II SA/Gl 127/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska, Sędziowie Sędzia WSA Piotr Broda (spr.), Sędzia WSA Artur Żurawik, Protokolant specjalista Magdalena Dąbek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 lipca 2016 r. sprawy ze skargi Z. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie nakazu usunięcia odpadów oddala skargę. Decyzją z dnia [...]r. Wójt Gminy B. nakazał Z. W. posiadaczowi działek o nr 1 i 2 położonych w B. przy ul. [...], usunięcie odpadów budowlanych powstałych po pożarze budynku mieszkalnego. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że zgodnie z art. 26 ust. 1 ustawy o odpadach, posiadacz odpadów jest zobowiązany do niezwłocznego usunięcia odpadów z miejsca nieprzeznaczonego do ich składowania, przy czym posiadaczem odpadów zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 19 powołanej ustawy jest osoba władająca powierzchnią ziemi na której zgromadzone są odpady. Ponieważ zdaniem organu przedmiotowa nieruchomość jest w posiadaniu i władaniu Z. W., to na niej spoczywa obowiązek usunięcia odpadów. Odwołanie od powyższej decyzji wniosła Z. W. wskazują, że jest właścicielką tylko połowy nieruchomości, którą nabyła w [...]r., w pozostałej części właścicielami nieruchomości są spadkobiercy po zmarłym J. W., przy czym postępowanie spadkowe w tym zakresie nie zostało przeprowadzone. W związku z tym odwołująca się jest gotowa ponieść koszty związane z utrzymaniem nieruchomości tylko w części w jakiej jest jej współwłaścicielką. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z dnia [...]r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W ocenie Kolegium dokumenty zgromadzone w sprawie pozwalają przyjąć, że Z. W. zachowuje się jak posiadacz odpadów, ponieważ jest współwłaścicielem nieruchomości, którą wobec śmierci drugiego ze współwłaścicieli faktycznie włada. Pismem z dnia 21 stycznia 2016r. Z. W. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach zarzucając, że organ odwoławczy nie odniósł się do podniesionej w odwołaniu argumentacji dotyczącej obowiązków współwłaściciela nieruchomości wynikających z przepisów kodeksu cywilnego. Kwestionując przy tym ustalenia organu, co do wskazania skarżącej jako osoby władającej przedmiotową nieruchomością. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. w całości podtrzymało stanowisko oraz argumentację zawartą w treści zaskarżonej decyzji i na tej podstawie wniosło o oddalenie skargi. W toku postępowania sądowego skarżąca wnosiła i wywodziła jak w skardze jednocześnie oświadczając, że usunęła odpady zgodnie z decyzją organu I instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. nie narusza prawa, wobec czego skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Organ administracji rozstrzygając sprawę dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych i przeprowadził postępowanie w zgodzie z przepisami ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania zaskarżonej decyzji (tekst jedn. Dz. U. z 2013r. poz. 267 z późn. zm., zwanej dalej: "k.p.a."), a w oparciu o poczynione ustalenia sformułowały prawidłowe wnioski i zastosował właściwy przepis prawa materialnego. Przedmiotem kontroli sądu w niniejszej sprawie była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...]r., którą utrzymano w mocy decyzję Wójta Gminy B. z dnia [...]r. wydaną na podstawie art. 26 ust. 1, 2, 4 i 6 w związku z art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy z dnia 14 grudnia 2012r. o odpadach (Dz. U. z 2013 r. poz. 21 z późn. zm.). Art. 26 ust. 1 ustawy o odpadach nakłada na podmiot określony jako "posiadacz odpadów" obowiązek niezwłocznego usunięcia odpadów z miejsca nieprzeznaczonego do ich składowania lub magazynowania. Natomiast w ust. 2 zobowiązuje wójta (burmistrza, prezydenta miasta), w przypadku zaniechania wykonania obowiązku usunięcia odpadów, do nakazania posiadaczowi odpadów ich usunięcia. Zatem, co do zasady, obciążający posiadacza odpadów z mocy prawa obowiązek ich usunięcia z miejsca nieprzeznaczonego do składowania wykonywany jest niezwłocznie i bez wezwania. Jeśli obowiązek nie zostaje spełniony, nakaz, w formie decyzji administracyjnej, wydaje organ administracji właściwy według ustępu 2, bądź w określonych w ustępie 3 przypadkach regionalny dyrektor ochrony środowiska. Decyzja ta odpowiadać musi warunkom określonym w art. 107 k.p.a. oraz zawierać niezbędne elementy określone w art. 26 ust. 6 ustawy o odpadach, takie jak: termin, rodzaj odpadów, sposób ich usunięcia, przy czym wyliczenie w przepisie tym zawarte ma charakter otwarty. Ocena pod tym kątem decyzji organu pierwszej instancji prowadzi do wniosku, że odpowiada ona normom wynikającym z art. 26 ustawy o odpadach, wobec czego rozstrzygające sprawę Kolegium prawidłowo rozstrzygnęło na mocy art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję Wójta Gminy. Prawidłowa wykładnia art. 26 ustawy o odpadach, wymaga zdefiniowania pojęcia "posiadacza odpadów". Przepisy powołanej ustawy ustalają definicję legalną tego pojęcia. Zgodnie z art. 3 ust. 3 pkt 19 ustawy "posiadaczem odpadów" jest wytwórca odpadów lub osoba fizyczna, osoba prawna oraz jednostka organizacyjna nieposiadającą osobowości prawnej będąca w posiadaniu odpadów. Przepis ten ustanawia również domniemanie, wedle którego władający powierzchnią ziemi jest posiadaczem odpadów znajdujących się na nieruchomości. Zauważyć jednak należy, że ustawa o odpadach nie zawiera definicji pojęcia "władającego powierzchnią ziemi". Pojęcie to definiuje natomiast ustawa z dnia 27 kwietnia 2001r. Prawo ochrony środowiska ( tekst jedn. Dz. U. z 2012r. poz. 1232 z późn. zm.). Stosownie do art. 3 pkt 44 tej ostatniej ustawy, pod pojęciem "władającego powierzchnią ziemi rozumie się właściciela nieruchomości, a jeżeli w ewidencji gruntów i budynków prowadzonej na podstawie ustawy - Prawo geodezyjne i kartograficzne ujawniono inny podmiot władający gruntem - podmiot ujawniony jako władający". Za zastosowaniem powyższej definicji na gruncie ustawy o odpadach przemawia chociażby wykładnia systemowa (vide: uzasadnienie do rządowego projektu ustawy o odpadach, dostępne na stronie internetowej: www.sejm.gov.pl). W sytuacji gdy z ewidencji gruntów i budynków wynika, że współwłaścicielami nieruchomości na której znajdują się odpady jest skarżąca oraz nieżyjący J. W., zasadnie organ przyjął, że władającą powierzchnią ziemi, a tym samym zobowiązaną do ich usunięcia jest skarżąca. Ponadto należy zwrócić uwagę, że również zachowanie skarżącej wskazuje, iż jest osobą, która faktycznie włada przedmiotową nieruchomością, o czym świadczy złożone przez nią do protokołu oględzin z dnia [...]r. oświadczenie z treści którego wynika, że nie tylko płaciła podatki od całej nieruchomości, ale również wykonywała wszystkie czynności wynikające z nakazów organów, w tym Straży Pożarnej oraz Policji w zakresie dotyczącym zabezpieczenia przedmiotowej nieruchomości. Nadto jak oświadczyła w toku rozprawy usunęła również odpady zgodnie z decyzją organu I instancji. Nie ulega wątpliwości, że domniemanie, iż władający powierzchnią ziemi jest posiadaczem odpadów znajdujących się na nieruchomości zostało wprowadzone przez ustawodawcę w celu uniknięcia sytuacji, gdy brak jest podmiotu odpowiedzialnego za umieszczenie odpadów na nieruchomości (wytwórcy odpadów). Tym samym domniemanie to może być obalone w przypadku, kiedy możliwe jest ustalenie podmiotu odpowiedzialnego za składowanie odpadów. W konsekwencji oznacza to, że władający powierzchnią ziemi może się zwolnić z odpowiedzialności za odpady tylko w jeden sposób - wykazując, że odpadem włada lub władał faktycznie inny podmiot, czyli wskazać wyraźnie na innego posiadacza odpadów (por.: W. Radecki, Ustawa o odpadach Komentarz, Warszawa 2008, s. 327, oraz wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 27 kwietnia 2011 r., sygn. akt II SA/Lu 889/10, a także wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 grudnia 2007r., sygn. akt II OSK 1721/06, z dnia 26 września 2013r. sygn. akt II OSK 330/12, dostępne w Internecie na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W tej sytuacji nie można uznać, że skarżąca wskazując na nieustalonych spadkobierców po zmarłym współwłaścicielu działki zwolniła się z odpowiedzialności za odpady zgromadzone na nieruchomości, której jest współwłaścicielem. Zarzuty skargi koncentrują się wokół prawidłowego wskazania podmiotu zobowiązanego do usunięcia odpadów, czyli ich posiadacza. Strona skarżąca utrzymuje bowiem, że posiadaczem odpadów są również osoby, które dziedziczą po zmarłym J. W., a organy administracji bezpodstawnie utożsamiają pojęcie posiadacza odpadów tylko z jednym ze współwłaścicieli nieruchomości. Nie można przy tym zgodzić się ze stanowiskiem strony skarżącej, jakoby ustalenie spadkobierców po zmarłym współwłaścicielu nieruchomości, było bezwzględnym obowiązkiem organu wydającego nakaz usunięcia odpadów. Pogląd taki jest nie do pogodzenia z konstrukcją ustawowej definicji posiadacza odpadów. Jednym ze skutków domniemania prawnego wskazanego w art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy o odpadach jest bowiem przerzucenie ciężaru dowodu na osobę władająca powierzchnią ziemi, na której znajdują się odpady. Innymi słowy, to na skarżącej spoczywał ciężar obalenia domniemania odpowiedzialności ciążącej na właścicielu nieruchomości. Skarżąca natomiast nie przedstawiła żadnych dowodów wskazujących, że nie jest osobą która faktycznie włada przedmiotową nieruchomością. Nie jest rolą organu zastępowanie sądów powszechnych i ustalanie spadkobierców po zmarłym współwłaścicielu działki. Organ dla potrzeb tego postępowania miał ustalić władającego nieruchomością na której znajdowały się odpady i takich ustaleń dokonał. Powoływane przez skarżącą przepisy kodeksu cywilnego dotyczące współwłasności, mogą jedynie stanowić podstawę ewentualnych roszczeń cywilnoprawnych wobec ustalonych w postępowaniu spadkowym współwłaścicieli nieruchomości o zwrot części kosztów poniesionych w związku z usunięciem odpadów. Stosownie do treści art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( tekst jedn. Dz. U. z 2016r. poz. 718 dalej: "p.p.s.a.") przesłankami uchylenia decyzji administracyjnej jest stwierdzenie przez sąd: a) naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenia prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Żadna z wymienionych przesłanek w przedmiotowej sprawie nie wystąpiła. Organ drugiej instancji procedował prawidłowo, na podstawie zebranego przed organem pierwszej instancji kompletnego materiału dowodowego. Ustalenia Kolegium realizują zasady i normy wynikające z art. 7, art. 77 § 1 k.p.a. Ocena zebranego materiału dowodowego nie nosi cech dowolności, wyprowadzone przez ten organ wnioski są logiczne i uzasadnione, odpowiadając treści art. 80 k.p.a., zaś sama decyzja odpowiada warunkom określonym w art. 107 k.p.a. oraz art. 26 ust. 6 ustawy o odpadach. W rezultacie nie budzi wątpliwości prawidłowość zastosowania przepisu prawa materialnego - art. 26 ust. 2 wskazanej ustawy o odpadach. W przedstawionych okolicznościach, nie stwierdzając naruszenia prawa uzasadniającego uchylenie zaskarżonej decyzji, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach na mocy art. 151 p.p.s.a. skargę jako niezasadną oddalił.