II SA/Gl 1320/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski, Sędziowie Sędzia WSA Edyta Kędzierska, Sędzia WSA Stanisław Nitecki (spr.), Protokolant specjalista Beata Bieroń, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 lutego 2022 r. sprawy ze skargi B.G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza C. z dnia [...] r. nr [...]. Burmistrz C. decyzją z [...] r. nr [...] , wydaną na podstawie art. 17 ustawy z dnia 29 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111) oraz art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego odmówił B. G. (dalej jako strona lub skarżąca) przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad synem. W uzasadnieniu organ ten wskazał, że strona jest matką osoby wymagającej stałej opieki, a osoba wymagająca tej opieki legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, przy czym niepełnosprawność ta stwierdzona jest od urodzenia. Dodatkowo organ ten podkreślił, że strona jest osobą uprawnioną do emerytury. Z decyzją ta nie zgodziła się strona, która wniosła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej. W odwołaniu tym wyraziła swoje niezadowolenie z otrzymanej decyzji i podniosła, że oczekuje wyrównania otrzymywanej emerytury do wysokości świadczenia pielęgnacyjnego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsku-Białej decyzją z [...] r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego uchyliło w całości decyzję organu pierwszej instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. W motywach tego rozstrzygnięcia nakazano organowi pierwszej instancji przeprowadzić postępowanie wyjaśniające dotyczące występowania u strony okoliczności uzasadniających przyznanie jej przedmiotowego świadczenia i pouczenie jej o tym, że aby otrzymać świadczenie pielęgnacyjne niezbędne będzie zawieszenie prawa do otrzymywanej emerytury przy czym organ odwoławczy wskazał, że strona ma to tak zorganizować, aby strona nie pozostawała bez przynależnych jej środków finansowych. Burmistrz C. decyzją z [...] r. nr [...], wydaną na podstawie art. 17 ustawy z dnia 29 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111) oraz art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego odmówił B. G. przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad synem. W uzasadnieniu organ ten przedstawił wpierw przepis normujące zasady przyznawania przedmiotowego świadczenia, a następnie przywołał stan faktyczny w przedmiotowej sprawie i wskazał, że strona jest matką osoby wymagającej stałej opieki, a osoba wymagająca tej opieki legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, przy czym niepełnosprawność ta stwierdzona jest od urodzenia. Dodatkowo organ ten podkreślił, że strona jest osobą uprawnioną do emerytury. Z decyzją tą nie zgodziła się strona, która wniosła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej. W odwołaniu tym wyraziła niezadowolenie z otrzymanego rozstrzygnięcia i podniosła, że emeryturę otrzymała za dwadzieścia lat pracy, którą wykonywała w domu. Otrzymuje emeryturę w najniższej wysokości i czuje się pokrzywdzona, a wręcz upokorzona, ponieważ inne osoby zajmowały się wyłącznie dzieckiem i teraz otrzymują wyższe świadczenie pielęgnacyjne i z tego powodu oczekuje przyznania wyrównania świadczenia pielęgnacyjnego. Ponadto w odwołaniu tym podniosła, że dopiero po otrzymaniu decyzji o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego zawiesi otrzymywaną emeryturę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsku - Białej decyzją z [...]r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Po przedstawieniu dotychczasowego przebiegu postępowania organ ten przytoczył przepisy dotyczące przyznawania wnioskowanego świadczenia i zamieścił stwierdzenie, że decyzja organu pierwszej instancji jest prawidłowa i brak jest podstaw dla jej uchylenia. Organ odwoławczy przedstawił stanowiska prezentowane w orzecznictwie sądów administracyjnych i przychylił się do tego, które stwierdza, że osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne i dysponująca uprawnieniem do emerytury zobowiązana jest do wyboru jednego z tych świadczeń, a nie jest możliwe przyznanie świadczenia wyrównawczego, ponieważ brak jest ku temu podstaw prawnych. W ocenie organu administracji przyznanie wnioskowanego świadczenia możliwe będzie dopiero po przedstawieniu decyzji o zawieszeniu otrzymywanej emerytury. W konkluzji swojej decyzji organ odwoławczy stwierdził, że strona nie spełnia wymogów wynikających z obowiązujących regulacji prawnych do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ nie przedstawiła stosownej decyzji. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach na powyższą decyzję wniosła strona. W skardze tej wystąpiła o przyznanie wnioskowanego świadczenia i podniosła, że decyzja organu odwoławczego narusza postanowienia art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz art. 32 Konstytucji RP poprzez błędną wykładnię i niezastosowanie i nieprzyznanie świadczenia w części obejmującej różnicę między wysokością otrzymywanej emerytury a wysokością świadczenia pielęgnacyjnego. Dodatkowo podniosła naruszenie postanowień art. 2 Konstytucji poprzez jego niezastosowanie w kontekście wykładni art. 17 ust. 5 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Nadto wskazała na naruszenie postanowień art. 67 i art. 69 Konstytucji RP poprzez jego niezastosowanie co w konsekwencji doprowadziło do przyjęcia wykładni art. 17 ust. 5 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych w sposób niezgodny z przywołanymi przepisami. W konkluzji stwierdziła, że po otrzymaniu świadczenia pielęgnacyjnego zobowiązuje się do zawieszenia otrzymywanej emerytury. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsku-Białej wniosło o oddalenie skargi i przywołało analogiczną argumentację do tej, którą zamieściło w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Kontrola legalności zaskarżonej decyzji przeprowadzona w oparciu o postanowienia art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) wykazała, że decyzja ta narusza wymogi prawa, a zgodnie z treścią art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.) sąd administracyjny uwzględnia skargę na decyzję lub postanowienie, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy lub naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, jak również naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Oznacza to, że nie każde uchybienie ze strony organu administracji uzasadnia uwzględnienie skargi, a jedynie takie, które miało lub mogłoby mieć wpływ na wynik sprawy. W rozpoznawanej sprawie stan faktyczny nie został wyjaśniony w sposób umożliwiający podjęcie finalnego rozstrzygnięcia, a interpretacja norm prawnych mających zastosowanie w sprawie także nie została przeprowadzona w sposób uwzględniający wszystkie możliwości. Mając na uwadze powyższe stwierdzenia niezbędnym jest przybliżenie stanu normatywnego w rozpoznawanej sprawie jak również stanu faktycznego. Stosownie do postanowień art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: matce albo ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka, osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Po myśli ust. 1a przywołanego przepisu świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom, na których ciąży obowiązek alimentacyjny z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; nie ma osób będących opiekunem faktycznym dziecka lub osobą będącą rodziną zastępczą spokrewnioną, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zgodnie z treścią ust. 1b przywołanego przepisu świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Stosownie do postanowień ust. 5 wskazanego powyżej przepisu świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli: osoba sprawująca opiekę: ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego albo ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna. Przedmiotowe świadczenie nie przysługuje jeżeli osoba wymagająca opieki: pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, względnie została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu. Przywoływane świadczenie nie przysługuje jeżeli na osobę wymagającą opieki inna osoba ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury; albo też członek rodziny osoby sprawującej opiekę ma ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, jak również na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego lub prawo do zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, albo też na osobę wymagającą opieki inna osoba jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej. Przywołany powyżej stan normatywny określa jakie muszą zaistnieć przesłanki pozytywne i które przesłanki negatywne nie mogą wystąpić, aby skarżąca mogła się skutecznie ubiegać o wnioskowane świadczenie. Na wstępie przyjdzie odnieść się do przesłanek występujących po stronie skarżącej. Z przedłożonych akt administracyjnych wynika, że syn skarżącej posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, a sama skarżąca nie pracuje i nie podejmuje zatrudnienia oraz pobiera świadczenie emerytalne. W przedstawionym stanie faktycznym i normatywnym skarżąca będzie mogła otrzymać przedmiotowe świadczenie jedynie wówczas, gdy zrezygnuje ze świadczenia emerytalnego. Na marginesie można zaznaczyć, że domaganie się przez skarżącą wypłaty części świadczenia pielęgnacyjnego będącego różnicą między wysokością otrzymywanego świadczenia emerytalnego a wysokością świadczenia pielęgnacyjnego nie jest możliwe do zrealizowania. Obowiązujące przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych nie przewidują możliwości przyznania omawianego świadczenia w części, natomiast art. 27 ustawy o świadczeniach rodzinnych dopuszcza możliwość wyboru jednego ze świadczeń w przypadku zbiegu z innymi świadczeniami. W orzecznictwie sądów administracyjnych dominujące jest stanowisko sprowadzające się do tego, że osoba uprawniona do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego i otrzymująca inne świadczenie z systemu zabezpieczenia społecznego uprawniona jest do wyboru tego, które z jej perspektywy jest korzystniejsze. W rozpoznawanej sprawie organ odwoławczy w pierwszej swojej decyzji z [...] r. wskazał, że strona może otrzymać tylko jedno ze świadczeń, do których ma uprawnienie, a mianowicie albo będzie dalej otrzymywać świadczenie emerytalne, które jest jej własnym świadczeniem wypracowanym, czy też zdecyduje się na skorzystanie ze świadczenia pielęgnacyjnego, przysługującego z uwagi na rezygnację z zatrudnienia lub też z powodu niepodejmowania zatrudnienia z powodu koniczności sprawowania opieki nad synem. Organ ten w sposób jednoznaczny wskazał, że przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego będzie możliwe po rezygnacji przez skarżącą z otrzymywanego świadczenia emerytalnego. W ramach ponownie prowadzonego postępowania administracyjnego organ pierwszej instancji zwracał się do skarżącej z wnioskiem o zawieszenie otrzymywanej emerytury, jednakże skarżąca w całym postępowaniu jedynie deklaruje, że po otrzymaniu świadczenia pielęgnacyjnego taki wniosek złoży. W tym miejscu przyjdzie podzielić obiekcje organów administracji, że sama deklaracja skarżącej, że po otrzymaniu wnioskowanego świadczenia złoży wniosek o zawieszenie emerytury nie jest wystarczająca. Wynika to z tego, że po wydaniu stosownej decyzji organy administracji nie dysponowałyby instrumentem przy wykorzystaniu, którego mogłyby domagać się zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji gdyby skarżąca stosownego wniosku do organu emerytalno-rentowego nie złożyła. W rym miejscu przypomnieć należy treść art. 9 Kodeksu postępowania administracyjnego. Zgodnie z nim w trakcie w trakcie prowadzonego postępowania administracyjnego organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Z treści wskazanego przepisu wynika, że to na organie administracji publicznej spoczywa obowiązek takiego prowadzenia postępowania, aby strona nie poniosła szkody z powodu nieznajomości prawa. Oznacza to, że na organie administracji publicznej spoczywa obowiązek takiego zorganizowania prowadzonego postępowania administracyjnego i wyjaśnienia stronie tegoż postępowania wszystkie uwarunkowania, aby ta nie poniosła szkody z powodu nieznajomości przepisów prawa. W rozpoznawanej sprawie organy administracji publicznej obu instancji ograniczyły się wyłącznie do zamieszczenia stosownych pouczeń, jednakże nie przeprowadziły postępowania w taki sposób, aby przekonać skarżącą do podjęcia decyzji i działań zmierzających do zawieszenia otrzymywanego świadczenia emerytalnego. Działania takie w ocenie składu orzekającego stanowią naruszenie postanowień art. 9 Kodeksu postępowania administracyjnego i to w takim stopniu, który mógł mieć wpływ na wynik sprawy, a tym samym wyczerpana została przesłanka uwzględnienia wniesionej skargi przewidziana treścią art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Na marginesie można zaznaczyć, że w orzecznictwie tutejszego Sądu w zbliżonej sytuacji formalnoprawnej wydano analogiczne rozstrzygnięcie (zob. wyrok WSA w Gliwicach z 14 stycznia 2022 r., sygn. akt II SA/GI 1436/21 CBOSA). Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy powinny mieć na uwadze powyższe ustalenia, bacząc aby nie naruszono reguł postępowania oraz aby rozstrzygnięcia odpowiadały prawu materialnemu. Należy dokonać prokonstytucyjnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a. ustawy o świadczeniach rodzinnych pozwalającej na realizację zasad: równości wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji), sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji), obowiązku udzielania szczególnej pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1 zdanie drugie Konstytucji) i osobom niepełnosprawnym (art. 69 Konstytucji). Skarżąca powinna być jednoznacznie poinformowana i pouczona o jej prawach oraz konsekwencjach swych wyborów, co powinno znaleźć odzwierciedlenie w aktach sprawy. Taka informacja powinna być udzielona stronie wówczas, gdy postępowanie z wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wykaże, że zachodzą przesłanki umożliwiające uwzględnienie wniosku i jedyną przeszkodą jest pobieranie emerytury. Wówczas, o ile strona doprowadzi do zawieszenia prawa do emerytury, możliwe będzie płynne przejście osoby uprawnionej z systemu świadczeń emerytalno-rentowych do systemu świadczeń rodzinnych. Konieczna jest taka organizacja działań organu przyznającego świadczenia rodzinne, w koordynacji z organem emerytalno-rentowym (art. 7b Kodeksu postępowania administracyjnego), aby nie pozostawić osoby uprawnionej bez należnego jej (niezbędnego dla życia) świadczenia nawet przez krótki czas. Na marginesie jedynie należy zaznaczyć, że skarżąca chcąc otrzymać wnioskowane świadczenie obowiązana jest do podejmowania działań zgodnie ze wskazaniami organu administracji. Przedłużanie stanu braku stosownej decyzji i podjęcia niezbędnych działań powoduje jedynie negatywne konsekwencje dla niej, ponieważ oddala w czasie moment przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego. Jednocześnie wskazać należy, że mocą ustawy z 29 października 2021 r. o świadczeniu wyrównawczym dla osób uprawnionych do wcześniejszej emerytury z tytułu opieki nad dzieckiem wymagającym stałej opieki (Dz. U. z 2021 r., poz. 2314) istnieje możliwość przyznania osobie spełniającej wymogi przewidziane w tej ustawie świadczenia wyrównawczego. Organ pierwszej instancji obowiązany jest do zweryfikowania sytuacji skarżącej i ustalić, czy podlega ona pod jej postanowienia. Wobec powyższego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c wyżej wymienionej ustawy uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. mr