II SA/Gl 1312/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska, Sędziowie Sędzia NSA Bonifacy Bronkowski (spr.), Asesor WSA Aneta Majowska, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 17 lutego 2022 r. sprawy ze skargi A. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Po rozpoznaniu wniosku A. W. (dalej tez jako skarżący lub strona) z dnia 13 czerwca 2021 r., wydaną z upoważnienia Wójta Gminy N. (dalej jako Wójt) decyzją z dnia [...] r. nr [...] orzeczono o odmowie przyznania w/w świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad jego babcią G. W. W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, że w sprawie nie zachodzi podstawa do przyznania wnioskowanego świadczenia, gdyż niepełnosprawność G. W. legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie powstała przed 18 rokiem jej życia. W odwołaniu skarżący powyższą decyzję Wójta uznał za bezpodstawną i krzywdzącą. Wyjaśnił, że jego babcia wymaga codziennej opieki oraz musi jej podawać leki i posiłki, robi babci zakupy, zawozi ją na badania oraz wizyty lekarskie, babcia zapomina się i trzeba jej pilnować, gdyż kilka razy zostawiła już odkręcony gaz i otwarty dom. Podał, że obecnie ukończył szkołę średnią i nie podejmuje zatrudnienia ze względu na babcię i sprawowaną nad nią opieką. Jest obecnie jedyną osobą, która zajmuje się babcią i dlatego też nie będzie studiował. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie (dalej jako SKO lub Kolegium) odwołania tego nie uwzględniło i zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kpa w zw. z art. 1, art. 2 pkt 2, art. 3 pkt 21 i art. 17 ustawy z dnia 28 kwietnia 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. 2020.111 t.j., zwanej też dalej ustawą lub u.ś.r.), decyzję Wójta utrzymało w mocy. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia, po przytoczeniu treści, mających zastosowanie w sprawie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych zwróciło uwagę, że wymagająca opieki babcia strony ma dwoje dzieci M. W. i K. W. Syn M. jest emerytem, legitymuje się orzeczeniem z dnia [...] r. o lekkim stopniu niepełnosprawności, jest zatrudniony w wymiarze pół etatu, zaś córka K. od kilku lat pracuje na pełny etat i nie posiada żadnego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. W konsekwencji zdaniem SKO decyzja Wójta pomimo błędnego uzasadnienia poprzez wadliwą wykładnię treści art. 17 ust. 1b ustawy (gdy chodzi o następstwa daty powstania niepełnosprawności wymagającej opieki babci strony) odpowiada prawu. W tym względzie SKO podniosło, że babcia skarżącego posiada dzieci, które są zobowiązane do jej alimentacji w pierwszym stopniu, a jednocześnie nie legitymują się orzeczeniami o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wskazało, że warunkiem koniecznym przyznania prawa do wnioskowanego świadczenia osobie zobowiązanej w dalszej kolejności jest wykazanie (ustalenie), że zobowiązani do alimentacji w pierwszej kolejności z obiektywnych, a nie subiektywnych przyczyn nie mogą zajmować się swoim rodzicem. Ani niepełnosprawność w stopniu lekkim, ani wieloletni brak kontaktów z matką, do takich obiektywnych okoliczności nie należą." (zob. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 18 maja 2021 r.). Zarówno w judykaturze jak i doktrynie wielokrotnie podkreślane było, że do wspomnianych obiektywnych przyczyn wyłączających możliwość podjęcia opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny nie należy również wykonywanie pracy zawodowej. Poza tym Kolegium stoi na stanowisku wyrażonym m.in. przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w uzasadnieniu wyroku z dnia 18 maja 2021 r. w sprawie o sygn. akt II SA/Bk 338/21, że "Jeżeli najbliżsi krewni powierzają opiekę nad swoim bliskim osobie niezobowiązanej w pierwszej kolejności do alimentacji, to oni, jako osoby zobowiązane do alimentacji, a nie Skarb Państwa, winni zrekompensować utratę zarobków opiekunowi". Niezależnie od powyższego SKO stwierdziło, że odwołujący się nie spełnia kluczowej przesłanki od zaistnienia, której ustawodawca uzależnił możliwość przyznawania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Mianowicie ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie wynika, ażeby sprawowana przez niego nad babcią opieka uniemożliwiała mu podjęcie zatrudnienia przynajmniej w niepełnym wymiarze czasu pracy. Nie kwestionując stanu zdrowia G. W. Kolegium podniosło, że czynności takie jak przygotowywanie posiłków, sprzątanie mieszkania, pomoc w zakupach czy pomoc w wizytach lekarskich są czynnościami wykonywanymi również w gospodarstwach domowych osób czynnych zawodowo. Zwróciło uwagę, że skoro ojciec strony będący emerytem z orzeczeniem o nieznacznym stopniu niepełnosprawności pracuje na pół etatu, to brak jest przeszkód, aby pracę w niepełnym wymiarze mógł podjąć również skarżący. W skardze do sądu administracyjnego na powyższą decyzję SKO, reprezentowany przez radcę prawnego A. W. wniósł o jej uchylenie wraz z poprzedzającą ją decyzję Wójta oraz o zasądzenie na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania. Zarzucił, że decyzja SKO została wydana z: 1. naruszeniem przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 17 § 1 pkt 4 w zw. z art. 17 § 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych z uwzględnieniem zasad konstytucyjnych wynikających z art. 2, art. 18, art. 32 ust. 1 i art. 71 ust. 1 Konstytucji RP poprzez ich błędną wykładnię i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie przejawiające się w przyjęciu, że skarżący, będąc faktycznym opiekunem osoby legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, rezygnując z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad babcią nie jest podmiotem uprawnionym do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na to, że opieka powinna być sprawowana w pierwszej kolejności przez dzieci –G. W. - syna, a przy tym ojca skarżącego oraz córkę, podczas gdy z zasad równości i sprawiedliwości społecznej, a w szczególności nakazu ochrony i opieki nad rodziną oraz szczególnej opieki pomocy Państwa udzielanej rodzinie znajdującej się w trudnej sytuacji należy wywieść uprawnienie skarżącego do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, 2. naruszeniem przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 17 § 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie wynika, ażeby sprawowana przez skarżącego opieka nad babcią uniemożliwiała mu podjęcie zatrudnienia przynajmniej w niepełnym wymiarze czasu pracy. Organ w sposób błędny i niezgodny ze stanem faktycznym niniejszej sprawy arbitralnie przyjął, że opieka skarżącego nie jest związana z osobą chorego, a polega jedynie na prowadzeniu gospodarstwa domowego poprzez wykonywanie zwykłych codziennych czynności, takich jak przygotowywanie posiłków, sprzątanie mieszkania, pomoc w zakupach czy pomoc w wizytach lekarskich, podczas gdy w rzeczywistości, ze względu na stan zdrowia babci, skarżący sprawuje nad nią całodzienną opiekę - jest ona bowiem osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wymagającą stałej opieki i pomocy w codziennych czynnościach, a także nadzoru - ma problemy z poruszaniem, nie jest w stanie samodzielnie napalić w piecu, czy zejść do kotłowni, ma problemy z pamięcią i świadomością przy kierowaniu swoim postępowaniem - zapomina się, a w przeszłości kilka razy zdarzyło się jej pozostawić otwarty dom czy odkręcony kurek z gazem, ponadto ze względu na swoją chorobę chora nosi pampersy, wymaga pomocy przy utrzymaniu higieny - nie jest w stanie sama się umyć czy ubrać, wymaga także podawania jej leków przez osobę trzecią - ze względu na problemy z pamięcią i świadomością, 3. naruszeniem przepisów prawa procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 7 Kpa poprzez brak podjęcia niezbędnych kroków w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy przy uwzględnieniu słusznego interesu skarżącego oraz jego babci. W odpowiedzi na skargę SKO wnosząc o jej oddalenie podtrzymało stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Do skargi dołączono obszerną dokumentację dotyczącą stanu zdrowia ojca skarżącego. Po rozpoznaniu sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów w trybie uproszczonym, a to zgodnie z art. 119 pkt 2 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2019. 2325 t.j., zwanej dalej ustawą p.p.s.a.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem wbrew sformułowanym w niej zarzutom brak jest dostatecznych podstaw do przyjęcia, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa dającym podstawę do jej wzruszenia na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lub pkt 2 ustawy p.p.s.a. Pozostaje poza sporem, że wymagająca opieki babcia skarżącego ma dwoje żyjących dzieci, które nie legitymują się orzeczeniami o znacznym stopniu niepełnosprawności. Co więcej, jej córka nie legitymuje się żadnym orzeczeniem o niepełnosprawności, pracuje na pełny etat i nie zostało wykazane, a nawet podniesione, aby z uwagi na swój stan zdrowia nie mogła jako osoba spokrewniona w bliższym niż skarżący stopniu, opiekować się wymagającą tego matką. Podobna sytuacja zachodzi w odniesieniu do syna babci skarżącego, jego ojca, który jak to trafnie podniosło Kolegium w odpowiedzi na skargę, jako [...]-letni emeryt jest zdolny do pracy w pełnym wymiarze czasowym, zgodnie z posiadanymi kwalifikacjami ogólnymi i przygotowaniem zawodowym. Przeciwskazania co do jego zatrudnienia dotyczą jedynie służb mundurowych. Jako zatrudniony na ½ etatu i mieszkający wraz z wymagającą opieki matką w tym samym domu może niewątpliwie realizować obciążający go wobec niej obowiązek alimentacyjny przez sprawowanie tej opieki, jeżeli nie w pełni sam, to dzieląc te obowiązki z siostrą, jak również w jakimś stopniu ze skarżącym, jako jej "gotowym" do wykonywania takiej opieki wnukiem (względnie z pozostałymi członkami rodziny, jeżeli wspólnie w tym domu zamieszkują). Do odmiennych w tym względzie ustaleń nie daje podstaw treść dołączonej do skargi dokumentacji medycznej, jako dotyczącej okresu sprzed wydania orzeczenia o zaliczeniu ojca skarżącego do trzeciej grupy inwalidzkiej (z dnia [...] r. – karta 39-42 akt sądowych). W konsekwencji nie zostało w żaden sposób wykazane, aby osoby spokrewnione w bliższej kolejności niż skarżący, nie mogły w wymaganym zakresie sprawować opieki nad jego babcią. Prawidłowo przyjęło w tym względzie SKO, że w świetle stanu faktycznego sprawy brak jest podstaw do przyjęcia, aby po stronie dzieci babci skarżącego zachodziły obiektywne okoliczności uniemożliwiające im wykonywanie ciążącego na nich wobec matki obowiązku alimentacyjnego przez zapewnienie stosownej do jej stanu zdrowia opieki. Sąd podziela stanowisko Kolegium, że lekki stopień niepełnosprawności syna, czy też brak wspólnego zamieszkiwania przez córkę z wymagającą opieki matką oraz sprawowanie przez nią opieki nad małoletnią córką, oraz pomoc teściom nie zwalnia ich z ciążącego na nich obowiązku alimentacyjnego wobec niepełnosprawnej w stopniu znacznym matki oraz, iż "Wykonywanie zatrudnienia przez dzieci osoby wymagającej opieki, czy nawet zamieszkiwanie w innej miejscowości nie stanowią obiektywnej okoliczności przesądzającej o tym, że nie są one w stanie sprawować opieki nad rodzicem". (wyrok WSA w Opolu z dnia 22 czerwca 2021 r., sygn. akt II SA/Op 79/21). Nadto jak trafnie podniosło Kolegium w orzecznictwie sądów administracyjnych wielokrotnie stwierdzano, iż realizacja obowiązku alimentacyjnego może przybrać formę nie tylko świadczeń osobistych w postaci sprawowania opieki, ale może mieć również wymiar finansowy, sprowadzający się do sfinansowania osoby, która w miejsce osób zobowiązanych, tj. w niniejszym przypadku w miejsce dzieci i w ramach ich obowiązku alimentacyjnego, będzie sprawować opiekę nad niepełnosprawną matką. Dotyczy to zwłaszcza dzieci czynnych zawodowo. Skoro jak już stwierdzono, dzieci wymagającej opieki G. W. nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i brak jest podstaw do przyjęcia, aby po ich stronie zachodziły inne obiektywne oraz faktyczne przeszkody uniemożliwiające im sprawowanie opieki nad wymagającą tego ich matką, to brak jest podstaw do przyjęcia, aby opiekę taką niepodejmując z tego powodu zatrudnienia, miał sprawować skarżący. To zaś oznacza, że w świetle treści art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a u.ś.r., prawo do wnioskowanego świadczenia mu nie przysługuje. W konsekwencji nie ma w tym względzie znaczenia zakres faktycznie sprawowanej przez niego nad babcią opieki, nawet gdyby przyjąć, co akcentowane jest w skardze, że ma ona znacznie szerszy niż to przyjęło SKO wymiar (charakter). Z tych wszystkich względów należało przyjąć, że wbrew zarzutom skargi sprawa została w postępowaniu administracyjnym dostatecznie wyjaśniona i rozważona pod kątem jej załatwienia zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa materialnego art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Skarga jako nieuzasadniona podlegała zatem oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy p.p.s.a. mr