II SA/Gl 1138/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Siudyka, Sędziowie Asesor WSA Tomasz Dziuk, Sędzia WSA Krzysztof Nowak (spr.), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 3 listopada 2022 r. sprawy ze skargi L. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej z dnia 3 czerwca 2022 r. nr SKO.IV/424/332/2022 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Pismem z dnia 31 stycznia 2021 r. L. S. (dalej: "strona" lub "skarżąca"), działająca przez profesjonalnego pełnomocnika, wystąpiła do Burmistrza Miasta Z. (dalej: "Burmistrz" lub "organ I instancji") o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką R. S. Organ I instancji decyzją z dnia 28 lutego 2022 r. nr [...] odmówił przyznania przedmiotowego świadczenia wskazując, że nie da się ustalić daty powstania niepełnosprawności matki strony (art. 17 ust.1b z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.) – dalej: "u.ś.r.", oraz strona nie spełnia warunku z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Od tej decyzji odwołała się Strona, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, zarzucając organowi I instancji: - naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wydanie przedmiotowej decyzji poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r. bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt K38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsku-Białej (dalej: "Kolegium") decyzją z dnia 3 czerwca 2022 r. nr SKO.IV/424/332/2022 utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu swojej decyzji Kolegium przywołało niesporny stan faktyczny sprawy, przytoczyło brzmienie art. 17 u.ś.r. Podkreśliło, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. został uznany przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z konstytucją. Dlatego nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia na tej części przepisu art. 17 u.ś.r. Jednakże, niezależnie od powyższego, zdaniem Kolegium, odmowa przyznania przez organ I instancji wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej jest prawidłowa. W ocenie Kolegium z materiału dowodowego nie wynika, aby rozmiar i zakres opieki strony nad matką stanowił o konieczności rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Jak wynika z wywiadu środowiskowego, matka strony jest osobą niedowidzącą i z tego tytułu otrzymała orzeczenie o całkowitej niezdolności do pracy. Korzysta z pomocy poradni okulistycznej w Szpitalu Wojewódzkim w B., której jest pacjentką i gdzie jeździ ze stroną 2 razy w tygodniu lub raz w miesiącu. Matka strony nie widzi na jedno oko, natomiast na drugie bardzo słabo. Mieszka z trzema córkami, w tym z ze stroną, która sprawuje nad nią opiekę. Wszelkie prace domowe związane z zakupami, gotowaniem i sprzątaniem spoczywają na stronie. Sprawowana opieka strony nad matką polega na sprzątaniu mieszkania, robieniu zakupów, gotowaniu, praniu, wspólnych wizytach u lekarza, przygotowywaniu ubrań, zakrapianiu oczu 3 razy dziennie, wspólnych spacerach. Strona oświadczyła, że jej matka potrzebuje pomocy w przygotowaniu ubrań odpowiednich do pogody ale ubiera się samodzielnie i po mieszkaniu porusza się samodzielnie, natomiast na zewnątrz mieszkania porusza się za pomocą białej laski. Strona oświadczyła również, że opieka nad matką zajmuje jej 7 godzin dziennie. Ponadto zamieszkują z nimi jeszcze dwie siostry, gdzie jedna uczy się, a druga nie pracuje i pobiera rentę socjalną. Strona nie pracuje zawodowo od listopada 2021 r. i nie jest zarejestrowana w urzędzie pracy. Strona oświadczyła także, iż jej matka pełni funkcję Prezesa [...] Związku [...] w Z. od 2019 r. Praca matki polega na przygotowaniu i wydawaniu legitymacji dla członków związku. Przeprowadza również szkolenia dla członków, pomaga w kompletowaniu dokumentów oraz organizuje wycieczki i rehabilitację. Praca ta wykonywana jest w formie wolontariatu. W ocenie Kolegium, które powołało się na orzecznictwo sądów administracyjnych, opieka nad osobą niepełnosprawną powinna być sprawowana zgodnie ze wskazaniami wynikającymi z orzeczenia o niepełnosprawności, a zatem aby była to opieka długotrwała i stała. Zdaniem Kolegium, przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego może nastąpić po bezspornym ustaleniu, że opieka nad niepełnosprawną osobą następuje w takim wymiarze, że w związku z tym opiekun jest zmuszony do rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub też nie może takowej podjąć, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowy. Inaczej mówiąc dotyczy to sytuacji, gdy na skutek pełnionej opieki osoba ją sprawująca nie jest w stanie podjąć (kontynuować) zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze pracy. Takie okoliczności muszą zostać wykazane przez organ administracji w sposób jasny i bezsporny. Konieczne jest tu bowiem zapewnienie pomocy osobom, dla których jest niezbędna, ale również ze względu na odpowiedzialność za dystrybucję środków publicznych powierzoną administracji. Kolegium zwróciło również uwagę na fakt, że matka strony nie jest osobą leżącą, nie jest pampersowana, samodzielnie porusza się po mieszkaniu, ubiera, spożywa posiłki i nie wymaga pomocy przy wykonywaniu czynności związanych z toaletą i higieną osobistą. Jak sama strona wskazała, opieka nad matką zajmuje jej 7 godzin dziennie, co zdaniem organu odwoławczego nie zajmuje takiej ilości czasu w ciągu dnia, aby przy należytej organizacji opieki nie mogła podjąć pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. W konsekwencji analizy i oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego organ odwoławczy uznał, że odmowa przyznania świadczenia stronie jest uzasadniona ale z innych przyczyn niż dokonał tego organ I instancji. Skargę na decyzję Kolegium do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, działając przy pomocy profesjonalnego pełnomocnika, złożyła skarżąca i zarzuciła jej naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowani opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Z uwagi na zgłoszone zarzuty wniosła o: - uchylenie decyzji Kolegium oraz poprzedzającej jej decyzji organu I instancji w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie L. S. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania, - zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych, że "nie sposób przyjąć, że skoro pomoc (opieka) świadczona przez skarżącą matce nie jest wykonywana przez całą dobę (a jedynie we wskazanych godzinach), to tym samym nie można mówić o opiece "stałej i długoterminowej" w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. Abstrahując od kwestii, że w sprawowaniu opieki, o której mowa wart. 17 ust. 1 u.ś.r. chodzi przede wszystkim o pomoc w zapewnieniu zaspokojenia normalnych, podstawowych i codziennych potrzeb egzystencjalnych osobie niepełnosprawnej, których ta z uwagi na stopień niepełnosprawności (schorowania) nie jest w stanie sobie sama zapewnić". W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsku-Białej wniosło o oddalenie skargi i przywołało analogiczną argumentację do tej, którą zamieściło w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Kontrola legalności zaskarżonej decyzji przeprowadzona w oparciu o postanowienia art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 poz. 137 ze zm.) wykazała, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, a zgodnie z treścią art. 145 § 1 (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze. zm.) – dalej: "p.p.s.a.", sąd administracyjny uwzględnia skargę na decyzję lub postanowienie, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy lub naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, jak również naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Oznacza to, że nie każde uchybienie ze strony organu administracji uzasadnia uwzględnienie skargi, a jedynie takie, które miało lub mogłoby mieć wpływ na wynik sprawy. Przechodząc na grunt kontrolowanej sprawy Sąd stwierdza, że spór dotyczy wykładni art. 17 ust. 1 u.ś.r. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że organ odwoławczy utrzymał w mocy rozstrzygniecie organu I instancji z uwagi na to, że skarżąca - w jego ocenie - dysponuje możliwością podjęcia zatrudnienia. Umotywował to tym, że zakres i rozmiar sprawowanej opieki nie pozwala na uznanie, że skarżąca nie może podjąć zatrudnienia. Wywiódł ponadto z materiału dowodowego, że stan zdrowia matki skarżącej nie wymaga stałej obecności opiekuna i nieustannego jego zaangażowania. Zauważyć jednocześnie należy, że organ odwoławczy nie przychylił się do twierdzenia o wystąpieniu przeszkód do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z art. 17 ust. 1b u.ś.r. z uwagi na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21.10.2014 r., sygn. akt K 38/13. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi art. 17 ust. 1 u.ś.r. Zgodnie z nim świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. określa przesłanki podmiotowe i przedmiotowe, które muszą zaistnieć, aby danej osobie mogło być przyznane świadczenie pielęgnacyjne. Istotne przy tym jest to, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom wymienionym w tym przepisie, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą w nim wskazaną. Nie jest ono przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym, ale za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania (zob. wyroki NSA z dnia 21 kwietnia 2022 r. sygn. akt I OSK 1333/21, Lex nr 3349289). Jak wynika z materiału dowodowego sprawy sprawowana opieka skarżącej nad matką polega na sprzątaniu mieszkania, robieniu zakupów, gotowaniu, praniu, wspólnych wizytach u lekarza, przygotowywaniu ubrań, zakrapianiu oczu, wspólnych spacerach. Z oświadczenia skarżącej wynika, że jej matka jest w miarę samodzielna, ubiera się samodzielnie, po mieszkaniu porusza się samodzielnie, natomiast na zewnątrz mieszkania porusza się za pomocą białej laski. Strona oświadczyła również, że opieka nad matką zajmuje jej 7 godzin dziennie. Z ustalonego stanu i bezspornego stanu faktycznego sprawy wynika również, ze matka strony jest aktywna w ramach organizacji, której przewodniczy i pracuje na zasadzie wolontariatu. Istotną okolicznością dla oceny wniosku skarżącej, którą Sąd wziął pod uwagę jest również fakt zamieszkiwania niepełnosprawnej matki skarżącej wspólnie z 3 córkami w ramach jednego wspólnego gospodarstwa domowego tj. skarżącą, M. S. – lat 26 i B. S. – lat 21. M. S. jest osobą niepracującą, pobierającą rentę socjalną a B. S. uczy się i pobiera rentę chorobową (kart. 83 akt). Należy zauważyć, że wszystkie trzy córki niepełnosprawnej R. S. należą zgodnie z Kodeksem rodzinnym i opiekuńczym do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji niepełnosprawnej matki. Zamieszkując wspólnie z niepełnosprawną matką córki zobowiązane są do pomocy matce w chorobie i sprawach życia codziennego tj. sprzątaniu, ubieraniu, gotowaniu, robieniu zakupów itd. W ocenie Sądu Kolegium prawidłowo oceniło stan faktyczny sprawy i uznało, że w tak zakreślonej sytuacji rodzinnej skarżącej, rodzaju niepełnosprawności jej matki, stopniu samodzielności matki, który pozwala jej na pracę w formie wolontariatu, brak jest przesłanek do uznania, że zakres sprawowanej opieki przez skarżącą i czas jej trwania uniemożliwia jej podjęcie pracy nawet w niepełnym wymiarze czasu. Zgodnie z powołanym wyżej wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym, ale za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. W kontrolowanej sprawie w ocenie Sądu taka sytuacja nie ma miejsca i Sąd podziela w tym zakresie stanowisko organu odwoławczego zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Z uwagi na powyższe Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a orzekł jak w sentencji.