II SA/Gl 1182/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki, Sędziowie Sędzia NSA Łucja Franiczek (spr.), Sędzia WSA Renata Siudyka, Protokolant Specjalista Magdalena Nowacka-Brzeźniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 grudnia 2019 r. sprawy ze skargi R. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia nienależnie pobranego świadczenia z funduszu alimentacyjnego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] r. Prezydent Miasta D. odmówił umorzenia skarżącej R. D. kwoty 4.000 zł, stanowiącej nienależnie pobrane świadczenie z funduszu alimentacyjnego, ustalone na mocy decyzji nr [...] z dnia [...] r. Następnie postanowieniem z dnia [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Jednakże wyrokiem z dnia 7 lutego 2019 r., sygn. akt IV SA/Gl 847/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uchylił powyższe postanowienie. Po ponownym rozpoznaniu odwołania skarżącej Kolegium decyzją z dnia [...] r. uchyliło decyzję organu I instancji, przekazując sprawę do ponownego rozpatrzenia. Kolejną decyzją z dnia [...] r. organ I instancji odmówił umorzenia kwoty 2.400 zł, stanowiącej nienależnie pobrane świadczenie. Po zacytowaniu treści art. 23 ust. 1, 7 i 8 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2019 r., poz. 670 ze zm.), organ I instancji uznał bowiem, że sytuacja majątkowa strony nie jest na tyle trudna, aby uwzględnić jej wniosek. Skarżąca zamieszkuje razem z synem, łączny dochód rodziny wynosi 3.266,56 zł miesięcznie. Skarżąca przedstawiła listę wydatków na kwotę 579,81 zł. Ponadto, podała że na leki wydaje 200 zł, na dojazdy 265 zł, na logopedę 800 zł, na przedszkole 250 zł, na gaz 100 zł, lecz wydatków tych nie udokumentowała. Zdaniem organu, skarżąca może korzystać z leczenia w poradni logopedycznej w ramach refundacji NFZ, co wpłynęłoby na obniżenie wydatków. Stąd też organ nie dopatrzył się szczególnych okoliczności do umorzenia należności. W odwołaniu od decyzji skarżąca podniosła, że z uwagi na stan zdrowia syna, nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia. Dziecko wymaga też indywidualnych zajęć terapeutycznych oraz drogiej diety bezglutenowej. Dla wykazania wysokości wydatków skarżąca przedłożyła uzasadnienie wyroku Sądu Rejonowego w D. z dnia [...] r., sygn. akt [...] oraz posiadane rachunki. Jednakże zaskarżoną decyzją odwołania nie uwzględniono. Kolegium uznało bowiem, że strona nie udokumentowała faktycznej wysokości wydatków na leki i leczenie syna, opłat za turnus rehabilitacyjny, kosztów utrzymania samochodu. Nie udowodniła też konieczności korzystania z prywatnych usług logopedy i wysokości wydatków z tego tytułu. Mimo trudnej sytuacji zdrowotnej, Kolegium stwierdziło jednak, że nie jest to sytuacja na tyle wyjątkowa, aby umorzyć zadłużenie. Skarżąca dysponuje bowiem stałym dochodem, który w przeliczeniu na osobę wynosi ponad 1.600 zł miesięcznie. Stąd też Kolegium orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji odmownej jako wydanej w ramach uznania administracyjnego. W skardze do sądu administracyjnego skarżąca wniosła o uchylenie decyzji organów obydwu instancji i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, zarzucając naruszenie: 1) art. 7 i 77 kpa, 2) art. 23 ust. 8 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Zdaniem skarżącej, Kolegium całkowicie pominęło sytuację zdrowotną jej syna, który jest dzieckiem niepełnosprawnym, a to doprowadziło do niezawinionej, wyjątkowej sytuacji w postaci zwiększonych wydatków i niemożności podjęcia pracy zarobkowej. Nie jest zatem w stanie spłacić należności bez uszczerbku dla zdrowia syna. Kolegium nie uwzględniło też ustaleń sądu w sprawie o alimenty, które stanowią materiał dowodowy. Do skargi dołączono plik rachunków. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, bowiem strona winna wystąpić o rozłożenie należności na raty, a nie – umorzenie. W toku rozprawy sądowej skarżąca powołała się na zmianę sytuacji dochodowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest uzasadniona. Zaskarżona decyzja nie narusza bowiem prawa materialnego, ani też organy administracji nie naruszyły reguł procedury w stopniu skutkującym wznowieniem postępowania, bądź mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Decyzja o umorzeniu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego zgodnie z art. 23 ust. 8 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentacji, wyżej powołanej, zapadła na zasadzie tzw. uznania administracyjnego. Uwzględnienie wniosku powinno mieć miejsce w wyjątkowych okolicznościach po dokonaniu szczegółowej analizy sytuacji dochodowej i rodzinnej osoby zobowiązanej. Niewątpliwie też jedynie niezawinione i obiektywne okoliczności mogą skutkować uwzględnieniem wniosku. Zdaniem sądu administracyjnego, organy administracji nie przekroczyły granic uznania administracyjnego. Nie można też im zarzucić naruszenia art. 7 i 77 § 1 kpa, a w konsekwencji błędnej oceny sytuacji skarżącej z powodu nienależytego przeprowadzenia postępowania dowodowego i wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego. Oczywiste jest, że wykazanie okoliczności uzasadniających wniosek, wymaga aktywności strony. Organy administracji mogą przede wszystkim gromadzić dowody, przywołane przez wnioskodawcę. Nie oznacza to braku możliwości działania z urzędu, lecz jest to możliwe jedynie wówczas, gdy strona naprowadzi określone okoliczności faktyczne. Jest poza sporem, że skarżąca w toku postępowania udokumentowała jedynie część wydatków. Dla wykazania pozostałych kosztów utrzymania niepełnosprawnego syna, skarżąca przedłożyła wyrok zasądzający alimenty, którego jednak Kolegium nie uwzględniło, ani też nie wyjaśniło przyczyn odmowy przeprowadzenia dowodu z tego dokumentu. Stanowi to niewątpliwie naruszenie art. 107 § 3 kpa, jednak uchybienie to nie mogło mieć istotnego wpływu na wynik sprawy. Wyrok ten zapadł bowiem w dniu [...] r. Zawarte w jego uzasadnieniu ustalenia faktyczne sądu powszechnego co do sytuacji dochodowej oraz wydatków skarżącej, nie mogą posłużyć dla oceny tej sytuacji w dacie orzekania przez organy obydwu instancji, co miało miejsce niemal rok później. Podstawą rozstrzygnięcia musi być bowiem aktualna sytuacja strony. Dla oceny zgodności decyzji z prawem nie ma też znaczenia zmiana dochodów po wydaniu zaskarżonej decyzji. Zgodnie z art. 106 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325), sąd administracyjny orzeka na podstawie akt sprawy. Oznacza to, że zmiana stanu faktycznego lub prawnego po wydaniu decyzji, nie podlega uwzględnieniu (poza orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego). Sąd administracyjny nie prowadzi też postępowania dowodowego, poza uzupełniającym dowodem z dokumentu (art. 106 § 3 tej ustawy). Jednak dowody te muszą wykazywać fakty, które istniały w dacie wydania zaskarżonej decyzji, lecz nie były znane organom. Stąd też dołączone do skargi rachunki nie mogły być przedmiotem dowodu w trybie art. 106 § 3 ustawy. Zmiana sytuacji skarżącej po wydaniu zaskarżonej decyzji, do której odwołała się w toku rozprawy sadowej, a mianowicie obniżenie dochodu rodziny z powodu nieotrzymywania zasądzonych alimentów na syna w kwocie 800 zł, nie podważa zatem zgodności zaskarżonej decyzji z prawem. Może jedynie uzasadniać złożenie przez skarżącą kolejnego wnioski o umorzenie zadłużenia bądź też odroczenie jego spłaty, czy rozłożenie na raty. Zaskarżona decyzja odmowna nie jest bowiem przeszkodą do ponownego ubiegania się przez skarżącą z jednej z form ulg, wymienionych w art. 23 ust. 8 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Zdaniem sądu administracyjnego, trafnie Kolegium wskazało zwłaszcza na brak udokumentowania przez skarżącą konieczności korzystania z prywatnych usług logopedy oraz wysokości wydatków z tego tytułu, które określiła na kwotę 800 zł miesięcznie. Aczkolwiek niektóre wydatki można ocenić na podstawie zasad doświadczenia życiowego, to jednak stronę obciąża obowiązek ich wykazania. Organom administracji znany był fakt niepełnosprawności syna skarżącej, która z tego powodu korzysta ze świadczenia pielęgnacyjnego. Jednak taka sytuacja miała miejsce już w przeszłości. Istotne jest też, że w dacie wydania zaskarżonej decyzji skarżąca uzyskiwała stałe dochody w łącznej kwocie ok. 3.200 zł miesięcznie, czyli 1.600 zł na osobę w rodzinie. Uzyskiwanie stałych dochodów – przy uwzględnieniu wieku skarżącej (ur. w [...] r.), zdaniem sądu administracyjnego, pozwala na stwierdzenie, że organy administracji nie przekroczyły ram uznania administracyjnego, odmawiając umorzenia zadłużenia. Z tych względów, nie stwierdzając naruszenia prawa wymienionego w art. 145 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Wojewódzki Sąd Administracyjny skargę oddalił jako nieuzasadnioną na podstawie art. 151 tej ustawy. mr