II SA/Gl 1245/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski, Sędziowie Sędzia WSA Tomasz Dziuk (spr.), Sędzia WSA Stanisław Nitecki, Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 grudnia 2023 r. sprawy ze skargi J. T.(T.) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 15 czerwca 2023 r. nr SKO.PS/41.5/613/2023/12771 w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę. Decyzją z dnia 21 kwietnia 2023 r. nr [...] Prezydent Miasta Z. odmówił przyznania J. T. (strona, skarżący) świadczenia w formie zasiłku celowego i zasiłku celowego specjalnego na zakup muszli klozetowej, jej transport i montażu oraz na zakup okularów progresywnych. Jako podstawę prawną decyzji organ wskazał art. 8, art. 39, art. 41, art. 106 ust. 1 oraz art. 110 ust. 7 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 2268 z późn. zm., dalej w skrócie u.p.s.), art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie: t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 775 z późn. zm., dalej w skrócie k.p.a.). W uzasadnieniu decyzji organ I instancji przywołał ustalenia poczynione w trakcie wywiadu środowiskowego, zgodnie którymi skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, jego dochód wynosi 785,17 zł (504,06 zł – zasiłek stały, 281,11 zł – dotacja mieszkaniowa). Ustalony w ten sposób dochód przekracza ustawowe kryterium dochodowe wynoszące dla gospodarstwa jednoosobowego 776 zł. Na tej podstawie organ przyjął, że skarżący nie spełnia kryteriów do przyznania pomocy w formie zasiłku celowego. Jednocześnie organ rozważył możliwość przyznania stronie zasiłku celowego specjalnego. W tym zakresie stwierdził, że decyzjami z dnia 29 kwietnia 2022 r. przyznano stronie zasiłek celowy w kwocie 150 zł na częściowe pokrycie zakupu i montażu muszli klozetowej oraz zasiłek celowy w kwocie 300 zł na pokrycie części lub całości kosztów leków i okularów korekcyjnych. Organ zauważył przy tym, że według wniosku skarżącego złożonego w dniu 21 marca 2023 r. wykorzystał on przyznaną w powyższym zakresie pomoc niezgodnie z celami na jakie pomoc ta została przyznana. Przyznanie po raz kolejny świadczenia na zaspokojenie tych samych potrzeb nie mieści w celach pomocy społecznej. Organ wskazał ponadto, iż środki finansowe z przeznaczeniem na wypłatę zasiłków celowych w roku 2023 wynoszą 1.443.625,00 zł i kwota ta przeznaczona jest na wypłaty zasiłków celowych w szczególnie uzasadnionych przypadkach dotyczących zakupu lekarstw ratujących życie, pomocy w formie zakupu obuwia lub odzieży adekwatnej do pory roku, opału w sezonie zimowym, gdzie średnia kwota w skali roku przeznaczana na zasiłki celowe na opał wynosi 700.000,00 zł. W roku 2022 liczba rodzin korzystających z zasiłków celowych w ramach zadań własnych wg stanu na dzień 31 grudnia 2022 r. wyniosła 1277 i organ szacuje, że w roku 2023 liczba ta nie ulegnie zmianie. Strona wniosła odwołanie od opisanej wyżej decyzji, wyrażając niezadowolenie z zapadłego rozstrzygnięcia oraz wnosząc o zmianę decyzji poprzez przyznanie wnioskowanego zasiłku. Odmowę strona odbiera jako obrazę wymierzoną przez pracowników ośrodka pomocy społecznej. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach decyzją z dnia 15 czerwca 2023 r. nr SKO.PS/41.5/613/2023/12771 utrzymało jednak w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu Kolegium przybliżyło dotychczasowy przebieg postępowania, treść zaskarżonej decyzji oraz nakreśliło istotę zarzutów podniesionych w odwołaniu. Ponadto Kolegium przedstawiło ustalony w sprawie stan faktyczny, a także przybliżyło podstawy normatywne rozstrzygnięcia. Kolegium dostrzegło, że przy ustaleniu sytuacji dochodowej strony należało wziąć pod uwagę przychód z lutego 2023 r., a nie z marca 2023 r. Jednak w ocenie organu odwoławczego okoliczność ta nie dawała podstaw do uchylenia zakwestionowanej w odwołaniu decyzji organu I instancji. Powodem odmowy oprócz kwestii związanych z dochodem było bowiem przede wszystkim to, że strona otrzymała już pomoc na cele wskazane w obecnym wniosku, a pomoc ta została wykorzystana przez stronę niezgodnie z tymi celami. Przyznanie po raz kolejny świadczenia na zaspokojenie tych samych potrzeb nie mieści się w celach pomocy społecznej. W skardze na powyższą decyzję skarżący wniósł o jej zmianę i przyznanie wnioskowanego świadczenia. W uzasadnieniu skargi sformułował tożsame stanowisko z przedstawionym na etapie złożonego odwołania. Nadto wniósł o przyznanie pełnomocnika z urzędu. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje. Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Przedmiotem kontroli w rozpoznawanej sprawie, stała się decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach utrzymująca w mocy decyzję organu pierwszej instancji odmawiającą zasiłku celowego i zasiłku celowego specjalnego na zakup muszli klozetowej, jej transport i montażu oraz na zakup okularów progresywnych. Na zakup muszli skarżący wnioskował o przyznanie kwoty 150 zł, na jej transport i montaż - 200 zł, zaś na zakup okularów progresywnych - 350 zł. W wyniku analizy akt sprawy Sąd stwierdził, że skarga nie jest uzasadniona. Zaskarżone rozstrzygnięcie nie narusza bowiem ani prawa materialnego, ani też organ odwoławczy nie naruszył reguł procedury administracyjnej w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bądź skutkującym wznowieniem tego postępowania. Tymczasem, zgodnie z art. 145 § 1 p.p.s.a., dopiero stwierdzenie tego rodzaju naruszenia prawa uzasadnia uwzględnienie skargi. Podstawę materialnoprawną wydanego w sprawie rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (obecnie: t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 901 ze zm., dalej w skrócie u.p.s.). Zasady ogólne, wyrażone w art. 2 ust. 1 i art. 3 u.p.s. stanowią, że świadczenia z pomocy społecznej mają na celu umożliwienie przezwyciężania trudnych sytuacji życiowych, których osoby ubiegające się o pomoc nie są w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości oraz wspieranie osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwiania im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Zatem zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie sytuacjom, o których mowa, przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, a potrzeby osób i rodzin wnioskujących o pomoc powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Jak wynika z powyższych przepisów, pomoc społeczna jest instytucją stosowaną wyjątkowo, w sytuacjach, w których obywatel nie jest w stanie sam podołać okolicznościom życiowym. Pomoc ta przyznawana jest w różnej formie i zakresie, a przyznanie jej uzależnione jest od spełnienia określonych przez ustawodawcę warunków. Katalog świadczeń z pomocy społecznej został określony w art. 36 u.p.s. W realiach rozpoznawanej sprawy organ odwoławczy jako okoliczność mającą przemawiać za zasadnością odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia wskazał, że skarżącemu przyznano już wcześniej pomoc na cele objęte obecnym wnioskiem. Jednak skarżący otrzymane kwoty przeznaczył na inne cele. Okoliczność tą Kolegium uznało za wystarczającą do tego, aby oprzeć na niej odmowę przyznania wnioskowanego świadczenia. Bez znaczenia jest przy tym, według Kolegium, nieprawidłowość dotycząca wyliczenia dochodu skarżącego w oparciu o dochód z marca 2023 r. a nie z lutego 2023 r. W ocenie Sądu przedstawione przez organ odwoławczy powyższe stanowisko należy uznać za prawidłowe. W przypadku wniosku skarżącego, którym zainicjował on obecnie kontrolowane postępowanie organy mogły wziąć pod uwagę przyznanie zasiłku celowego, o którym mowa w art. 39 ust. 1 u.p.s. W przypadku zaś przekroczenia kryterium dochodowego w grę wchodził jeszcze specjalny zasiłek celowy, o którym mowa w art. 41 pkt 1 u.p.s. W obu przypadkach decyzja ma charakter uznaniowy. W związku z tym należy wskazać, że chociaż decyzja o charakterze uznaniowym pozostaje pod kontrolą sądu administracyjnego, to jednak zakres tej kontroli jest ograniczony, bowiem sąd nie bada celowości jej podjęcia. Kontrola tego rodzaju decyzji przez sąd polega na ustaleniu, czy wydanie decyzji na podstawie obowiązujących przepisów prawa było dopuszczalne, czy organ przy jej wydaniu nie przekroczył granic uznania administracyjnego oraz czy uzasadnił rozstrzygnięcie dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami w ten sposób, aby nie można mu było zarzucić dowolności (por. np. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 30 października 2019 r., sygn. II SA/Gl 829/19). W ocenie Sądu kontrolowana decyzja spełnia powyższe wymogi, a organom nie sposób zarzucić przekroczenia granic uznania administracyjnego. Zaakcentować należy, że stosownie do zasad ogólnych Działu I, Rozdziału 1 u.p.s. celem pomocy społecznej jest umożliwianie osobom i rodzinom przezwyciężania trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ust. 1 u.p.s.), a rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, przy czym potrzeby tych osób powinny być uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 3 i 4 u.p.s.). Słusznie zatem Kolegium dostrzegło, że organ rozpatrujący wniosek musi kierować się ogólnymi zasadami wyrażonymi w art. 3 ust. 3 i 4 u.p.s. tj. koniecznością dostosowania rodzaju, formy i rozmiaru świadczenia do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. W sytuacji gdy wnioskodawca ponownie ubiega się o pomoc na te same cele, na które wcześniej już uzyskał pomoc, a dodatkowo, jak wyjaśnił skarżący w ramach rodzinnego wywiadu środowiskowego, pomoc tę przeznaczył na inne cele, jest to zdaniem Sądu okoliczność, która organom dawała z góry możliwość odmowy uwzględnienia ponownego wniosku skarżącego. Bez znaczenia w sprawie jest przy tym okoliczność, że według wyjaśnień skarżącego poprzednio otrzymaną pomoc przeznaczył on na zakup żywności. Pod uwagę należy bowiem brać cel wskazany w decyzji przyznającej świadczenie, a nie cel, na który faktycznie strona wykorzystała otrzymaną pomoc. Przyznanie świadczenia na zaspokojenie tych samych potrzeb nie mieści się w celach pomocy społecznej. W konsekwencji odmowa przyznania wnioskowanego świadczenia z powołaniem na wskazane powyżej okoliczności nie ma charakteru dowolnego lecz opiera się na zobiektywizowanej okoliczności znajdującej oparcie w celach pomocy społecznej. W realiach rozpoznawanej sprawy, zdaniem Sądu, w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazane zostały wyraźnie powody zajętego stanowiska i wydanego rozstrzygnięcia. Należy przy tym zaakcentować, że organ I instancji w sposób przekonujący wyjaśniły, że środki jakimi dysponuje nie są wystarczające do zaspokojenia wszystkich zgłaszanych potrzeb w pełnej wnioskowanej wysokości. Nie można przy tym nie dostrzec, że pomimo, iż w przepisach ustawy o pomocy społecznej nie przewidziano obligatoryjnego obowiązku zawarcia w uzasadnieniu decyzji szczegółowych danych dotyczących możliwości finansowych organu pomocy społecznej oraz ilości środków finansowych, jakimi organ dysponuje i ilości osób korzystających z tej formy pomocy (zob. wyrok NSA z dnia 25 maja 2016 r. sygn. I OSK 698/16, z dnia 26 sierpnia 2021 r. sygn. I OSK 447/21, z dnia 4 marca 2022 r. sygn. I OSK 1156/21), dane te zostały przedstawione przez organ. Skoro środków pozostających w dyspozycji organu nie wystarcza na zaspokojenie potrzeb podopiecznych zgłaszających swoje potrzeby po raz pierwszy, to nie sposób uznać za uzasadnione ponowne przyznanie pomocy na cel, na który dana osoba wcześniej pomoc tę otrzymała, a obecnie domaga się przyznania po raz drugi w istocie tej samej pomocy tylko dlatego, że otrzymaną wcześniej pomoc wykorzystała na inny cel. Biorąc powyższe pod uwagę Sąd nie dopatrzył się, aby zaskarżone rozstrzygnięcie zostało wydane w sposób dowolny i by granice uznania administracyjnego zostały przekroczone. Ponadto Sąd nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi, dokonując kontroli w granicach danej sprawy, ale poza granicami zarzutów, także nie dopatrzył się przyczyn mogących stanowić podstawę do zastosowania kompetencji kasacyjnych. Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. Orzeczenia przywołane w treści niniejszego uzasadnienia dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych.