II SA/Gl 1116/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Żurawik, Sędziowie Asesor WSA Aneta Majowska, Sędzia WSA Andrzej Matan (spr.), , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 1 grudnia 2021 r. sprawy ze skargi A. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie decyzją z dnia [...] r., nr [...] w wyniku rozpatrzenia odwołania A. W., utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy O. z dnia [...] r., nr [...], wydaną w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad ojcem J. Z., legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Decyzje te wydane zostały w następującym stanie faktycznym i prawnym. Zaskarżoną decyzją organ I instancji odmówił A. W. (dalej: skarżąca) przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art.17 ustawy z 28 listopada 2003 r., o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm., dalej: u. ś. r.), z tytułu sprawowania opieki nad ojcem J. Z.. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że jak wynika z uzyskanego materiału dowodowego, skarżąca opiekuje się ojcem – przyjeżdża do niego 2-3 razy dziennie, robi zakupy, sprząta, pomaga przy ubieraniu, kontaktuje się z lekarzem, opłaca rachunki. Ojciec skarżącej wymaga pomocy i wsparcia innych osób, ponieważ porusza się na wózku inwalidzkim, w niektórych sferach jest samodzielny, natomiast w tych których nie jest w stanie sam zrealizować pomaga mu córka, gdyż nie może liczyć na pomoc swojej żony, która przebywa u drugiej córki i nie interesuje się jego stanem zdrowia. Jak wynika z wywiadu środowiskowego – opieka jaką sprawuje córka nad J. Z. nie uniemożliwia jej podjęcia pracy zawodowej chociażby w niepełnym wymiarze czasu. Organ wskazał, że zgodnie z art. 17 ust 5 pkt. 2 lit. a u. ś. r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znaczny stopniu niepełnosprawności. W niniejszej sprawie taka sytuacja nie zachodzi – żona J. Z. jest co prawda leczona z powodu [...] i [...], jednak nie stanowi to podstawy do uznania że jej stan zdrowia uniemożliwia opiekę nad mężem. Dopiero posiadane orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności wykluczałoby żonę z kręgu osób obowiązanych do opieki nad mężem. Organ przywołał również treść art. 17 ust 1b u.ś.r., zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Wskazano, że J. Z. posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, jednak brak jest określenia daty jej powstania, w związku z czym uniemożliwia to uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego. W odwołaniu od decyzji organu I instancji skarżąca zakwestionowała jego prawidłowość, zarzucając mu naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez naruszenie i błędną wykładnię art. 17 ust. 1 pkt 4 u. ś. r., błędną wykładnię przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2a u. ś. r. oraz błędne zastosowanie art. 17 ust 1b pkt 1 i 2 u. ś. r. Organ II instancji utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Motywując rozstrzygnięcie, wskazano że przepis art. 17 ust 1b u. ś. r. na mocy orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Jednakże niezależnie od tego, należało odmówić skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ze względu na pierwszeństwo małżonka przy ubieganiu się o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Kolegium powołało się na wykładnię celowościową art. 17 ust. 5 pkt 2a w zw. z art. 17 ust. 1 u. ś. r. Wskazano, że świadczenie nie przysługuje gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. W niniejszej sprawie żona J. Z. nie legitymuje orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, stąd nie zostały spełnione warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego zawarte w u. ś. r. Organ przytoczył treść orzeczenia NSA z 14 grudnia 2018 r., sygn. akt I OSK 3539/18, zgodnie z którym uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego mogą skorzystać krewni dopiero wówczas, gdy małżonek osoby wymagającej opieki jest niepełnosprawny w stopniu znacznym, co uniemożliwia mu wypełnianie we właściwy sposób obowiązku alimentacyjnego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, skarżąca powtórzyła zarzuty podniesione w odwołaniu, wnosząc o uchylenie decyzji organu I i II instancji. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoją dotychczasową argumentację, wnosząc o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, zważył co następuje: Na wstępie należy zauważyć, iż zgodnie z treścią art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) dalej - p.p.s.a., sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli: strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W świetle treści wskazanego przepisu w niniejszej sprawie należy stwierdzić, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach korzystając z dyspozycji art. 119 pkt 2 p.p.s.a. mógł rozpoznać przedmiotową sprawę w trybie uproszczonym, gdyż obydwie strony łożyły wniosek o rozpoznanie sprawy w trypie uproszczonym. Materialnoprawną podstawę kontrolowanej decyzji stanowi art. 17 ust. 5 pkt 2a u. ś. r., zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z literalnego brzmienia przywołanego wyżej unormowania wynika, że zawsze, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a jej małżonek nie ma orzeczonego znacznego stopnia niepełnosprawności, świadczenie pielęgnacyjne nie będzie przysługiwało. Ustawodawca wyszedł z założenia, że w sytuacji zawarcia związku małżeńskiego tworzy się nowa rodzina, która nakłada na małżonków obowiązek wzajemnego wsparcia i pomocy, wyprzedzający obowiązek alimentacyjny krewnych. Zatem brak jest podstaw prawnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego córce na niepełnosprawnego ojca, gdy ten pozostaje w związku małżeńskim, a jego żona nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Inaczej przedstawia się sytuacja, gdy oboje małżonkowie są niepełnosprawni w stopniu znacznym, co wyklucza dopełnienie przez nich obowiązku wzajemnej opieki z uwagi na stan zdrowia i niedołężność, wówczas ustawodawca wprowadza wyjątek, kiedy świadczenie pielęgnacyjne może być przyznane (por. art. 17 ust. 1 i 1a ustawy). Zobowiązanie współmałżonka do sprawowania opieki jest konsekwencją istnienia w sferze prawnej związku małżeńskiego, jako szczególnej więzi charakteryzującej się nie tylko elementami emocjonalnymi, ale także elementami natury prawnej. Z unormowania art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. (Dz. U z 2020 r., poz. 1359 ze zm., dalej: k. r. o.) wynika, że małżonkowie mają w małżeństwie równe nie tylko prawa, ale także obowiązki, a ponadto, są obowiązani do wspólnego pożycia, do wzajemnej pomocy i wierności oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli. Wykładnia wskazanego przepisu prowadzi do wniosku, że nie jest możliwe przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego innej osobie, niż małżonek osoby wymagającej opieki, o ile nie legitymuje się on orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z postanowień art. 133 k. r. o. odnoszącego się do kolejności w zakresie obowiązku alimentacyjnego wynika, że obowiązek taki ciążący na zobowiązanym w dalszej kolejności, powstaje dopiero wtedy, gdy osoba zobowiązana w bliższej kolejności nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi. Sąd orzekający z niniejszej sprawie zna orzecznictwo sądów administracyjnych dotyczących uwzględniania dyrektyw wykładni (systemowej i celowościowej), dotyczącej interpretacji art. 17 ust 5 pkt 2 lit. a u. ś. r., jednakże nie znajdują one zastosowania w niniejszej sprawie. Wskazać bowiem należy, że w toku postępowania administracyjnego ustalono, że K. Z. nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, leczona jest z powodu [...] i [...], co nie stanowi spełnienia przesłanki z art. 17 ust 5 pkt 2 lit. a u. ś. r. W wyniku przeprowadzonego wywiadu środowiskowego ustalono, że żona J. Z. nie interesuje się stanem jego zdrowia, a także nie deklaruje pomocy na jego rzecz. Jednocześnie ustalono, że K. Z. utrzymuje się z emerytury, pracuje i nie wykazuje zainteresowania stanem zdrowia męża. Interpretacja art. 17 ust. 5 pkt 2a u. ś. r., w sposób umożliwiający uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie zobowiązanej do alimentacji osoby niepełnosprawnej w związku ze sprawowaniem nad nią opieki, nawet jeśli osoba niepełnosprawna pozostaje w związku małżeńskim z osobą nieposiadającą orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności jest możliwa tylko wówczas, gdy drugi małżonek - nielegitymujący się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności - nie może tej opieki sprawować z przyczyn obiektywnych, niezależnych od niego i od jego woli. Przy czym te "obiektywne przyczyny" powinny być przede wszystkim związane z wiekiem lub stanem zdrowia współmałżonka, a nie z innymi okolicznościami. Sam brak wypełniania obowiązków małżeńskich pomiędzy mężem i żoną nie stanowi wystarczającej podstawy do wyłączenia stosowania art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy. W tym stanie rzeczy skarga podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a.