiązek zwrotu przez skarżącą nienależnie pobranego świadczenia z funduszu alimentacyjnego w kwocie 4.800 zł bez odsetek ustawowych za opóźnienie. W uzasadnieniu organ wskazał, że ostateczną decyzją Burmistrza Miasta U. nr [...] z dnia 9 listopada 2016 r. przyznane zostały świadczenia z funduszu alimentacyjnego dla dzieci skarżącej, na okres od 1 października 2016 r. do 30 września 2017 r., w wysokości 500 zł miesięcznie na każde dziecko. Decyzja ta została wydana w oparciu o wyrok zaoczny Sądu Rejonowego w C., Wydział [...] z dnia [...] sygn. akt [...] , podwyższający kwotę alimentów. Wyrok ten został jednak następnie uchylony prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w C. z dnia [...] roku, o czym organ nie wiedział przyznając świadczenia z funduszu alimentacyjnego dla dzieci skarżącej. Wyszła więc zatem na jaw nowa okoliczność mająca wpływ na prawo do pobierania świadczenia z funduszu alimentacyjnego na uprawnione dzieci. W konsekwencji postanowieniem z dnia 25 czerwca 2021 r. Burmistrz Miasta U. wznowił z urzędu postępowanie zakończone ww. decyzją ostateczną, wskazując na podstawę wznowienia z art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a. Następnie zaś decyzją z dnia 15 lipca 2021 r. nr [...] uchylono w całości, na podstawie art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a., decyzję z dnia 9 listopada 2016 r., nr [...] o przyznaniu świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz przyznano świadczenia dla dzieci skarżącej na okres od dnia 1 października 2016 r. do dnia 30 września 2017 r. w wysokości 300 zł miesięcznie na każde dziecko. Powyższa decyzja Burmistrza Miasta U. 15 lipca 2021 r. nr [...] została następnie utrzymana w mocy przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsku-Białej (decyzją z dnia 2 września 2021 r. nr [...]), zaś wyrokiem z dnia 3 lutego 2022 r. sygn. akt II SA/Gl 1480/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę na decyzję Kolegium, a Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 29 lutego 2024 r. sygn. akt I OSK 923/22 oddalił skargę kasacyjną. Zważywszy na powyższe okoliczności organ I instancji stwierdził, że wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji z dnia 9 listopada 2016 r., nr [...], w wyniku wznowienia postępowania, czyni koniecznym uznanie świadczeń wypłaconych w oparciu o tę decyzję w kwocie 200 zł miesięcznie na każde dziecko (łącznie 4.800 zł) za świadczenia nienależnie pobrane, o których mowa w art. 2 pkt 7 lit. c) u.p.o.u.a. Organ wskazał przy tym na ugruntowany pogląd, według którego sytuacja określona w art. 2 pkt 7 lit. c) u.p.o.u.a. jest inna niż wskazane w tym przepisie w lit. a), b), d), f) i g). W tym przypadku istotny jest jedynie czynnik obiektywny w postaci zaistnienia faktu wypłacenia świadczenia bez podstawy prawnej i nie ma znaczenia, czy osoba która pobrała świadczenia z funduszu alimentacyjnego na podstawie decyzji wyeliminowanej następnie z obrotu prawnego, podczas pobierania świadczeń była świadoma bądź nieświadoma, że przedmiotowa decyzja narusza prawo. Bez znaczenia jest również przyczyna, z uwagi na którą wznowiono postępowanie zakończone decyzją przyznającą świadczenie z funduszu alimentacyjnego, gdyż zagadnienie to było przedmiotem rozstrzygania w postępowaniu wznowieniowym, w wyniku którego stwierdzono, że przyznanie świadczeń było niezgodne z prawem i w celu przywrócenia porządku prawnego wyeliminowano decyzję przyznającą. Skarżąca wniosła odwołanie od powyższej decyzji. Podniesiono w nim, że nie była obecna na rozprawie zakończonej wyrokiem Sądu Rejonowego w C. z dnia [...] i dlatego nie wiedziała, iż taki wyrok zapadł. Tym samym nie miała ona świadomości nienależności pobieranego świadczenia i nie działała w złej wierze. Ponadto alimenty zostały ponownie podniesione wyrokiem Sądu Rejonowego dla W. z dnia [...] do kwoty 600 zł na każde dziecko. Decyzją z dnia 7 lipca 2025 r., nr SKO.IV/424/373/2025, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsku-Białej utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu Kolegium przedstawiło przebieg dotychczasowego postępowania. Przypomniało przy tym, że wcześniej w dniu 7 września 2023 r. organ I instancji wydał już decyzję, w której uznał zrealizowane świadczenia z funduszu alimentacyjnego na dzieci skarżącej za okres od 1 października 2016 r. do 30 września 2017 r. w wysokości 4.800 zł jako nienależnie pobrane. Kolegium zaś decyzją z dnia 18 października 2023 r. utrzymało w mocy tamtą decyzję organu I instancji. Jednak WSA w Gliwicach wyrokiem z dnia 6 grudnia 2024 r. sygn. akt II SA/Gl 1262/24 uchylił decyzję Kolegium oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Fragmenty uzasadnienia tamtego wyroku zostały przypomniane przez Kolegium w uzasadnieniu obecnie zaskarżonej decyzji organu odwoławczego. Odnosząc się do obecnie wydanej decyzji organu I instancji Kolegium, podobnie jak ten organ, wskazało, że w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, iż w przypadku art. 2 pkt 7 lit. c u.p.o.u.a. istotny jest jedynie czynnik obiektywny w postaci zaistnienia faktu wypłacenia świadczenia bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, jeżeli następnie stwierdzono nieważność decyzji przyznającej świadczenie albo w wyniku wznowienia postępowania uchylono decyzję przyznającą świadczenie i odmówiono prawa do świadczenia. Kolegium, powołując się na wybrane wyroki NSA zaakcentowało przy tym, że w sprawie o ustalenie świadczeń nienależnie pobranych bez znaczenia jest przyczyna, z powodu której wznowiono postępowania zakończone decyzjami przyznającymi świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Istotny jest bowiem wyłącznie skutek w postaci wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji, na mocy których wypłacono świadczenia bez podstawy prawnej. Skarżąca zastępowana przez fachowego pełnomocnika wniosła skargę na powyższą decyzję Kolegium, domagając się jej uchylenia wraz z poprzedzającą ją decyzją organu I instancji. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że na skutek błędu operatora pocztowego skarżąca nie została powiadomiona o wniesieniu sprzeciwu od wyroku podnoszącego alimenty, a także o rozprawie i treści wyroku z dnia [...] Wskazano jednocześnie, że alimenty zostały ponownie podniesione wyrokiem z dnia [...] i to do kwoty po 600 złotych na każde dziecko. Według pełnomocnika skarżącej nie miała ona świadomości nienależności pobieranego świadczenia, a tym samy nie działała w złej wierze i nie powinien zostać co do niej orzeczony nakaz jego zwrotu. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Stosownie do art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U z 2024 r. poz. 935, ze zm. - dalej "p.p.s.a.") sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, oraz powołaną podstawą prawną. Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.), jeżeli zachodzą przyczyny określone w innych przepisach, sąd stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa. Przedstawiona tutaj regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości, co do tego, że zaskarżona decyzja może ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przeprowadzone w określonych wyżej ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonego aktu wykazało, że nie jest on dotknięty uchybieniami uzasadniającymi jego wzruszenie, a tym samym skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Podstawę materialnoprawną kontrolowanego rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (obecnie: t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 438, dalej w skrócie jak dotychczas "u.p.o.u.a.") Zgodnie z art. 9 ust. 1 u.p.o.u.a., świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują osobie uprawnionej do ukończenia przez nią 18 roku życia albo w przypadku gdy uczy się w szkole lub szkole wyższej do ukończenia przez nią 25 roku życia. Jak stanowi art. 2 pkt 11 u.p.o.u.a., osobą uprawnioną jest osoba uprawniona do alimentów od rodzica na podstawie tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd, jeżeli egzekucja stała się bezskuteczna. Natomiast zgodnie z art. 23 ust. 1 u.p.o.u.a. osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu. Czym jest świadczenie nienależnie pobrane ustawodawca wyjaśnił w art. 2 pkt 7 u.p.o.u.a. Zgodnie z tym przepisem nienależnie pobrane świadczenie to świadczenie z funduszu alimentacyjnego: a) wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części, b) przyznane lub wypłacone w przypadku świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia, c) wypłacone bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, jeżeli stwierdzono nieważność decyzji przyznającej świadczenie albo w wyniku wznowienia postępowania uchylono decyzję przyznającą świadczenie i odmówiono prawa do świadczenia, d) wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała, niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28, zaległe lub bieżące alimenty, do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów, e) (uchylona), f) wypłacone osobie innej niż osoba, która została wskazana w decyzji przyznającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego, z przyczyn niezależnych od organu, który wydał tę decyzję, g) wypłacone w związku z zastosowaniem przepisów o utracie i uzyskaniu dochodu - po ustaleniu, że wystąpiły okoliczności, o których mowa w art. 9 ust. 4b. W ocenie Sądu w realiach rozpoznawanej sprawy Kolegium, za organem I instancji, prawidłowo przyjęło, że świadczenia pobrane przez skarżącą podlegają zwrotowi w oparciu o art. 2 ust. 7 lit c u.p.o.u.a. Ostateczna decyzja, na podstawie której przyznano świadczenia z funduszu alimentacyjnego w wysokości 500 zł miesięcznie na każde dziecko skarżącej została bowiem w wyniku wznowienia postępowania uchylona, a wraz z uchyleniem organ orzekł o przyznaniu świadczenia w wysokości 300 zł na każde dziecko skarżącej. Decyzja uchylająca i przyznająca świadczenie w niższej kwocie, po wyczerpaniu drogi odwoławczej stała ostateczna, a po oddaleniu skargi przez tutejszy Sąd (wyrok z 3 lutego 2022 r. sygn. akt II SA/Gl 1480/21) oraz oddaleniu skargi kasacyjnej przez Naczelny Sąd Administracyjny (wyrok z dnia 29 lutego 2024 r. sygn. akt I OSK 923/22) stała się prawomocna. Zwrotowi podlegać więc powinna nadwyżka ponad 300 zł miesięcznie wypłacona na każde z dzieci tj. po 200 zł na każde dziecko miesięcznie, co po zsumowaniu za cały okres objęty obecnym postępowaniem dało kwotę 4800 zł. Zaakcentować należy, że osoba, która pobrała świadczenia z funduszu alimentacyjnego w warunkach określonych w art. 2 pkt 7 lit. c u.p.o.u.a., obowiązana jest do ich zwrotu, gdyż obiektywnie prawo do nich nie mogło być jej przyznane. Każde zatem świadczenie z funduszu alimentacyjnego wypłacone na podstawie decyzji, którą następnie uchylono w wyniku wznowienia postępowania jest świadczeniem nienależnie pobranym, zaś decyzja zapadła w oparciu o art. 2 pkt 7 lit. c ustawy ma charakter związany (zob np. wyroki NSA: z 4 lipca 2018 r., sygn. akt I OSK 309/18, 4 października 2018 r., sygn. akt I OSK 1879/18, 25 września 2019 r., sygn. akt I OSK 1437/19). W przypadku określonym przez ustawodawcę w art. 2 pkt 7 lit. c u.p.o.u.a. istotne znaczenie ma wyłącznie czynnik obiektywny, a mianowicie wypłacenie świadczenia bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, jeżeli następnie w wyniku wznowienia postępowania uchylono decyzję przyznającą świadczenie. Bez znaczenia pozostaje w tym wypadku kwestia świadomości/braku świadomości (przesłanka subiektywna), że decyzja przyznająca świadczenia narusza prawo. Podnoszona wobec tego w odwołaniu od decyzji, a następnie powielona w skardze do tutejszego Sądu okoliczność dotycząca braku świadomości skarżącej, że kwota przekraczająca 300 zł na każde z dzieci jest pobierana nienależnie, pozostawała bez znaczenia. Nie mógł również odnieść skutku argument dotyczący późniejszego podwyższenia wysokości alimentów do kwoty 600 zł na każde dziecko, gdyż nastąpiło to w okresie późniejszym niż okres, którego dotyczyła obecnie kontrolowana decyzja Kolegium oraz utrzymana przez nią decyzja organu I instancji. Z powyższych względów skarga nie mogła odnieść skutku i jako nieuzasadniona podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a. Powołane wyżej orzecznictwo sądowo-administracyjne dostępne jest w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem internetowym http://orzeczenia.nsa.gov.pl.