II SA/Gl 1372/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska (spr.), Sędziowie Asesor WSA Tomasz Dziuk, Sędzia WSA Krzysztof Nowak, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 8 marca 2023 r. sprawy ze skargi W. G. na postanowienie Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 8 sierpnia 2022 r. nr DSE3-K0791-D1646-24/22 w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania w sprawie potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej oddala skargę. Pismem z dnia 9 lutego 2022 r. W. G. (dalej: "skarżący") złożył wniosek o wznowienie postępowania, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 2000, dalej: "k.p.a."), zakończonego odmową nadania mu statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, w oparciu o przepisy ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 319, obecnie: Dz. U. z 2023 r. poz. 388, dalej: "ustawa"), a także nawiązał do złożonego w dniu 30 lipca 2021 r. wniosku o nadanie mu takiego statusu (k. 120 i 123 akt administracyjnych). Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych (dalej: "organ") postanowieniem z dnia 23 marca 2022 r., nr DSE3-K0918-D1646-19/22, odmówił wznowienia postępowania w przedmiocie zatwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej. Jako podstawę podał prawną postanowienia podał art. 145 § 1 pkt 1, art. 148 § 1 i 2 w związku z art. 149 § 1 i 3 k.p.a. W uzasadnieniu przywołał ich treść i wyjaśnił, że wznowienie postępowania jest uwarunkowane uprzednim prawomocnym stwierdzeniem przez sąd lub inny organ faktu sfałszowania dowodu. Zdaniem organu, skarżący nie wykazał istnienia przesłanki wznowienia postępowania zawartej w art. 145 § 1 pkt 1 k.p.a., a orzekanie w przedmiocie popełnienia przestępstwa fałszu dowodów wyłączone jest spod kompetencji organów administracji publicznej i powierzone zostało sądom powszechnym. Pismem z dnia 28 marca 2022 r. skarżący złożył zażalenie na powyższe postanowienie oraz akcentował, że był represjonowany przez komunistyczne władze (k. 132 akt). Postanowieniem z dnia 8 sierpnia 2022 r., nr DSE3-K0791-D1646-19/22, organ działając na podstawie art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 art. 149 § 3, art. 148 § 2 i 2 oraz art. 150 § 1 k.p.a., po ponownym rozpoznaniu sprawy, utrzymał w mocy własne postanowienie z dnia 23 marca 2022 r. W uzasadnieniu postanowienia opisał w skrócie przebieg postępowania, a także powtórnie przywołał i wyjaśnił treść art. 16, art. 145 § 1 pkt 5, art. 148 i art. 149 k.p.a. Podał, że już wcześniej toczyło się postępowanie administracyjne w przedmiocie przyznania skarżącemu statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, które zostało zakończone decyzją odmowną z dnia 10 sierpnia 2016 r., utrzymaną w mocy decyzją z dnia 11 października 2016 r., na którą skarżący nie złożył skargi do sądu administracyjnego. W konsekwencji, decyzja z dnia 11 października 2016 r. stała się ostateczna i prawomocna. Zaznaczył też, że naczelną zasadą postępowania administracyjnego jest trwałość decyzji administracyjnych. Natomiast wznowienie postępowania może nastąpić jedynie w stosunku do decyzji ostatecznych i w przypadkach przewidzianych prawem. Przepisy dotyczące wznowienia postępowania mają charakter szczególnej i zupełnej regulacji prawnej, która w drodze wyjątku i tylko w określonych sytuacjach dopuszcza możliwość wzruszenia ostatecznej decyzji administracyjnej, oraz podlegają ścisłej wykładni i nie mogą być interpretowane w sposób rozszerzający. Odnosząc się do treści wniosku, organ podał, że brak jest podstaw do wznowienia postępowania, w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 k.p.a., który może mieć zastosowanie w przypadku stwierdzenia sfałszowania dowodu lub popełnienia przestępstwa potwierdzonego orzeczeniem sądu lub innego organu, bądź przez stwierdzenie sfałszowania dowodu, jeżeli sfałszowanie dowodu lub popełnienie przestępstwa jest oczywiste, a wznowienie postępowania jest niezbędne dla uniknięcia niebezpieczeństwa dla życia lub zdrowia ludzkiego albo poważnej szkody dla interesu społecznego. Pismem z dnia 1 września 2022 r. skarżący złożył skargę na postanowienie z dnia 8 sierpnia 2022 r., wnosząc o jego uchylenie. W uzasadnieniu skargi wyraził niezadowolenie z merytorycznej decyzji wydanej w roku 2016 r., mocą której odmówiono mu nadania statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, chociaż podczas służby w wojsku był bity i dyskryminowany, co spowodowało trwały uszczerbek na jego zdrowiu. Podał, że nie mógł się w terminie odwołać gdyż zachorował. Pismem z dnia 15 września 2022 r., stanowiącym odpowiedź na skargę, organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. W dniu 5 stycznia 2023 r. ustanowiony z urzędu pełnomocnik skarżącego przeglądał akta sądowe i administracyjne (k. 28 akt sądowoadministracyjnych), oraz w dalszej kolejności został poinformowany o terminie posiedzenia niejawnego w trybie uproszczonym (k. 31). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Z brzmienia zaś art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 259, w skrócie: "p.p.s.a.") wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Nie ulega więc wątpliwości, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy tym, z mocy art. 134 § 1 p.p.s.a., tejże kontroli legalności sąd dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. Na wstępie należy wyjaśnić, że sprawa niniejsza została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 3 p.p.s.a. W myśl tego przepisu, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienie wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, wówczas może być rozpoznana w trybie uproszczonym. Zaskarżone postanowienie należy do jednej z wymienionych kategorii, dlatego też sprawa została skierowana do rozpoznania w trybie uproszczonym, z jednoczesnym zawiadamianiem stron postępowania, w tym ustanowionego z urzędu pełnomocnika skarżącego o terminie posiedzenia niejawnego. Dokonana na podstawie powyższych kryteriów kontrola legalności zaskarżonego postanowienia wykazała, że odpowiada ono prawu. Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie było postanowienie organu utrzymujące w mocy postanowienie odmawiające wznowienia postępowania zakończonego ostateczną decyzją własną z dnia 10 sierpnia 2016 r., którą odmówiono potwierdzenia, że skarżącemu przysługuje statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Nie ulega wątpliwości, że wznowienie postępowania jest instytucją procesową stwarzającą możliwość prawną ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej zakończonej decyzją ostateczną, ale wyłącznie w wypadku, jeżeli wznawiane postępowanie było dotknięte kwalifikowaną wadą procesową, wymienioną wyczerpująco w art. 145 § 1 pkt 1-8, art. 145a lub art. 145b k.p.a. Strona, żądając wznowienia postępowania, powinna wskazać przyczynę wznowienia, uzasadniając to na tyle precyzyjnie, aby organ miał możliwość podjęcia postępowania na podstawie art. 149 § 1 k.p.a. Zgodnie z art. 147 k.p.a. wznowienie postępowania następuje z urzędu lub na żądanie strony. Podanie o wznowienie postępowania wnosi się do organu administracji publicznej, który wydał w sprawie decyzję w pierwszej instancji, w terminie jednego miesiąca od dnia, w którym strona dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania (art. 148 § 1 k.p.a.). Zgodnie natomiast z art. 149 § 1 i § 3 k.p.a. wznowienie postępowania lub odmowa wznowienia następuje w drodze postanowienia. Postanowienie o wznowieniu stanowi podstawę do przeprowadzenia przez właściwy organ postępowania co do przyczyn wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia istoty sprawy (§ 2). Czynności organu podejmowane pomiędzy złożeniem wniosku lub podania przez stronę a wydaniem postanowienia mają charakter pozaprocesowy i nie są podejmowane w ramach postępowania administracyjnego (por. wyrok NSA z dnia 18 stycznia 2011 r. o sygn. akt II OSK 95/10). Z powyżej powołanych przepisów wynika, że przed wydaniem postanowienia o wznowieniu postępowania organ administracji bada wyłącznie kwestie formalne dopuszczalności wznowienia postępowania zakończonego decyzją ostateczną, tj. czy wniosek o wznowienie opiera się na którejś z ustawowych przesłanek wymienionych w art. 145, art. 145a lub art. 145b k.p.a., czy został złożony przez podmiot uznający się za stronę postępowania, oraz czy został wniesiony z zachowaniem terminów wymienionych w art. 148 k.p.a. Natomiast, jeśli w świetle twierdzeń wynikających już z samego wniosku o wznowienie wynika, że brak jest ustawowych podstaw do wznowienia, bądź wniosek składa podmiot niebędący stroną albo termin do jego złożenia nie został zachowany, wówczas organ wydaje postanowienie o odmowie wznowienia postępowania (art. 149 § 3 k.p.a.). Sama odmowa wznowienia postępowania, na mocy art. 149 § 3 k.p.a., dotyczy tych przypadków, gdy przeszkody są łatwo dostrzegalne a ich stwierdzenie nie wymaga prowadzenia analiz lub uzyskania dodatkowych wyjaśnień. Może być uzasadniona tym, że z twierdzeń strony można w oczywisty sposób wyprowadzić wniosek o braku związku przyczynowego między wskazaną podstawą wznowienia a treścią dotychczasowej decyzji (por. wyrok NSA z dnia 6 marca 1996 r. sygn. akt SA/Wr 1652/95). Należy wyjaśnić, że art. 145 § 1 pkt 1 k.p.a., na który powoływał się skarżący w złożonym wniosku wskazuje, że jedną z przyczyn wznowienia postępowania zakończonego ostateczną decyzją są dowody, na których podstawie ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, o ile okazały się one fałszywe. Pojęcie fałszywości wiąże się z uprzednim prawomocnym stwierdzeniem przez sąd lub inny organ faktu sfałszowania dowodu, a więc wyłącznie w przypadku stwierdzenia sfałszowania dowodu lub popełnienia przestępstwa potwierdzonego orzeczeniem sądu lub innego organu, bądź przez stwierdzenie sfałszowania dowodu, jeżeli sfałszowanie dowodu lub popełnienie przestępstwa jest oczywiste, a wznowienie postępowania jest niezbędne dla uniknięcia niebezpieczeństwa dla życia lub zdrowia ludzkiego albo poważnej szkody dla interesu społecznego. Organ, dysponując wnioskiem skarżącego o wznowienie postępowania, żądaniem zawartym w jego treści oraz zebranymi w sprawie dokumentami na poparcie jego zasadności słusznie dokonał wstępnego badania sprawy i ocenił, że z przyczyn przedmiotowych i formalnych wznowienie postępowania jest niedopuszczalne (por. wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 28 października 2020 r. o sygn. akt II SA/Bd 754/20). W konsekwencji w niniejszej sprawie uprawnione jest stanowisko, że organ zasadnie wydał postanowienie o odmowie wznowienia postępowania, na podstawie art. 149 § 3 k.p.a., biorąc pod uwagę nie istniejącą przesłankę wymienioną w art. 145 § 1 pkt 1 k.p.a. Mając powyższe na uwadze skarga nie zasługuje na uwzględnienie, a Sąd, dokonując kontroli legalności zaskarżonego postanowienia nie dostrzegł uchybień uzasadniających wyeliminowanie go z obrotu prawnego (np. art. 7, art. 75, art. 77 § 1 i art. 78 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 k.p.a.), które mogłoby mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji. Powołane wyżej orzecznictwo sądowo-administracyjne dostępne jest w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem internetowym http://orzeczenia.nsa.gov.pl.