II SA/Gl 1213/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki, Sędziowie, Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski, Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska (spr.), , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 05 marca 2025 r. sprawy ze skargi Z. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia 9 lipca 2024 r. nr SKO.4106.515.2024 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Z. R. (dalej: "skarżąca") w dniu 29.03.2024 r. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym córką - O. R. (ur. [...] r.). Prezydent Miasta C. (dalej: "organ I instancji") decyzją z dnia 10 maja 2024 r., nr [...], odmówił przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym 38-letnią córką - O. R., bowiem brak jest przesłanki ustawowej w postaci wieku osoby nad, którą sprawowana jest opieka, jak też sama skarżąca pobiera emeryturę. Ustawodawca w obecnym stanie prawnym przewidział, że o świadczenie pielęgnacyjne mogą ubiegać się osoby wymienione w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych jedynie z tytułu opieki nad osobą niepełnosprawną, która nie ukończyła 18 roku życia. W odwołaniu skarżąca podała, że ma niską emeryturę i sprawuje opiekę nad chorą córką, jednakże w chwili przyznania wnioskowanego świadczenia zawiesi prawo do emerytury. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie (dalej: "Kolegium") decyzją z dnia 9 lipca 2024 r., SK0.4106.515.2024, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (aktualny publikator: Dz. U. z 2024 r. poz. 572, dalej w skrócie: "k.p.a.") w związku z art. 1 ust. 1 i ust. 2 pkt 1, art. 2 pkt 2, art. 3 pkt 21, art. 17 ust. 1, art. 17 ust. 1 pkt 4, art. 17 ust. 1b, art. 17 ust. 3, art. 17 ust. 5 i art. 24 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r, o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2023 r. poz. 390 z późn. zm.) w związku z art. 1 ust. 1 i ust. 2 pkt 1, art. 2 pkt 2, art. 3 pkt 21, art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (aktualny publikator: Dz. U. z 2024 r. poz. 323, dalej w skrócie" "ustawa") w związku z art. 63 ust. 14 i ust. 5 pkt 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (tekst jednolity: Dz. U. z 2023 r. poz. 1429, dalej w skrócie: "u.ś.w."), utrzymało w mocy decyzję organu I instancji z dnia 10 maja 2024 r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia powołało się na ustalenia wywiadu środowiskowego, z którego wynika, że skarżąca sprawuje stałą opiekę nad córką, robi zakupy, przygotowuje i podaje posiłki oraz leki, umawia wizyty lekarskie, realizuje recepty, wykonuje wszystkie czynności związanych z prowadzeniem domu, zapewnia pomoc w codziennym funkcjonowaniu. Z orzeczenia wydanego przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w C. z dnia 21.02.2024 r., wynika, że niepełnoprawność córki istnieje od [...] 2009 r., lecz znaczny stopień datuje się od dnia [...] 2024 r. Samo orzeczenie wydano terminowo do 28.02.2025 r., wskazując, że córka jest niezdolna do pracy. Kolegium powołało się na treść art. 24 ust. 2 ustawy i uznało, że w niniejszej sprawie prawo do świadczenia pielęgnacyjnego "nie powstało" do dnia 31.12.2023 r. Stąd też nie znajdują w niej zastosowania dotychczasowe przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych, tj. w brzmieniu sprzed nowelizacji. Wynika to z faktu, że w 2023 r. skarżąca nie nabyła prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, bowiem wniosek o przyznanie tego świadczenia złożyła w marcu 2024 r., a orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane w lutym 2024 r. Zgodnie z ww. art. 63 ust. 1 u.ś.r. oznacza to, że w sprawie zastosowanie znajdują znowelizowane przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych, tj. w brzmieniu po nowelizacji. Obecnie, zgodnie z brzmieniem art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniu rodzinnym, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny (opiekuńczy (Dz. U, z 2020 r, poz. 1359 oraz z 2022 r. poz, 2140) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka, 4) rodzinie zastępczej, osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektorowi placówki opiekuńczo- wychowawczej, dyrektorowi regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej albo dyrektorowi interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego - jeżeli sprawują opiekę nad osoba w wieku do ukończenia 18 roku życia legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W przypadku skarżącej wniosek dotyczy pełnoletniej córki. Kolegium pouczyło skarżącą o możliwości złożenia przez córkę do ZUS-u wniosku o przyznanie świadczenia wspierającego. W skardze skarżąca domagała się zmiany decyzji Kolegium oraz poinformowała, że córka przebywa w szpitalu na operacji. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: W pierwszej kolejności wskazać należy, że zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (aktualny publikator: Dz. U. z 2024 r. poz. 1267), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Stosownie do art. 184 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej Naczelny Sąd Administracyjny oraz inne sądy administracyjne sprawują, w zakresie określonym w ustawie, kontrolę działalności administracji publicznej, która polega na porównywaniu czynności organów administracji rządowej i samorządowej (lub innych wykonujących zadania z zakresu administracji publicznej) z wzorcem, jakim są normy prawne. Zatem jednocześnie podstawę prawną stanowią przepisy prawa materialnego, regulacje proceduralne, a także przepisy ustrojowe (por. wyrok TK z dnia 24 października 2007 r. sygn. akt SK 7/06). Kompetencja kontrolna sądu administracyjnego sprowadza się do oceny legalności działania organu administracji w trzech płaszczyznach: a) oceny zgodności działania z prawem materialnym, b) dochowania wymaganej prawem procedury, c) respektowania reguł określonych w przepisach ustrojowych (por. A. Kabat: Prawo do sądu jako gwarancja ochrony praw człowieka w sprawach administracyjnych [w:] Podstawowe prawa jednostki i ich sądowa ochrona, Warszawa 1997, s. 231). Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (aktualny publikator: Dz. U. z 2024 r. poz. 935, zwanej dalej w skrócie: "p.p.s.a.") wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Nie ulega więc wątpliwości, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy (por. uchwała pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 października 2009 r. sygn. akt I OPS 10/09). Rozpoznanie skargi nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 2 w związku z art. 120 p.p.s.a. Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Kolegium z dnia 9 lipca 2024 r., utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji z dnia 10 maja 2024 r. o odmowie przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w związku z opieką nad pełnoletnią córką. Zgodnie z art. 63 ust. 1 u.ś.w., w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Z przepisu tego wynika, że do zastosowania dotychczasowych przepisów ustawy w odniesieniu do świadczenia pielęgnacyjnego, niezbędne jest, aby prawo do tego świadczenia powstało najpóźniej do dnia 31 grudnia 2023 r. Oznacza to, że w przypadku wniosku o świadczenie pielęgnacyjne złożonego przed dniem 1 stycznia 2024 r. (tj. przed wejściem w życie art. 43 pkt 4 lit. a) u.ś.w. zamieniającego art. 17 ustawy) organy administracji rozpatrując ten wniosek po dniu 1 stycznia 2024 r. zobowiązane są ustalić i ocenić, czy wnioskodawca spełnia przesłanki do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego określone w przepisach ustawy w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r. (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 6 marca 2024 r. sygn. akt IV SA/Po 105/24; wyrok WSA w Krakowie z dnia 21 sierpnia 2024 r. sygn. akt II SA/Kr 632/24 i wyrok WSA w Szczecinie z dnia 1 sierpnia 2024 r. sygn. akt II SA/Sz 291/24). Nadmienić jednak należy, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane z urzędu. Osoba, która się o nie ubiega musi się wykazać inicjatywą, tj. wystąpić ze stosownym wnioskiem. Stanowi o tym art. 23 ust. 1 ustawy. Oznacza to, że prawo do świadczenia powstaje w dniu złożenia wniosku. Jednak należy pamiętać, że tylko i wyłącznie wniosek spełniający wymagania formalne inicjuje postępowanie administracyjne. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że o powstaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przesądza zaistnienie wymaganych przez prawo przesłanek w chwili złożenia wniosku (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 17 kwietnia 2024 r. sygn. akt IV SA/Po 190/24). Zauważyć w tym miejscu należy, że aktualnie art. 17 ust. 1 ustawy zawęża krąg uprawnionych do tego świadczenia, tj. do osób sprawujących opiekę nad niepełnosprawnymi, którzy nie ukończyli 18 roku życia. Odnosząc to do rozpatrywanej sprawy zauważyć należy, że jednym z załączników wniosku o świadczenie pielęgnacyjne winno być orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności osoby, nad którą sprawowana jest opieka. Przepis art. 23 ust. 4 pkt 3 lit. f) ustawy wymaga dołączenia do wniosku zaświadczenia lub oświadczenia oraz dowodów niezbędnych do ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych, w tym innych dokumentów potwierdzających spełnianie warunków do przyznania lub ustalenia wysokości świadczenia rodzinnego będącego przedmiotem wniosku. W rozpatrywanej sprawie skarżąca złożyła wniosek 29.03.2024 r. i załączyła orzeczenie z dnia 22.02.2024 r. o niepełnosprawności jej córki. Stało się to bezspornie po dniu 31 grudnia 2023 r., tak więc nie można mówić o powstaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przed końcem 2023 r. W efekcie tego nie znajduje w niej zastosowania przepis intertemporalny, tj. art. 63 ust. 1 u.ś.w. W konsekwencji, wniosek nie może być rozpatrzony przy uwzględnieniu przepisów ustawy w brzmieniu obowiązującym przed dniem 1 stycznia 2024 r. Podkreślić należy, że art. 63 ust. 2 u.ś.w. odnosi się do sytuacji, gdzie doszło do "przyznania" świadczenia, czyli do sytuacji, gdy właściwy organ administracji potwierdził w formie decyzji istnienie prawa do świadczenia. Tymczasem taka sytuacja nie miała miejsca w rozpatrywanej sprawie. Nadmienić należy, że art. 24 ust. 2a ustawy reguluje wyłącznie materię dotyczącą okresu za jaki należne jest świadczenie, jeżeli wniosek o jego przyznanie wpłynie w terminie do 3 miesięcy od daty wydania orzeczenia o niepełnosprawności. Nie zmienia to jednak faktu, że dla przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego koniecznym jest skuteczne wystąpienie z wnioskiem przed dniem 31 grudnia 2023 r., to bowiem przesądza o powstaniu prawa do tego świadczenia. Sąd nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi, dokonując kontroli w granicach danej sprawy, poza granicami zarzutów skargi, nie dopatrzył się wadliwości zaskarżonej decyzji. W tym stanie rzeczy uznał, że nie narusza ona prawa, co uzasadnia oddalenie skargi na podstawie art. 151 p.p.s.a., o czym orzeczono w sentencji. Powołane wyżej orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie orzeczeń NSA na stronie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl.