II SA/Gl 1135/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Żurawik, Sędziowie Sędzia WSA Wojciech Gapiński, Sędzia WSA Krzysztof Nowak (spr.), Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 listopada 2023 r. sprawy ze skargi R. P. (P.) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 27 kwietnia 2023 r. nr SKO.PS/41.5/324/2023/8414 w przedmiocie odmowy odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej oddala skargę. Decyzją z dnia 24 lutego 2023 r., nr [...], znak sprawy [...], wydaną z upoważnienia Starosty [...] (dalej: "organ I instancji"), działając w oparciu o art. 182, art. 193 ust. 1 pkt 1, ust. 6, art. 194 ust. 1, ust. 2, ust. 3 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 447 ze zm.) – dalej: "u.w.r.i.s.p.z.", art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 ze zm.) – dalej: "k.p.a." oraz § 6 ust. 1 załącznika do uchwały Nr [...] Rady Powiatu [...] w sprawie określenia szczegółowych warunków umorzenia w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstępowania od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej z dnia 20 maja 2016 r. (Dz. Urz. Woj. Śląskiego z [...]r. poz. [...]) – dalej "uchwała" i in., odmówiono R.P. (dalej: "strona" lub "skarżąca") odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt córki K.P. ur. [...] r. w rodzinie zastępczej. W uzasadnieniu decyzji wskazano m. in., że dziecko przebywa w spokrewnionej rodzinie zastępczej. W dniu 19 grudnia 2022 r. została wydana decyzja zobowiązująca stronę solidarnie z jej mężem K. do ponoszenia opłaty za pobyt córki K.P. w rodzinie zastępczej w wysokości 785 zł miesięcznie. W dniu 5 stycznia 2023 r. wpłynął do organu I instancji wniosek strony zawierający prośbę o odstąpienie od ustalenia opłaty za pobyt córki w rodzinnej pieczy zastępczej. Strona oświadczyła, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z mężem K.P., a rodzina osiąga dochód w wysokości: 2.369,11 zł z tytułu emerytury męża strony, 3.000,00 zł z tytułu umowy o pracę męża strony oraz 980,00 zł z tytułu jej emerytury. Strona oświadczyła, że nie jest zarejestrowana w urzędzie pracy, nie choruje przewlekle, nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności, nie jest rodzicem samotnie wychowującym dziecko oraz nie płaci alimentów na rzecz córki przebywającej w pieczy zastępczej. W ocenie organu I instancji nie zaszły przesłanki do odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej ponieważ zgodnie ze złożonym oświadczeniem strony jej miesięczny dochód wynosi 3.174,55 zł na osobę przy kryterium dochodowym wynikającym z uchwały wynoszącym 1500 zł. Strona złożyła odwołanie od ww. decyzji i zarzuciła jej naruszenie: 1. art. 7, art. 77 § 1 k.p.a. poprzez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, a w szczególności poprzez zaniechanie ustalenia czy odwołujący partycypuje w kosztach utrzymania dziecka, 2. art. 6, art. 8 § 1, art. 11 k.p.a. poprzez prowadzenie przez organ postępowania w sposób nie budzący zaufania do organów administracji publicznej, przejawiającym się w zaniechaniu przez organ I instancji wyjaśnienia okoliczności stanu faktycznego oraz zaniechanie podjęcia przez organ wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia i załatwienia sprawy, co doprowadziło do błędu w ustaleniach faktycznych poprzez przyjęcie, iż w sprawie nie zaistniały przesłanki uzasadniające odstąpienie od ustalenia opłaty za pobyt w rodzinie zastępczej, 3. art. 139 ust. 1 pkt 1 i art. 194 ust. 1 u.w.r.i.s.p.z. poprzez odmowę odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka K.P. w spokrewnionej pieczy zastępczej, mimo iż w sprawie zachodzą przesłanki warunkujące odstąpienie od wymierzenia takiej opłaty, wymienione w Uchwale Nr [...] Rady Powiatu [...]. W związku z podniesionymi zarzutami wniosła o: 1. uchylenie zaskarżonej decyzji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez odstąpienie od ustalenia opłaty za pobyt córki K.P. w rodzinie zastępczej, 2. względnie o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez Starostę [...]. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej: "Kolegium" lub "organ odwoławczy") decyzją z dnia 27 kwietnia 2023 r., nr SKO.PS/41.5/324/2023/8414, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ odwoławczy przywołał przepisy ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej oraz uchwały Rady Powiatu [...] mające zastosowanie w sprawie. Organ I instancji dokonał analizy sytuacji materialno-bytowej i zdrowotnej w kontekście § 6 ust. 1 załącznika do uchwały. Następnie wskazał, że dochód strony przekracza kryterium dochodowe, wynoszące dla osoby zobowiązanej 1500 zł (250% kryterium dochodowego określonego w art. 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej x 600 zł). Ponadto Kolegium podkreśliło, że zgodnie z art., 194 ust.3 u.w.r.i.s.p.z. starosta na wniosek lub z urzędu, uwzględniając uchwałę, o której mowa w ust. 2, może umorzyć w całości lub w części łącznie z odsetkami, odroczyć termin płatności lub rozłożyć na raty opłatę, o której mowa w art. 193 ust. 1. Skarżąca złożyła skargę na ww. decyzję Kolegium i zarzuciła jej : 1. naruszenie przepisów postępowania, które to miało istotny wpływ na treść orzeczenia, tj.:  a) art. 10 k.p.a. poprzez brak zapewnienia czynnego udziału strony na każdym etapie postępowania, gdyż organ drugiej instancji nie skierował do skarżącego pisemnej informacji obejmującej powiadomienie o możliwości zapoznania się z materiałem dowodowym znajdującym się w aktach sprawy i wypowiedzenia się co do zebranych dowodów, przez co strona nie została zapoznana z dokumentami mającymi istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, co skutkowało również naruszeniem jego prawa do inicjowania wniosków dowodowych uniemożliwiającym stronie podjęcie merytorycznego działania w sprawie, b) art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie stanu faktycznego, nierozpoznanie całości materiału dowodowego oraz przez brak podjęcia przez organ wszelkich niezbędnych kroków w celu wyjaśnienia sprawy, co spowodowało błąd w ustaleniach faktycznych poprzez ustalenie, iż skarżący nie płaci alimentów na rzecz dziecka umieszczonego w pieczy zastępczej, podczas gdy iż skarżący partycypuje w kosztach utrzymania dziecka umieszczonego w pieczy zastępczej, czym wypełnia swój obowiązek alimentacyjny co skutkowało niezasadnym przyjęciem, iż w świetle obowiązujących przepisów skarżącemu nie przysługuje ze względu na przekroczenie kryterium dochodowego prawo do odstąpienia od opłaty za umieszczenie córki w pieczy zastępczej, c) art. 6, art. 8 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez niewłaściwe wyjaśnienie wszystkich istotnych dla treści rozstrzygnięcia okoliczności, a w szczególności brak ocenienia, że okoliczność uiszczania przez skarżącego alimentów na rzecz dziecka umieszczonego w pieczy zastępczej poprzez partycypowanie w bieżących kosztach utrzymania dziecka została udowodniona, a tym samym skarżący spełnił przesłanki uprawniający organ na odstąpienie od ustalenia opłaty za pobyt dziecka z § 6 ust. 1 załącznika do uchwały nr [...] Rady Powiatu [...] z dnia [...] r. w sprawie określenia szczegółowych warunków umorzenia w całości łub w części, łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty łub odstępowania od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. 2. przepisów prawa materialnego, tj.: a) art. 139 ust. 1 pkt 1 i art. 194 ust. 1 u.w.r.i.s.p.z. poprzez odmowę odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka K.P. w spokrewnionej pieczy zastępczej, mimo iż w sprawie zachodzą przesłanki warunkujące odstąpienie od wymierzenia takiej opłaty, wymienione w załączniku do uchwały. W związku z podniesionymi zarzutami wniósł o: 1. uchylenie zaskarżonej decyzji Kolegium z dnia 27 kwietnia 2023 roku, oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji; 2. wstrzymanie w całości wykonania zaskarżonej decyzji przez organ II instancji, a w wypadku nieuwzględnienia tego wniosku przez organ, o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji w całości przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach z powodu prawdopodobieństwa wyrządzenia znacznej szkody i spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Kolegium w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie. W uzasadnieniu organ podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko. Sąd postanowieniem z dnia 21 sierpnia 2023 r., sygn. akt II SA/Gl 1135/23 odmówił wstrzymania zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą zaskarżonym aktem z punktu widzenia kryterium legalności, to jest zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania prawa materialnego. Nadto zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.) – dalej "p.p.s.a." sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną. Przeprowadzone w określonych wyżej ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonego aktu wykazało, że nie jest on dotknięty uchybieniami uzasadniającymi jego wzruszenie. Zgodnie z art. 193 ust. 1 u.w.r.i.s.p.z. za pobyt dziecka w pieczy zastępczej rodzice ponoszą miesięczną opłatę. W świetle art. 194 ust. 2 i 3 u.w.r.i.s.p.z. rada powiatu określa, w drodze uchwały, szczegółowe warunki umorzenia w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstępowania od ustalenia opłaty, o której mowa w art. 193 ust. 1. Starosta na wniosek lub z urzędu, uwzględniając uchwałę, o której mowa w ust. 2, może umorzyć w całości lub w części łącznie z odsetkami, odroczyć termin płatności, rozłożyć na raty lub odstąpić od ustalenia opłaty, o której mowa w art. 193 ust. 1. Użycie w przepisie art. 194 ust. 3 u.w.r.i.s.p.z. określenia "może" oznacza, że odstąpienie od ustalenia opłaty oparte jest na uznaniu administracyjnym. Uznaniowy charakter decyzji nie zezwala jednak organom administracji publicznej na całkowitą i niekontrolowaną swobodę w rozstrzyganiu sprawy. Na organie prowadzącym postępowanie administracyjne ciąży bowiem obowiązek należytego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. W przypadku decyzji uznaniowej szczególnego znaczenia nabiera uzasadnienie podjętego rozstrzygnięcia. Chociaż decyzja o charakterze uznaniowym pozostaje pod kontrolą sądu administracyjnego, to jednak zakres tej kontroli jest ograniczony, bowiem sąd nie bada celowości jej podjęcia. Kontrola tego rodzaju decyzji przez sąd polega na ustaleniu, czy wydanie decyzji na podstawie obowiązujących przepisów prawa było dopuszczalne, czy organ przy jej wydaniu nie przekroczył granic uznania administracyjnego oraz czy uzasadnił rozstrzygnięcie dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami w ten sposób, aby nie można mu było zarzucić dowolności (por. np. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 30 października 2019 r., sygn. II SA/Gl 829/19). W świetle § 6 ust. 1 ww. uchwały można odstąpić od ustalenia opłaty u osoby zobowiązanej za pobyt dziecka w pieczy zastępczej, jeżeli: "1) dochód osoby zobowiązanej samotnie gospodarującej lub dochód osoby zobowiązanej w rodzinie nie przekracza kryterium dochodowego, określonego w art. 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, 2) dochód osoby zobowiązanej samotnie gospodarującej lub dochód osoby zobowiązanej w rodzinie nie przekracza 250% w/w kryterium dochodowego, a osoba ta: a) wychowuje przynajmniej jedno dziecko pozostające pod jej opieką, b) płaci alimenty na rzecz dziecka przebywającego w pieczy zastępczej, c) jest osobą długotrwale, przewlekle chorą, d) jest osobą niepełnosprawną, e) poniosła znaczne straty materialne powstałe wskutek wystąpienia klęski żywiołowej. 3) uiszczenie opłaty spowodowałyby obniżenie dochodu osoby tak, że znalazłaby się ona poniżej 250 % kryterium dochodowego, o którym mowa w § 1 ust. 2 pkt 4 niniejszych zasad, 4) osoba zobowiązana jest niepełnoletnia lub pełnoletnia ucząca się i pozostaje na utrzymaniu innych osób, 5) osoba zobowiązana jest pełnoletnia i przebywa w rodzinie zastępczej zgodnie z art. 82 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej i nie posiada dochodu." Bezspornym w sprawie pozostaje fakt, że skarżąca z uwagi na stan zdrowia i wielkość osiąganego miesięcznego dochodu (3.174,55 zł) na członka rodziny (rodzina dwuosobowa), ustalonego zgodnie z jej oświadczeniem, nie spełnia kryteriów wynikających z powołanego wyżej przepisu. Fakt ponoszenia dobrowolnych wydatków na dziecko przebywające w pieczy zastępczej (w wysokości ok.1000 zł miesięcznie wspólnie z mężem) świadczy dodatkowo o tym, że skarżąca może ponosić obciążającą ją opłatę wynikającą z decyzji organu I instancji w wysokości 785 zł bez uszczerbku dla egzystencji swojej rodziny. Skarżąca nie jest obciążona obowiązkiem uiszczenia alimentów na dziecko i w pierwszej kolejności powinna wywiązywać się ze swoich obowiązków związanych z pokrywaniem opłat z pobyt dziecka w rodzinie zastępczej a dopiero w dalszej kolejności łożyć dodatkowe kwoty na jego utrzymanie realizując swoje obowiązki rodzicielskie. Dokonując oceny materiału dowodowego sprawy Sąd nie dopatrzył się w postępowaniu organów orzekających w sprawie działań naruszających prawo w sposób istotny, które uzasadniałyby eliminację zaskarżonej decyzji lub decyzji obu organów z obrotu prawnego. Z uwagi na powyższe Sąd uznał zarzuty skargi za nieuzasadnione i dlatego na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.