II SA/Gl 1141/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Nowak, Sędziowie Sędzia WSA Tomasz Dziuk, Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska (spr.), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 10 października 2023 r. sprawy ze skargi D.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 13 czerwca 2023 r. nr SKO.PSŚ/41.51673/2023/12815 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. D. K. (dalej: "skarżący") wnioskiem z dnia 28 marca 2023 r. zwrócił się do Urzędu Miejskiego w S. o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką – D. S. (ur. [...] r.), która na podstawie orzeczenia Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w S. z dnia [...] r. została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności od dnia 10 października 2022 r., natomiast daty istnienia jej niepełnosprawności nie da się ustalić. Prezydent Miasta S. decyzją z dnia 15 maja 2023 r., nr [...], wydaną na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie tekst jednolity: Dz. U z 2023 r. poz. 775 z późn. zm., dalej w skrócie: "k.p.a.") oraz art. 1, art. 3, art. 17, art. 20 i art. 24 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (obecnie tekst jednolity: Dz. U. z 2023 r. poz. 390, dalej w skrócie: "u.ś.r."), odmówił przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z pracy w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką. Podał, że niepełnosprawność matki nie powstała do ukończenia 18 roku życia, jak również w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Dodatkowo, zakres świadczonej przez skarżącego pomocy nie wyczerpuje znamion całodobowej opieki, a on sam ma umiarkowany stopień niepełnosprawności i pobiera świadczenie rentowe z ZUS. W odwołaniu skarżący nie zgodził się z odmową przyznania wnioskowanego świadczenia. Zarzucił organowi I instancji naruszenie prawa materialnego, poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. Poinformował, że matka otrzymała dotację z PFRON-u w wysokości 8 000, - zł. i teraz będzie spędzał u niej więcej czasu, pomagając w remoncie łazienki, co całkowicie wykluczy możliwość podjęcia przez niego jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach decyzją z dnia 13 czerwca 2023 r., nr SKO.PSŚ/41.51673/2023/12815, działając na podstawie art. 2 ustawy z dnia 12 października 1994r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jednolity Dz. U. z 2018 r., poz. 570) oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., po rozpatrzeniu odwołania, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji z dnia 15 maja 2023 r. W uzasadnieniu przedstawiło stan faktyczny sprawy i zacytowało przepisy u.ś.r. Odnosząc się do kwestii momentu powstania niepełnosprawności nie podzieliło stanowiska zaprezentowanego w uzasadnieniu decyzji organu I instancji w zakresie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi brak możliwości ustalenia momentu powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Okoliczność ta nie może stanowić negatywnej przesłanki w sprawie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż z dniem 23 października 2014 r. art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 oraz na utrwalone stanowisko judykatury). Podkreśliło, że nie neguje stanu zdrowia matki skarżącego, jednakże świadczenie pielęgnacyjne nie jest wynagrodzeniem za sprawowanie faktycznej opieki, ale rekompensatą za utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny, która wymusza rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia. W ocenie organu odwoławczego zakres opieki jakiej wymaga matka skarżącego nie jest tego rodzaju, aby wykluczał podjęcie przez niego zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Czynności związane z opieką ograniczają się jedynie do wspomagania w prowadzeniu gospodarstwa domowego. Pomaga wyłącznie w robieniu zakupów, sprzątaniu, remontach mieszkania, przygotowywaniu posiłków, załatwianiu spraw urzędowych oraz organizowaniu wizyt lekarskich, bowiem matka ma problemy z samodzielnym poruszaniem się. Skarżący nie mieszka z matką. Okoliczności te zostały potwierdzone wynikami wywiadu środowiskowego. Skarżący w osobistej skardze nie zgodził się z odmową przyznania wnioskowanego świadczenia. Tak jak w odwołaniu podniósł zarzut naruszenia prawa materialnego, poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. Poinformował, że matka otrzymała dotację z PFRON-u w wysokości 8 000, - zł. i teraz będzie spędzał u niej więcej czasu, pomagając w remoncie łazienki, co całkowicie wykluczy możliwość podjęcia przez niego jakiejkolwiek pracy zarobkowej. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach wniosło o jej oddalenie oraz podtrzymało argumentację zaprezentowaną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) i art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, dalej w skrócie: "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia jego nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a.). Zakres kontroli sądu wyznacza przepis art. 134 § 1 p.p.s.a. stanowiący, że sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem dotyczącym art. 57a. Rozpoznanie niniejszej sprawy nastąpiło w trybie uproszczonym, z uwagi na złożony w treści odpowiedzi na skargę wniosek w tym przedmiocie, przy jednoczesnym braku żądania przeprowadzenia rozprawy, w terminie czternastu dni od zawiadomienia o jego złożeniu (art. 119 pkt 2 w związku z art. 120 p.p.s.a.). Kontrolowana w niniejszej sprawie decyzja, jak również poprzedzająca ją decyzja organu I instancji są zgodne z prawem. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi przepis art. 17 u.ś.r. Zgodnie z jego ust. 1 pkt 4, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy, ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W niniejszej sprawie organy odmówiły skarżącemu przyznania wnioskowanego świadczenia, gdyż zakres opieki jakiej wymaga jego matka nie jest tego rodzaju, że uniemożliwiałoby podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej. W konsekwencji stwierdzono, że w sprawie nie zachodzi związek przyczynowo skutkowy między rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki nad jej osobą. Art. 17 ust. 1 u.ś.r. w żaden sposób nie precyzuje pojęcia opieki, ani jakich wykonywanych czynności ona dotyczy. Ustawodawca nie posłużył się bowiem jakimkolwiek twierdzeniem konkretyzującym zakres lub charakter sprawowanej opieki. Co istotne, nie określił, aby opieka musiała być stała, rozumiana pod pojęciem opieki całodobowej. Istota świadczenia pielęgnacyjnego wskazuje bowiem, iż w powyższym przepisie chodzi raczej o ustawiczną opiekę sprawowaną nad osobą niepełnosprawną, a punkt ciężkości w tym zakresie tkwi w stałości opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Powyższe oznacza, że opieka powinna być sprawowana codziennie. Nadto opiekun musi pozostawać do dyspozycji podopiecznego - udzielając pomocy oraz wykazując ciągłą gotowość niesienia tej pomocy. Sprawowanie tego rodzaju opieki nie musi oznaczać, że podopieczny nie może podejmować adekwatnych dla swego stanu zdrowia aktywności, a opiekun musi wykonywać swoje obowiązki bez przerwy, oraz że powinien zamieszkiwać ze swoim podopiecznym (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 9 czerwca 2022 r. sygn. akt II SA/Łd 196/22). Opieka rozumiana przez pryzmat art. 17 ust. 1 u.ś.r., w sposób oczywisty winna jednak stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Powyższe oznacza, że warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest bezpośredni i ścisły związek między rezygnacją z zatrudnienia lub niepodejmowaniem go przez opiekuna, a sprawowaną opieką (por. wyrok NSA z dnia 21 kwietnia 2022 r. sygn. akt I OSK 1333/21). Zdaniem Sądu organy prawidłowo uznały, że taki związek przyczynowo-skutkowy w niniejszej sprawie nie zachodzi, a sprawowana przez skarżącego opieka pozbawiona jest takich znamion, które by uniemożliwiały zatrudnienie go choćby w częściowym wymiarze czasu pracy. Materiał dowodowy wskazuje bowiem, iż matka mimo stwierdzonej choroby, nie jest osobą obłożnie chorą. Nie wymaga pomocy przy ubieraniu się, spożywaniu posiłków czy też załatwianiu potrzeb fizjologicznych. Jednym słowem wymaga wsparcia tylko przy niektórych czynnościach życia codziennego. Takie czynności jak przygotowanie śniadania, podanie leków, przynoszenie zakupów, przygotowanie i podanie obiadu, opłacanie rachunków, załatwianie spraw urzędowych czy opieka w trakcie wizyt lekarskich nie mogą być uznane za czynności, które wymagają pełnej dyspozycyjności. Nie absorbują one na tyle, by należało zapewnić ciągłą obecność czy też nieustający nadzór. Wymienione powyżej czynności mogą być bowiem wykonywane z pewnym wyprzedzeniem czasowym lub też stanowią zasadniczo czynności związane z codziennym prowadzeniem każdego gospodarstwa domowego oraz nie mogą usprawiedliwiać niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Zatem podać należy, że nie każda rezygnacja zatrudnienia w połączeniu ze sprawowaniem opieki, nawet nad osobą, względem której posiada się obowiązek alimentacyjny, stanowi przesłankę do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Powyższe okoliczności wskazują na brak związku przyczynowo skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącego zatrudnienia, a sprawowaną opieką, co jak już wskazano powyżej, stanowi negatywną przesłankę do przyznania wnioskowanego świadczenia. Wobec powyższego należy uznać za chybiony zarzut błędnej wykładni art. 17 ust. 1 u.ś.r. Sąd również z urzędu nie dopatrzył się uchybień proceduralnych. Jak bowiem wynika z treści zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, faktyczny zakres opieki skarżącego nad matką został wyjaśniony w sposób pozwalający na podjęcie rozstrzygnięcia i nie był kwestionowany w toku postępowania przed organami. W tej sytuacji, skarga jako nieuzasadniona podlegała oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Powołane w treści uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl.).