II SA/Gl 1172/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Żurawik, Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski, Asesor WSA Aneta Majowska (spr.), , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 4 listopada 2022 r. sprawy ze skargi C. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia 25 maja 2022 r. nr SKO.4106.322.2022 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie na rzecz skarżącej kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Decyzją z dnia 28 lutego 2022 r. nr [...] Wójt Gminy K., na podstawie art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 111 z późn. zm., dalej: "u.ś.r."), art. 104, art. 107, art. 109 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 735 z późn. zm., dalej: "k.p.a."), odmówił C. S. (dalej: "Strona" "Skarżąca") przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką K. K. (dalej: "osoba wymagająca opieki"). W uzasadnieniu organ przywołał podstawę normatywną rozstrzygnięcia oraz wskazał, iż w sprawie zachodzą negatywne przesłanki przyznania wnioskowanego świadczenia oparte o treść art. 17 ust. 1b u.ś.r. Nadto organ ustalił, że Strona jest uprawniona do renty rodzinnej po zmarłym mężu, bez zbiegu uprawnień do innego świadczenia emerytalno-rentowego. Strona nie legitymuje się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności. Jak ustalono podczas rodzinnego wywiadu środowiskowego Strona sprawuje opiekę nad matką. Organ wskazał, iż nie kwestionuje stanu zdrowia osoby wymagającej opieki oraz tego, że wymaga opieki ze strony innych osób. Ustalił także, że osoba wymagająca opieki posiada czwórkę dzieci, które w równym stopniu zobowiązane są do alimentacji. Pozostała trójka rodzeństwa Strony oświadczyła, że nie sprawuje opieki nad matką z wyboru. Rodzeństwo Strony nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zdaniem organu powołane w oświadczeniach okoliczności aktywności zawodowej czy też zamieszkiwania w innej miejscowości nie mają wpływu na istnienie obowiązku alimentacyjnego. Strona wniosła odwołanie od opisanej wyżej decyzji zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego: art. 17 ust. 1b u.ś.r. poprzez błędną wykładnię i niezasadne uznanie, że niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała po 18. roku życia i w związku z tym Skarżącej jako jej opiekunowi nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, a także art. 17 ust. 1b u.ś.r. z pominięciem okoliczności, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn. K 38/13, został on uznany za niekonstytucyjny w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez co narusza art. 190 ust. 1 Konstytucji RP. Strona przywołała orzecznictwo sądów administracyjnych na poparcie sformułowanych zarzutów odwołania. Podniosła, iż jako córka czuje moralny obowiązek przejąć na siebie opiekę nad niepełnosprawną matką zwalniając w tym zakresie pozostałych członków rodziny, którzy wyrazili zgodę na taki poddział obowiązków. Nadto rodzeństwo Strony nie jest w stanie sprawować należytej opieki nad matką ze względu na aktywność zawodową, posiadanie własnych rodzin, natomiast brat Z. K. sam boryka się z problemami zdrowotnymi. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie (dalej: "Kolegium", "organ odwoławczy"), działając w oparciu o art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., decyzją nr SKO.4106.322.2022 z dnia 25 maja 2022 r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Na wstępnie uzasadnienia organ odwoławczy przedstawił aktualny stan sprawy. Następnie przypomniał, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. został uznany za niezgodny z Konstytucją, dlatego nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia na wskazanej w wyroku Trybunału Konstytucyjnego części przepisu art. 17 u.ś.r. Zdaniem organu w sprawie zaistniała natomiast negatywna przesłanka określona w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., bowiem Strona pobiera rentę rodzinną z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, która może ulec zwieszeniu na wniosek Strony eliminując tym negatywną przesłankę przyznania wnioskowanego świadczenia. Kolegium wyjaśniło, że Strona może złożyć ponownie wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, które będzie uzależnione od zawieszenia prawa do renty rodzinnej. Z rozstrzygnięciem nie zgodziła się Skarżąca wnosząc, sporządzoną przez profesjonalnego pełnomocnika, skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. Względem zaskarżonej decyzji sformułowała zarzut naruszenia: art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. poprzez błędną wykładnię i uznanie, że pobieranie przez Skarżącą renty rodzinnej wyklucza możliwość przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zwrot kosztów postępowania. W uzasadnieniu podkreślono, że zaistnienie negatywnej przesłanki określonej w w/w przepisie zależne jest od pobierania renty rodzinnej w zbiegu ze świadczeniem emerytalno-rentowym, natomiast żaden z organów nie podjął działań aby ustalić czy pobierana renta pozostaje w zbiegu ze świadczeniem emerytalno-rentowym. Nadto organ odwoławczy nie wezwał Skarżącej do zawieszenia pobieranego świadczenia. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje. Zgodnie z regulacją art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 137 z późn zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 z późn. zm., dalej: "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Wskazana kontrola nie oznacza jednak przejęcia przez Sąd sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia. W świetle art. 3 § 2 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (pkt 1). Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części - art. 151 p.p.s.a. Uwzględniając tak zakreśloną kognicję sądów administracyjnych oraz przyczyny wzruszania decyzji organów administracji publicznej, Sąd uznał, że zaskarżone rozstrzygnięcie zostało wydane z naruszeniem przepisów prawa, które uzasadniało zastosowanie kompetencji kasatoryjnych. Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło z uwagi na zgodny wniosek stron w tym przedmiocie złożony w treści skargi oraz odpowiedzi na skargę o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym (art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 p.p.s.a.). Przedmiotem kontroli rozpoznawanej sprawy, w oparciu o wymienione powyżej kryteria, stała się decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia 25 maja 2022 r. nr SKO.4106.322.2022 utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji – Wójta Gminy K. z dnia 28 lutego 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania Skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką. Podstawę materialnoprawną wydanego w sprawie rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, w szczególności regulacja art. 17 tej ustawy. Stosownie do treści ust. 1 wskazanej regulacji świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Świadczenie przyznawane jest w celu zrekompensowania osobom zdolnym do pracy kosztów związanych z decyzją o rezygnacji z zatrudnienia, w szczególności utraconych przez nie dochodów (zob. B. Chludziński w: P. Rączka (red.), Świadczenia rodzinne. Komentarz, Lex el. 2021). W rozpatrywanej sprawie organy odmówiły przyznania Skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Organ I instancji wyjaśniając przyczynę odmowy wskazał na negatywną przesłankę opartą o moment powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, przywołując przy tym art. 17 ust. 1b u.ś.r. Zwrócił również uwagę na istnienie innych osób zobowiązanych do alimentacji. Rozpoznając sprawę organ odwoławczy nie podzielił przyczyny odmowy związanej z powołaną przez organ I instancji regulacją art. 17 ust. 1b u.ś.r. W związku z powyższym w odniesieniu do art. 17 ust. 1b u.ś.r., wymaga w tym miejscu odnotowania, że przyczyna odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie może zostać oparta na tej części przepisu art. 17 ust. 1b, która została uznana, wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13, za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 5 grudnia 2017 r. sygn. I OSK 1079/17, jeżeli Trybunał Konstytucyjny uznał art. 17 ust. 1b u.ś.r. za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, to znaczy, że od dnia 23 października 2014 r., w którym weszło w życie omawiane orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego, powołany art. 17 ust. 1b nie może być stosowany w dotychczasowym kształcie swojej treści zakwestionowanej przez Trybunał Konstytucyjny. Organ odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji jako zasadną przyczynę odmowy wskazał natomiast przesłankę opartą o treść art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., tj. ustalone prawo Skarżącej do renty rodzinnej. Organ odwoławczy nie powołał jednocześnie żadnej innej przyczyny odmowy przyznania prawa do wnioskowanego świadczenia. Z akt administracyjnych przedłożonych do sprawy wynika, iż postępowanie zostało wszczęte na wniosek Strony złożony w dniu 30 grudnia 2021 r. (karta nr 15-16 akt administracyjnych). Osoba wymagająca opieki legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w C. z dnia [...] r. nr [...] o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym na stałe (karta nr 12 akt administracyjnych). Rodzice i małżonek osoby wymagającej opieki nie żyją. Skarżąca jest zstępną osoby wymagającej opieki, zatem osobą zobowiązaną względem matki do alimentacji w pierwszej kolejności (art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.). W sprawie organy nie kwestionowały sprawowania przez Skarżącą opieki nad matką (protokół pracownika socjalnego z dnia 10 stycznia 2022 r., karta nr 18-19 akt administracyjnych). Skarżąca pobiera rentę rodzinną (decyzja o waloryzacji renty rodzinnej z dnia 1 marca 2021 r., karta nr 13 akt administracyjnych). Negatywna przesłanka przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, która stała się, na gruncie rozpatrywanej sprawy, przyczyną odmowy przyznania wnioskowanego przez Stronę świadczenia, regulowana jest treścią art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Zgodnie z brzmieniem tego przepisu świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym. W toku postępowania wyjaśniającego organ I instancji pismem z dnia 31 grudnia 2021 r. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o udzielenie informacji czy Strona jest uprawniona do renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego z ZUS (karta nr 20-23 akt administracyjnych). W odpowiedzi uzyskano informację o treści "podmiot ma ustalone jedynie uprawnienia do renty rodzinnej" (karta nr 25 akt administracyjnych). Powyższe, w ocenie Sądu, nie wskazuje, aby renta rodzinna pobierana przez Skarżącą pozostawała w zbiegu z prawem do innego świadczenia emerytalno-rentowego. Jednakże ustalenia w tym zakresie powinny być jednoznaczne, tym bardziej, że mają istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Należy bowiem pamiętać, że przesłanka negatywna przyznania prawa do wnioskowanego przez Skarżącą świadczenia pielęgnacyjnego, w odniesieniu do pobieranej renty rodzinnej, zaistnieje wyłącznie w przypadku, gdy prawo do renty rodzinnej pozostaje w zbiegu z prawem do innego świadczenia emerytalno-rentowego. Natomiast przy ustaleniu, że zbieg ten nie zachodzi nieuzasadnione pozostawałoby pouczenie Skarżącej o możliwości ponownego złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, które będzie uzależnione od zawieszenia prawa do renty rodzinnej. Wyjaśnienie wskazanej kwestii pozostaje kluczowe dla rozstrzygnięcia sprawy. Uwzględniając brak wskazania przez organ odwoławczy innych przesłanek odmowy przyznania świadczenia, wystarczające, w ocenie Sądu, pozostawało uchylenie jedynie zaskarżonej decyzji. Zdaniem Sądu, w kontekście przedłożonej do sprawy decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 1 marca 2021 r. o waloryzacji renty rodzinnej, w aktach powinna również pozostawać decyzja przyznająca wskazane świadczenie. Renta rodzinna przyznawana jest bowiem z różnych tytułów (art. 65 i nast. ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 504). W rezultacie kontrola sądowoadministracyjna rozpoznawanej sprawy doprowadziła do stwierdzenia naruszenia art. 7 k.p.a., nie zostały bowiem podjęte wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, a także naruszenia art. 77 § 1 k.p.a. z uwagi na niewyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego, które to naruszenia miały istotny wpływ na wynik sprawy. Powyższe stało się podstawą uchylenia zaskarżonej decyzji. Zgodnie z treścią art. 153 p.p.s.a. organ ponownie rozpoznając sprawę, po jednoznacznym wyjaśnieniu zauważonych wyżej kwestii związanych z pobieraną przez Skarżącą rentą rodzinną, oraz kierując się wskazaną przez Sąd wykładnią art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., podejmie stosowne rozstrzygnięcie, uzasadniając swoje stanowisko stosownie do treści art. 107 § 3 k.p.a. Organ winien również mieć na uwadze, by uzasadnienie decyzji zawierało poczynione w sprawie ustalenia co do przesłanek ogólnych wynikających z art. 17 ust. 1 u.ś.r. tj. związku pomiędzy niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez opiekuna a sprawowaniem opieki nad osobą tej opieki wymagającą. Na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. orzeczono o kosztach postępowania, zasądzając na rzecz Skarżącej zwrot kosztów postępowania sądowego w wysokości 480 zł, tj. wynagrodzenia pełnomocnika będącego radcą prawnym ustalone na postawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 265 z późn. zm.). Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. Orzeczenia przywołane w treści niniejszego uzasadnienia dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych.