II SA/Gl 1319/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska, Sędziowie Asesor WSA Aneta Majowska, Sędzia WSA Andrzej Matan (spr.), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 19 stycznia 2022 r. sprawy ze skargi M. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta S. z dnia [...] r. nr [...]. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach decyzją nr [...] z dnia [...] r. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta S. nr [...] z dnia [...] r. w sprawie odmowy przyznania M. D. (strona) prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem S. D. Kontrolowana decyzja zapadła w następującym stanie faktycznymi prawnym Organ I instancji odmówił stronie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem bowiem, w jego ocenie, nie spełnia ona przesłanek zawartych w art. 17 ust. 1b, art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a oraz art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych (dalej: ustawa), koniecznych do nabycia takiego prawa. Zgodnie z art. 17 ust.1b ustawy, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobie legitymującej się znacznym stopniem niepełnosprawności, w przypadku gdy niepełnosprawność powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia Z treści orzeczenia o niepełnosprawności wydanego przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...] r. Nr [...] wynika, że mąż strony został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności, natomiast niepełnosprawność istnieje od 67. roku życia. Poza tym, po myśli art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje w przypadku gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba ze współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Strona legitymuje się orzeczeniem lekarza ZUS o całkowitej niezdolności do pracy, stanowiącego odpowiednik orzeczenia o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Jednocześnie, jak wynika ze zgromadzonego materiału dowodowego, w tym z oświadczeń dołączonych do wniosku, strona jest uprawniona do świadczenia emerytalnego od [...] marca 2010 r., którego wypłata została wstrzymana od [...] sierpnia 2021 r. decyzją ZUS z dnia [...]r. Świadczenie pielęgnacyjne zaś zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury bądź renty. Od powyższej decyzji z zachowaniem terminu ustawowego odwołanie wniosła strona wyrażając niezadowolenie z otrzymanego rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach decyzją z dnia [...] r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu swoje decyzji Kolegium podniosło, że pozostawanie w związku małżeńskim przez osobę wymagającą opieki nie może być negatywną przesłanką dostępu do świadczenia pielęgnacyjnego, podobnie jak i moment powstania niepełnosprawności. Natomiast, zdaniem organu odwoławczego, stronie nie może zostać przyznane prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem, gdyż legitymuje się ona orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] r. o uznaniu za całkowicie niezdolną do pracy (trwale). Co prawda strona złożyła oświadczanie, że nie przeszkadza to jej w sprawowaniu stałej opieki nad mężem, jednakże całkowita niezdolność do pracy strony wyklucza możliwość przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Strona zgodnie z treścią orzeczenia nie może podjąć żadnego zatrudnienia, co za tym idzie nie podejmowanie zatrudnienia wynika z jej stanu zdrowia, a nie z powodu konieczności sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem. Nie istnieje zatem związek przyczynowo skutkowy między nie podejmowaniem przez stronę zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem. W skardze z 24 września 2021 r. strona (dalej: skarżąca), podobnie jak w odwołaniu, podnosi zarzut naruszenia art. 17 ust. 1 oraz art. 17 ust. 5 pkt. 1a i I1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, bowiem w jej ocenie okoliczności wskazane w tych przepisach, które maja wykluczać przyznanie jej świadczenia nie zachodzą. Podnosi także zarzut naruszenia zasad określonych w Konstytucji RP, w tym art. 2 (zasady demokratycznego państwa prawa), art. 32 ust. 1 i 2 (zasady równości) oraz w art. 68 ust. 3 (obowiązek zapewnienia szczególnej opieki zdrowotnej dzieciom, kobietom ciężarnym, osobom niepełnosprawnym i osobom w podeszłym wieku przez władze publiczne). W uzasadnieniu skargi podkreśla, że wbrew stanowisku Kolegium, orzeczenie lekarza ZUS o trwałej i całkowitej niezdolności do pracy, nie wyklucza możliwości podejmowania pracy. Osoby posiadające orzeczenia zarówno o częściowej jak i całkowitej niezdolności do pracy nie mają zakazu pracy. Jeżeli czują się na siłach i lekarz medycyny pracy po badaniach również nie widzi przeciwwskazań, to pracę mogą podjąć. Ponadto powyższe orzeczenie wydane zostało w trakcie leczenia onkologicznego spowodowanego nowotworem, który został wyleczony i od zakończenia leczenia nie było nawrotów choroby. Stan zdrowia nie pozwala na powrót do dowolnej pracy. Ma liczne schorzenia, tak więc znalezienie odpowiedniego zatrudnienia nie jest dla niej sprawą prostą, ale jest to jak najbardziej możliwe. W Polsce już od dłuższego czasu osoby niepełnosprawne, podejmujące pracę, mają dodatkowe uprawnienia. Przepisy dotyczące zatrudniania osób z umiarkowanym i znacznym stopniem niepełnosprawności, jak wynika z ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, a także z Kodeks pracy pozwalają osobom niepełnosprawnym na wykonywanie pracy pod pewnymi warunkami: 1/ jej czas pracy nie może przekraczać 7 godzin na dobę i 35 godzin tygodniowo 2/ nie może być zatrudniona w godzinach nocnych i w godzinach nadliczbowych 3/ ma prawo do dodatkowej 15 minutowej przerwy w pracy na gimnastykę usprawniającą lub wypoczynek, czas tej przerwy jest wliczany do czasu pracy 4/ ma prawo do dodatkowego urlopu wypoczynkowego w wymiarze 10 dni roboczych w roku kalendarzowym 5/ ma prawo do czasu wolnego od pracy z zachowaniem prawa do wynagrodzenia w wymiarze do 21 dni roboczych w celu uczestniczenia w turnusie rehabilitacyjnym lub w celu wykonania badań specjalistycznych, zabiegów' leczniczych lub usprawniających, jeżeli czynności te nie mogą być wykonane poza godzinami pracy. Gdyby osoby z umiarkowanym czy też znacznym stopniem niepełnosprawności miały zakaz pracy nie byłoby potrzeby tworzyć przepisów według których miałyby funkcjonować zakłady pracy chronionej czy też inne zakłady pracy zatrudniające takie osoby jak skarżąca. Jak podkreśla w skardze, świadomie zadecydowała o pozostaniu w domu ze względu na sprawowaną opiekę nad mężem. Stan zdrowia nie wyklucza sprawowania takiej opieki i faktycznie cały czas ją sprawuje. Skoro do tej pory była w stanie podołać obowiązkom, które na nią spadły, nawet w trakcie problemów zdrowotnych, to świadczy o tym iż w dalszym ciągu radzi sobie w sposób wystarczający i zapewniający bezpieczeństwo dla osoby niepełnosprawnej. Dodatkowo zdecydowała się od sierpnia 2021 zawiesić prawo do własnej emerytury, na którą także ciężko, wiele lat pracowała. Złożenie wniosku o świadczenie pielęgnacyjne było spowodowane nagłą chorobą męża, który został uznany za osobę niepełnosprawną w stopniu znacznym. Stan zdrowia męża spowodował, iż zwiększyły się jego potrzeby związane zarówno z ograniczeniem w samodzielnym funkcjonowaniu jak i potrzeby finansowe. Choroba spowodowała dodatkowe wydatki związane z zakupem leków, prowadzenie odpowiedniej diety, koniecznością wizyt lekarskich i dodatkowych rehabilitacji. Brak środków finansowych na zaspokojenie tych potrzeb. To z kolei spowodowało konieczność podjęcia decyzji czy decyduje się na dodatkowe zatrudnienie czy też zawiesza prawo do emerytury i składa wniosek o świadczenie pielęgnacyjne. Jej emerytura obecnie wynosi 1066,30 zł miesięcznie. Uzyskanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (obecnie w wysokości 1971 zł) pozwoli na zapewnienie godnych warunków życia oraz zaspokojenie dodatkowych potrzeb związanych z niepełnosprawnością męża. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko wyrażone w decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje: Istota sporu sprowadza się do pytania czy dysponowanie przez osobę ubiegającą się o świadczenie pielęgnacyjne orzeczenia lekarza orzecznika ZUS o uznaniu za całkowicie niezdolną do pracy wyklucza przyznanie prawa do świadczenia ze względu na przeszkodę określoną w art. 17 ust. 5 pkt. 2 lit a. ustawy z dnia o świadczeniach rodzinnych (dalej: ustawa). Przepis ten stanowi, iż świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W skrócie rzecz ujmując jest to pytanie czy orzeczenia lekarza orzecznika ZUS o uznaniu za całkowicie niezdolną do pracy mieści się w zakresie orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Tak przyjął organ odwoławczy, który w uzasadnieniu swoje decyzji stwierdza, że strona zgodnie z treścią orzeczenia nie może podjąć żadnego zatrudnienia, co za tym idzie "...nie podejmowanie zatrudnienia wynika z jej stanu zdrowia, a nie z powodu konieczności sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem. Nie istnieje zatem związek przyczynowo skutkowy między nie podejmowaniem przez stronę zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem." (s. 3 uzasadnienia). Zatem w jego ocenie, to stan zdrowia wynikający z orzeczenia ZUS wyklucza możliwość podjęcia zatrudnienia, a nie konieczność sprawowania opieki nad mężem. A więc chodzi o taki stan zdrowia, jak w przypadku osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jak wynika z "Wypisu z treści orzeczenia lekarza orzecznika ZUS" (kopia w aktach sprawy administracyjnej) z [...] r. nr [...]) D. M. (skarżąca) orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] r. została uznana za "całkowicie niezdolną do pracy". Zgodnie z art. 5 pkt. 2 ustawy o z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 573) orzeczenie lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o całkowitej niezdolności do pracy, ustalone na podstawie art. 12 ust. 2 ustawy wymienionej w pkt 1 (t.j. ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, dalej: u.r.e.F.U.S), jest traktowane na równi z orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Według art. 12 ust. 2 u.r.e.F.U.S, całkowicie niezdolną do pracy jest osoba, która utraciła zdolność do wykonywania jakiejkolwiek pracy. Nie budzi jednak wątpliwości, że utrata zdolności do wykonywania jakiejkolwiek pracy nie oznacza absolutnej utraty zdolności do wykonywania pracy w warunkach określonych w przepisach o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (art. 13 ust. 4 tej ustawy). Możliwość uznania całkowitej niezdolności do pracy jest wykluczona przy zachowaniu choćby ograniczonej zdolności do pracy, ale w tzw. normalnych (otwartych) warunkach pracy ( wyrok SN z dnia 12 sierpnia 2020 r., II UK 385/18, LEX nr 3080356). Wobec tego pogląd prezentowany przez Kolegium, jakoby skarżąca utraciła zdolność do wykonywania każdej (jakiejkolwiek) pracy, jest błędny. Co za tym idzie, nie zachodzi tutaj przeszkoda do podjęcia pracy, oczywiście na warunkach określonych w ustawie o rehabilitacji osób niepełnosprawnych. Nie wyklucza to również sprawowania opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym mężem. Nie można wobec tego przyjąć, że niepodejmowanie zatrudnienia wynika z jej stanu zdrowia, a nie z powodu konieczności sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem. W konsekwencji przyjedzie stwierdzić, że okoliczność, która zdaniem organu odwoławczego stanowiła przeszkodę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej w przedmiotowej sprawie nie zachodzi. W tym stanie rzeczy, w ocenie Sądu, do wydania zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej ją decyzji pierwszoinstacyjnej. doszło z naruszeniem prawa materialnego (art. 17 ust. 1 ustawy) oraz z naruszeniem prawa procesowego (art. 7 w zw. z art. 77 k.p.a. i art.80 k.p.a.). Wobec tego, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a., Sąd uchylił decyzje organów obu instancji. Ponownie rozpoznając sprawę organy administracji uwzględnią powyższą ocenę prawną zgodnie z art. 153 p.p.s.a.