II SA/Gl 1194/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Bonifacy Bronkowski (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska, Sędzia WSA Stanisław Nitecki, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 18 marca 2022 r. sprawy ze skargi R. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie usunięcia odpadów z terenu nieruchomości oddala skargę. Wydaną na podstawie art. 104 ust. 1 Kpa oraz art. 26 ust. 2 ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 797 ze zm.) zwanej ustawą o odpadach lub ustawą) z upoważnienia Prezydenta Miasta D. (dalej jako organ lub Prezydent) decyzją z dnia [...] r. organ ten nakazał P. B., R. R., M. P. i D. K. usunięcie z terenu działki nr 1 k.m. [...] obręb D., położonej w D. przy ul. [...], z hali magazynowej, wszystkich znajdujących się w niej odpadów, zdeponowanych w pojemnikach o różnych pojemnościach – w szacunkowej ilości: w 120 zbiornikach typu Mauzer o poj. 1000 dm3 (tzw. paletopojemnikach), 17 beczkach o poj. 200 dm3, 120 beczkach o poj. 120 dm3, 27 beczkach o poj. 50 dm3 oraz w 10 opakowaniach o poj. 30 dm3, o wymienionych kodach. Jednocześnie w decyzji tej określono sposób usunięcia i postępowania z wymienionymi w niej odpadami oraz wyznaczono termin ich usunięcia – 120 dni od dnia ostateczności decyzji. Nadto postanowiono, że jej adresaci za wykonanie wynikających z decyzji obowiązków odpowiadają solidarnie. W obszernym uzasadnieniu decyzji przedstawiono przebieg postępowania w sprawie i zgromadzony w niej materiał dowodowy, który zdaniem organu daje podstawy do ustalenia, że adresatów decyzji należało uznać za posiadaczy objętych decyzją odpadów niebezpiecznych składowanych w miejscu do tego nieprzeznaczonym bez wiedzy i zgody podmiotu będącego właścicielem hali magazynowej na terenie której zostały one umieszczone. W celu realizacji zamiaru nielegalnego składowania odpadów osoby te działały wspólnie i w porozumieniu w warunkach przestępstwa co wynika przede wszystkim z materiałów zgromadzonych w prowadzonym przeciwko nim postępowaniu karnym, w którym przeciwko nim został wniesiony przez Prokuraturę Okręgową w K. do Sądu Okręgowego w K. akt oskarżenia z dnia [...] r. sygn. akt [...]. Prezydent wskazał przy tym, że poprzednia wydana przez niego w tej sprawie decyzja z dnia [...] r., którą zobowiązano do usunięcia odpadów "A." Sp. z o.o. w D., jako właściciela działki i hali magazynowej w której odpady zostały umieszczone, została uchylona, a sprawa przekazana do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji decyzją SKO w Katowicach z dnia [...] r. W uzasadnieniu tej decyzji organ odwoławczy polecił poczynić przy ponownym rozpoznaniu sprawy bliższe ustalenia co do wytwórcy i posiadacza odpadów, które to zadanie zostało zdaniem Prezydenta wykonane. W odwołaniu od powyższej decyzji Prezydenta z dnia [...] r. reprezentowany przez adwokata R. R. (dalej też jako skarżący) wniósł o jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji, jako wydanej z naruszeniem art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 Kpa oraz art. 26 ust. 1 i 2 w zw. z art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy o odpadach, polegającym na niedostatecznej analizie materiału dowodowego sprawy w zakresie ustalenia wytwórcy i posiadacza odpadów, co doprowadziło do błędnego ustalenia, że ich posiadaczem jest skarżący. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej jako Kolegium lub SKO) odwołania tego nie uwzględniło i zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kpa decyzję Prezydenta utrzymało w mocy. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia SKO przytoczyło w pierwszej kolejności treść mogących mieć zastosowanie w niniejszej sprawie przepisów art. 26, art. 26a oraz art. 3 ust. 1 pkt 19 i pkt 32 ustawy o odpadach. Podkreśliło, że stosownie do treści art. 26 ust. 1 ustawy posiadacz odpadów jest obowiązany do niezwłocznego ich usunięcia z miejsca nieprzeznaczonego do ich składowania lub magazynowania. W przypadku ich nieusunięcia o nakazie w tym przedmiocie orzeka w drodze decyzji z urzędu wójt, burmistrz lub prezydent miasta (art. 26 ust. 2). Decyzję taką wydaje się w stosunku do wszystkich posiadaczy odpadów odpowiedzialnych za gospodarowanie odpadami, którzy za wykonanie wynikających z decyzji obowiązków odpowiadają solidarnie (art. 26 ust. 3a). Zgodnie z art. 27 ust. 1 ustawy wytwórca odpadów jest obowiązany do gospodarowania wytworzonymi przez siebie odpadami. Stosownie do brzmienia art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy o odpadach zawierającego definicję legalną pojęcia posiadacza odpadów, pod tym pojęciem należy rozumieć wytwórcę odpadów lub osobę fizyczną, osobę prawną oraz jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej będącą w posiadaniu odpadów, przy czym domniemywa się, że władający powierzchnią ziemi jest posiadaczem odpadów znajdujących się na nieruchomości. Z kolei w świetle art. 3 ust. 1 pkt 32 ustawy o odpadach, pod pojęciem wytwórcy odpadów należy rozumieć każdego, którego działalność lub bytowanie powoduje powstawanie odpadów (pierwotny wytwórca odpadów), oraz każdego, kto przeprowadza wstępną obróbkę, mieszanie lub inne działania powodujące zmianę charakteru lub składu tych odpadów, wytwórcą odpadów powstających w wyniku świadczenia usług w zakresie budowy, rozbiórki, remontu obiektów, czyszczenia zbiorników lub urządzeń oraz sprzątania, konserwacji i napraw jest podmiot, który świadczy usługę, chyba że umowa o świadczenie usługi stanowi inaczej. Kolegium podniosło, że przepisy zawarte w art. 26 ustawy o odpadach, w swojej istocie zobowiązują wójta (burmistrza lub prezydenta miasta) do sprawowania nadzoru nad prawidłowością składowania lub magazynowania odpadów, co do miejsca takiego magazynowania lub składowania. Stwierdzenie prowadzenia wskazanych działań w miejscu do tego celu nieprzeznaczonym i niepodejmowanie przez posiadacza tych odpadów działań w celu ich usunięcia z tego miejsca zobowiązuje wójta (burmistrza lub prezydenta miasta) do zastosowania środka nadzorczego w postaci decyzji nakazującej usunięcie odpadów, decyzja taka ma być wydana z urzędu. W ww. przepisie chodzi o każde miejsce, w którym odpady są nielegalnie składowane lub magazynowane i dotyczy wszelkich odpadów znajdujących się na jakiejkolwiek nieruchomości. W decyzji nakazującej usunięcie odpadów wójt (burmistrz lub prezydent miasta) ma obowiązek wskazać termin usunięcia odpadów, rodzaj odpadów oraz sposób usunięcia odpadów, w tym miejsce skąd mają zostać usunięte odpady, a także techniczne warunki usunięcia. Sposób wykonania decyzji powinien także uwzględniać ewentualne uwarunkowania wynikające z planów gospodarki odpadami. Dalej SKO dokonując w świetle treści tych przepisów oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego doszło do przekonania, że Prezydent prawidłowo przeprowadził postępowanie, sprawę wyjaśnił należycie i wydał decyzję zgodną z obowiązującym prawem materialnym. W szczególności organ ten w prowadzonym ponownie postępowaniu wykonał zalecenia Kolegium zawarte w/w kasatoryjnej decyzji tego organu z dnia [...] r. Nr [...]. W świetle treści zgromadzonego materiału dowodowego nie budzi wątpliwości ustalenie co do posiadacza objętych postępowaniem odpadów, dające podstawę do obalenia wynikającego z art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy domniemania, że posiadaczem takim jest "A." Sp. z o.o. w D. jako właściciel działki nr 1, k.m. [...] w D. i posadowionej na niej hali magazynowej w której zdeponowano sporne odpady. W tym względzie Kolegium stwierdziło, że w toku postępowania Spółka ta zakwestionowała okoliczność, że jest posiadaczem odpadów, zdeponowanych na ww. terenie, wskazując dane podmiotu, który odpady te nawiózł na jej nieruchomość przy u. [...] w D., a także wskazując podmiot od którego odpady te mogły pochodzić. Organ I instancji przeprowadził postępowanie wyjaśniające na ww. okoliczność i ustalił, mając na względzie także równolegle prowadzone przez organy ścigania postępowanie karne w związku ze składowaniem wbrew przepisom odpadów w postaci beczek i mauzerów z zawartością niebezpiecznych substancji na terenie hali w D. przy ul. [...], prowadzonego przez Prokuraturę Okręgową w K. pod sygn. akt [...], że posiadaczem tych odpadów są 4 osoby fizyczne. Postępowanie karne zostało zakończone w dniu [...] r., wniesieniem aktu oskarżenia przeciwko: R. R., L. B., D. K., P. B. i M. P. o przestępstwo m.in. z art. 286 § 1 i art. 183 § 1 kodeksu karnego. Aktualnie w związku z tym aktem zaskarżenia toczy się postępowanie karne przed Sądem Okręgowym w K. pod sygnaturą [...]. Organ I instancji, postanowieniem z dnia [...] r., znak sprawy: [...] dopuścił w prowadzonym postępowaniu jako dowody – dokumenty pochodzące z akt postępowania Prokuratury Okręgowej w K. w sprawie o sygn. akt [...] w tym m.in. akt oskarżenia z dnia [...] r. przeciwko: R. R., L. B., D. K., P. B. i M. P., opinię pismoznawczą sporządzoną przez biegłego, protokoły przesłuchania ww. osób fizycznych, a także protokół z eksperymentu procesowego z dnia [...] r. W oparciu o powyższe ustalenia, organ I instancji prawidłowo uznał, że stroną podmiotową sprawy, podmiotem który jako ostatni był w posiadaniu odpadów były 4 osoby fizyczne tj. R. R., D. K., P. B. oraz M. P. Ww. osoby współdziałały wspólnie i w oparciu o zawartą przez P. B. umowę najmu pomieszczeń magazynowych w hali zlokalizowanej przy ul. [...] w D., zawartą ze spółką "A." Sp. z o.o., w okresie trwania tej umowy najmu, bez zgody i wiedzy właściciela terenu, składowały na tym terenie odpady. Okoliczność w tym względzie wynika z materiału dowodowego sprawy. Jednocześnie, w oparciu o akta sprawy nie sposób zdaniem Kolegium uznać, aby ww. osoby fizyczne, na które solidarnie nałożono obowiązek w zakresie usunięcia odpadów wykazały, że posiadaczem odpadów jest inny podmiot. W toku postępowania przed organem I instancji, jak i w postępowaniu odwoławczym nie przedłożyli bowiem żadnych dokumentów, które zwalniałyby ich z odpowiedzialności – jako posiadaczy odpadów w rozpatrywanej sprawie. W tym względzie Kolegium wyjaśniło, że w orzecznictwie niejednokrotnie zwracano uwagę, iż zasadą postępowania dowodowego jest to, że każdy, kto z faktów wyprowadza dla siebie konsekwencje prawne, obowiązany jest fakty te udowodnić, nie zaś przybierać bierną postawę, kontestując, jedynie ustalenia poczynione przez organy administracji (por. wyroki NSA: z dnia 21 czerwca 2011 r., I FSK 1090/11, z 18 stycznia 2012 r. I FSK 343/11). W świetle stanu faktycznego sprawy nie ulega też wątpliwości i nie było przez strony kwestionowane, że objęte postępowaniem odpady zostały umieszczone i znajdują się w miejscu nieprzeznaczonym do ich składowania lub magazynowania. Tym samym spełnione zostały wynikające z art. 26 ust. 1 ustawy o odpadach przesłanki skutkujące obciążeniem posiadacza odpadów obowiązkiem ich usunięcia. W odniesieniu do zarzutów odwołania odnoszących się do nieprzeprowadzenia analizy w zakresie tego, kto jest wytwórcą spornych odpadów. SKO stwierdziło, że okoliczność ta nie ma znaczenia dla sprawy, w sytuacji gdy zostało wykazane kto jest posiadaczem odpadów. W tym względzie Kolegium podzieliło wyrażony przez NSA w wyroku z dnia 4 lutego 2020 r. sygn. akt II OSK 803/18 pogląd, że adresatem obowiązku i nakazu uregulowanego w art. 26 ust. 1 i 2 ustawy jest aktualny posiadacz odpadów, a nie "najwcześniejszy znany posiadacz odpadów." Zasadniczym celem regulacji zawartej w art. 26 ust. 1 i 2 jest bowiem skuteczne i szybkie usuwanie odpadów z miejsca nieprzeznaczonego do ich składowania lub magazynowania. Odpady zalegające w miejscu nieprzeznaczonym do ich składowania lub magazynowania stanowią zagrożenie dla środowiska oraz zdrowia i życia ludzi. Z tego powodu ustawodawca przewidział obowiązek prawny posiadacza odpadów do niezwłocznego usunięcia odpadów z miejsca nieprzeznaczonego do ich składowania lub magazynowania. Poszukiwanie "najwcześniejszego znanego posiadacza odpadów" byłoby sprzeczne z obowiązkiem niezwłocznego usunięcia odpadów wynikającym z art. 26 ust. 1 ustawy. Dla sprawy nie ma zatem, zdaniem SKO, znaczenia dowodzenie przez odwołującego się, że wytwórca odpadów nie jest znany, skoro nie prowadzi to do ustalenia tożsamości innego ich posiadacza. W skardze do sądu administracyjnego na powyższą decyzję SKO z dnia [...] r. reprezentowany przez adwokata R. R. wniósł o jej uchylenie w całości wraz z poprzedzającą ją decyzją Prezydenta oraz o zasądzenie na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania. Zarzucił, że decyzja Kolegium została wydana z naruszeniem prawa materialnego, a to art. 26 ust. 1 i 2 w zw. z art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy o odpadach polegającym na bezpodstawnym przyjęciu, że skarżący jest posiadaczem odpadów składowanych w hali magazynowej znajdującej się na terenie działki nr 1 k.m. [...] położonej w D. przy ul. [...], w sytuacji gdy był on wyłącznie osobą świadczącą pomoc przy wynajmie hali magazynowej oraz zorganizowaniu transportu towaru, o którym nie miał jakiejkolwiek wiedzy, zaś za posiadacza odpadów uznaje się wytwórcę odpadów lub osobę fizyczną, osobę prawną oraz jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej będące w posiadaniu odpadów, a zatem podmiot sprawujący faktyczne władztwo nad nimi. W uzasadnieniu skargi skarżący powołując się na materiał dowodowy zgromadzony w sprawie prowadzonej przez Prokuraturę Okręgową w K. pod sygn. akt [...] stwierdził, że posiadaczem objętych decyzjami organów obu instancji odpadów jest prowadzący działalność gospodarczą P. B. (dalej jako uczestnik), który wynajął halę magazynową od spółki "A." Sp. z o.o. i na jej terenie składował sporne odpady, jak również podpisał list przewozowy dotyczący wózka widłowego, którym odpady były wyładowywane z pojazdów ciężarowych na teren magazynu. W odpowiedzi na skargę SKO wnosząc o jej odrzucenie, względnie o jej oddalenie i rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym podtrzymało w zakresie zakwestionowanego w skardze uznania skarżącego za posiadacza odpadów, stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Po rozpoznaniu sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów w trybie uproszczonym, a to zgodnie z treścią art. 119 pkt 2 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2019. 2325 t.j., zwanej dalej ustawą p.p.s.a.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie albowiem brak jest zdaniem Sądu dostatecznych podstaw do przyjęcia, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa dającym podstawę do jej wzruszenia na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lub pkt 2 ustawy p.p.s.a. Jak to podniosły orzekające organy zgodnie z treścią art. 26 ust. 1 ustawy o odpadach posiadacz odpadów jest obowiązany do ich niezwłocznego usunięcia z miejsca nieprzeznaczonego do ich składowania lub magazynowania. W świetle zarzutów skargi i w związku z treścią art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy, rozstrzygnięcie skargi zależy zatem w pierwszej kolejności od odpowiedzi na pytanie czy w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy były podstawy do poczynienia przez organy ustalenia, że skarżący był w chwili orzekania współposiadaczem objętych postępowaniem odpadów. Wbrew stanowisku skarżącego, również zdaniem Sądu, poczynione w tym przedmiocie przez organy obu instancji ustalenie należy uznać za prawidłowe, jako oparte na wystarczająco zgromadzonym i prawidłowo ocenionym materiale dowodowym. Ocena tego materiału nie narusza zdaniem Sądu treści art. 80 Kpa i w tym zakresie uzasadnienie decyzji organów obu instancji nie narusza treści art. 107 § 3 Kpa. W konsekwencji brak jest też podstaw do podważenia tej oceny w postępowaniu sądowym. Zasadnie też w świetle treści art. 75 § 1 Kpa organy obu instancji oparły się w tym względzie posiłkowo na materiale dowodowym zgromadzonym w prowadzonym równolegle przez Prokuraturę Okręgową w K. postępowaniu karnym, zakończonym na tym etapie sporządzeniem w dniu [...] r. aktu oskarżenia m.in. przeciwko skarżącemu i innym osobom wymienionym w osnowie decyzji Prezydenta. Z aktu tego wynika zaś m.in., że skarżący w krótkich odstępach czasu, w realizacji z góry przyjętego zamiaru, działając wspólnie i w porozumieniu z D. K., P. B. i M. P. (dalej jako uczestnicy postępowania) wprowadził w błąd uprawnionego przedstawiciela "A." Sp. z o.o. co do rzeczywistego zamiaru wykorzystania hali magazynowej znajdującej się w D. przy ul. [...], a następnie wbrew przepisom m.in. art. 16, 18, 23-25, 27 oraz 92-93 ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach, bez wymaganego zezwolenia przetransportował, gromadził i składował na terenie w/w hali odpady w postaci ilości o jakich mowa w decyzjach organów obu instancji. W tym zakresie organy ścigania oparły się na obszernie zgromadzonym w postępowaniu karnym i szeroko omawianym w akcie oskarżenia materiale dowodowym. W świetle treści chociażby tylko tego dokumentu na uwzględnienie nie zasługuje zatem zarzut skargi, że skarżący był "wyłącznie osobą świadczącą pomoc przy wynajęciu hali magazynowej oraz zorganizowaniu transportu towaru, o którym nie miał jakiejkolwiek wiedzy". Wynika zaś z tego, że skarżący był posiadaczem przedmiotowych odpadów zarówno w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy o odpadach jak i w rozumieniu art. 336 Kodeksu cywilnego. Dokonując ich transportu, gromadzenia i składowania w w/w hali działał bowiem w zgodzie i w porozumieniu z uczestnikami co najmniej jako ich posiadacz (podmiot, który nimi faktycznie dysponował). Nie zostało bowiem wykazane, a nawet dostatecznie uprawdopodobnione by jego rola w tym przedmiocie ograniczała się jedynie do pośredniczenia i pomocnictwa innym osobom, w tym uczestnikowi P. B., a w szczególności aby nie wiedział co jest przedmiotem podejmowanych przez w/w osoby działań. Również działając z urzędu, a to w związku z treścią art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a. Sąd nie znalazł podstaw do zakwestionowania legalności zaskarżonej decyzji. W tym względzie biorąc nadto pod uwagę treść art. 12 § 1 Kpa, Sąd podziela wyrażone w zaskarżonej decyzji, z powołaniem się na wyrok NSA sygn. akt II OSK 803/18 z dnia 4 lutego 2020 r. stanowisko, że adresatem obowiązku i nakazu uregulowanego w art. 26 ust. 12 ustawy jest aktualny posiadacz odpadów, a nie "najwcześniejszy znany posiadacz odpadów", zwłaszcza w sytuacji gdy jego ustalenie i zapewnienie mu możliwości właściwej reprezentacji w postępowaniu nie jest w krótkim czasie możliwe. Sąd miał też w tej kwestii na uwadze treść art. 26 ust. 3b ustawy, który umożliwia również w przyszłości na objęcie solidarną odpowiedzialnością za gospodarowanie spornymi odpadami także ich wytwórcę w przypadku bezspornego ustalenia tego podmiotu. Z tych wszystkich względów skarga jako nieuzasadniona podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy p.p.s.a.