II SA/Gl 138/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Wojciech Gapiński, Asesor WSA Agnieszka Kręcisz-Sarna, Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 czerwca 2024 r. sprawy ze skargi G. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej z dnia 28 listopada 2023 r. nr SKO IV 424/2676/2023 w przedmiocie odmowy przyznania Karty Dużej Rodziny oddala skargę. 1 UZASADNIENIE Wnioskiem z 14 września 2023 r. G.L. (dalej jako strona lub skarżąca) zwróciła się do Wójta Gminy H. o przyznanie Karty Dużej Rodziny oświadczając, że w skład jej rodziny, poza nią samą, wchodzą jej synowie: M.L., B.S. i A.L. Równocześnie określiła, iż nie wnosi o przyznanie Karty na ostatnie z wymienionych dzieci a następnie, odpowiadając na stosowne wezwanie, przedstawiła odpis zupełny aktu urodzenia, z którego wynika, że dziecko to urodziło się martwe [...] r. Decyzją z 9 października 2023 r., nr [...] wydaną na podstawie art. 4 i art. 9 ustawy z 5 grudnia 2014 r. o Karcie Dużej Rodziny (aktualnie Dz. U. z 2023 r., poz. 2424) Wójt Gminy H. odmówił przyznania skarżącej Karty Dużej Rodziny na nią, M.L. oraz B.S. W uzasadnieniu tej decyzji podkreślono, że zgodnie z art. 4 ust. 1 powołanej ustawy, prawo do Karty przysługuje członkowi rodziny wielodzietnej, czyli takiej, w której rodzic (rodzice) lub małżonek rodzica mają lub mieli na utrzymaniu łącznie co najmniej troje dzieci bez względu na ich wiek, przy czym w świetle ust. 2 tego unormowania członkami rodziny wielodzietnej są: rodzic (rodzice) - przez którego rozumie się także rodzica (rodziców) zastępczych lub osobę (osoby) prowadzącą rodzinny dom dziecka; małżonek rodzica oraz dziecko - przez które rozumie się także dziecko, nad którym rodzic sprawuje rodzinną pieczę zastępczą, oraz osobę przebywającą w dotychczasowej rodzinie zastępczej albo w rodzinnym domu dziecka. Nadto zaznaczył, że w świetle art. 4 ust. 2a i 2b, prawo do posiadania Karty przysługuje dziecku, jeżeli w dniu składania wniosku o przyznanie Karty co najmniej troje dzieci w rodzinie wielodzietnej były w wieku do ukończenia 18 roku życia bądź w wieku do ukończenia 25 roku życia - w przypadku gdy dziecko uczy się w szkole (do dnia 30 września następującego po końcu roku szkolnego) bądź w szkole wyższej (do dnia 30 września roku, w którym jest planowane ukończenie nauki) lub bez ograniczeń wiekowych - w przypadku dzieci legitymujących się orzeczeniem o umiarkowanym albo znacznym stopniu niepełnosprawności. W tym kontekście organ pierwszej instancji wywiódł, że w sprawie nie zachodzą przesłanki warunkujące uwzględnienie żądania zgłoszonego przez stronę, gdyż w dniu składania wniosku nie posiadała ona trojga dzieci, o których mowa w cytowanym art. 4 ust. 2a ustawy o Karcie Dużej Rodziny, bowiem jedno z nich urodziło się martwe, a tym samym nie został w jego przypadku spełniony wymóg określony w art. 4 ust. 1 tej regulacji, sprowadzający się do pozostawania dziecka na utrzymaniu rodzica, które to utrzymanie w rozumieniu art. 133 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego polega na dostarczaniu środków utrzymania, a w miarę możliwości także środków wychowania. Niezadowolona z powyższej decyzji strona wniosła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej podtrzymując swój wniosek o przyznanie Karty Dużej Rodziny oraz wywodząc, że kwestionowane przez nią rozstrzygnięcie jest lakoniczne, powierzchowne i niedorzeczne. Równocześnie zaznaczyła, że w jej ocenie kluczowe znaczenie ma w niniejszej sprawie definicja sformułowana w art. 2 ustawy z 6 stycznia 2000 r. o Rzeczniku Praw Dziecka (aktualnie Dz. U. z 2023 r., poz. 292), zgodnie z którą pod pojęciem "dziecko" należy rozumieć każdą istotę ludzką od poczęcia do osiągnięcia pełnoletności. W tym kontekście podkreśliła, że brak jest podstaw do jakiegokolwiek różnicowania dzieci zależnie od tego czy urodziły się żywe czy też martwe zwłaszcza, że rodzic ponosi określone koszty także w związku z urodzeniem się martwego dziecka. Decyzją z 28 listopada 2023 r., nr SKO IV 424/2676/2023 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsku-Białej utrzymało w mocy rozstrzygnięcie stanowiące przedmiot odwołania. W uzasadnieniu tej decyzji wpierw opisano dotychczasowy przebieg postępowania podzielając ustalenia faktyczne poczynione przez organ pierwszej instancji oraz przytoczono treść mających zastosowanie w sprawie przepisów. W tym zakresie zaakcentowano, że art. 4 ust. 1 ustawy o Karcie Dużej Rodziny nie definiuje pojęcia "rodziny" jako takiej lecz jedynie wskazuje kryterium warunkujące uznanie rodziny za wielodzietną, polegające na tym, aby tworzyło ją co najmniej troje dzieci będących na utrzymaniu rodziców (rodzica) lub małżonka rodzica. Zdaniem Kolegium w sprawie prawidłowo przyjęto, że skarżąca nie ma i nie miała na utrzymania syna A., gdyż ten urodził się martwy, a w rezultacie nie sposób uznać, aby jej rodzina posiadała status wielodzietnej, skoro nigdy nie miała ona na utrzymaniu co najmniej trojga dzieci. Na powyższą decyzję strona wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach dając wyraz swojemu niezadowoleniu z tego rozstrzygnięcia oraz podnosząc, że zostało ono wydane z naruszeniem podstawowych zasad konstytucyjnych wyrażonych w art. 32 ust. 1 i 2 ustawy zasadniczej, bez sprecyzowania podstawy prawnej, przy zastosowaniu błędnej wykładni art. 2 ust. 1 i 2 oraz art. 4 ust 1 i 2 ustawy o Karcie Dużej Rodziny, a nadto świadczy ono o braku empatii, dbałości o zapewnienie równości szans, jak również o braku poszanowania przez pracowników socjalnych godności człowieka. Skarżąca zaznaczyła, że wspomniana ustawa z 5 grudnia 2014 r. nie definiuje pojęcia "mieć na utrzymaniu dziecko", a powoływanie się w tych ramach na Kodeks rodzinny i opiekuńczy prowadzi wyłącznie do "ominięcia podstawy prawnej" i nie może zastępować określenia zakresu zwrotu na gruncie przedmiotowej ustawy. W jej ocenie, z doświadczenia życiowego wynika, że także dziecko, które urodziło się martwe jest członkiem rodziny i pozostaje "w specyficzny sposób" na utrzymaniu rodzica, tym bardziej, że ustawa o Karcie Dużej Rodziny nie precyzuje, czy w zakresie kosztów takiego utrzymania mieszczą się tylko wydatki na wózek, zabawki i żywność, czy też także np. na nagrobek i znicze. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsku-Białej wniosło o jej oddalenie i powtarzając argumentację z uzasadnienia swojej decyzji podtrzymało stanowisko wyrażone w tym akcie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy podnieść, że po myśli art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.), sądy administracyjne w zakresie swojej właściwości sprawują kontrolę działalności administracji publicznej stosując środki określone w ustawie. Zgodnie zaś z treścią art. 134 § 1 przywołanej ustawy, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Z brzmienia art. 145 § 1 powyższej ustawy wynika natomiast, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą zatem ulec uchyleniu wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy też procesowego, jeżeli miało ono, bądź mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd - co warto podkreślić - nie może natomiast kierować się względami słuszności czy zasadami współżycia społecznego. W tym kontekście uznano, że skarga w niniejszej sprawie nie podlega uwzględnieniu. Sądowa kontrola legalności, przeprowadzona stosownie do wskazań zawartych w art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) wykazała bowiem, że zaskarżony akt odpowiada wymogom prawa. W pierwszej kolejności przyjdzie wyjaśnić, że Karta Dużej Rodziny, której odmowa stanowi przedmiot skargi, jest dokumentem identyfikującym członka rodziny wielodzietnej oraz poświadczającym jego uprawnienia ustalone w trybie określonym w ustawie o Karcie Dużej Rodziny lub przyznanych na podstawie przepisów odrębnych (art. 2 wspomnianej ustawy). W art. 4 ust. 1 wskazanej ustawy sformułowano zasadę, że prawo do posiadania Karty przysługuje członkowi rodziny wielodzietnej, przez którą rozumie się rodzinę, w której rodzic (rodzice) lub małżonek rodzica mają lub mieli na utrzymaniu łącznie co najmniej troje dzieci bez względu na ich wiek. Jak zatem trafnie zwróciły uwagę orzekające w sprawie organy, kryterium decydującym o wielodzietnym charakterze danej rodziny, a w konsekwencji kluczowym z punktu widzenia prawa do uzyskania Karty Dużej Rodziny, jest okoliczność, że tworzy ją (lub tworzyło w przeszłości) co najmniej troje dzieci będących na utrzymaniu rodzica (rodziców) lub małżonka rodzica. W rozpoznanej sprawie jest poza sporem, że skarżąca posiada dwoje dzieci, w tym jedno pełnoletnie (M.L. urodzony w [...]roku) oraz jedno małoletnie (B.S. urodzony w [...] roku) oraz, że w roku [...] urodziła nadto trzeciego syna – A.L., jednak dziecko to urodziło się martwe, co potwierdza jednoznacznie dołączony do akt administracyjnych odpis zupełny aktu urodzenia. W tym stanie rzeczy za prawidłowe należy uznać stanowisko organów obydwu instancji, że wyżej wymieniona miała na utrzymaniu jedynie dwóch synów, a tym samym nie zachodzi wymóg, od którego art. 4 ust. 1 cytowanej ustawy z 5 grudnia 2014 r. uzależnia przyznanie Karty Dużej Rodziny, skoro zarówno aktualnie jak i w przeszłości nie miała na utrzymaniu trojga lub więcej dzieci. Zdaniem Sądu, nie można zaaprobować wyrażonego w skardze stanowiska, jakoby należało tu także uwzględnić trzeciego syna strony, który urodził się martwy, gdyż brak jest podstaw do przyjęcia, aby pozostawał on na jej utrzymaniu. Jak słusznie zauważyła skarżąca, ustawa o Karcie Dużej Rodziny nie formułuje definicji dziecka "będącego na utrzymaniu rodziców". Sąd przychyla się jednak do wyrażonego w piśmiennictwie poglądu, zgodnie z którym pozostawanie na utrzymaniu rodziców oznacza pewien stan faktyczny, gdzie dziecko nie utrzymuje się samodzielnie, ale środki na swoje utrzymanie otrzymuje od rodziców (por. M. Fras (red.), M. Habdas (red.), Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz, teza 14 do art. 91; publ. WKP 2021). Zasadniczym elementem pozostawania na czyimś utrzymaniu jest więc otrzymywanie przez dziecko od rodzica środków utrzymania rozumianych jako niezbędne środki do życia. Za taką wykładnią przemawia również definicja leksykalna, zgodnie z którą zwrot "utrzymywać się" oznacza "zaspokoić swoje potrzeby życiowe, wyżywić się, wyżyć" (patrz: Słownik Języka Polskiego pod red. M. Szymczaka, publ. PWN, wyd. VII, tom III, str. 634-635). W tym kontekście, stanu, w którym dziecko jest na utrzymaniu rodziców, nie można rozszerzać na okres życia prenatalnego. Stan taki powstaje bowiem, a następnie trwa dopiero po urodzeniu dziecka, a więc w przypadku, gdy dziecko urodzi się żywe, gdyż nie budzi wątpliwości, że dostarczanie środków utrzymania, czyli środków koniecznych do życia może dotyczyć wyłącznie osoby żywej. Za środki na utrzymanie nie można natomiast uznać wydatków ponoszonych przez rodziców w okresie prenatalnym, czy też związanych z pochówkiem, zakupem nagrobka, zniczy itp. - w przypadku, gdy dziecko urodzi się martwe. Jakkolwiek jest oczywistym, że nie sposób kwestionować zasadności, niezbędności czy słuszności ponoszenia tego typu wydatków, to jednak należy zaakcentować, że nie są one kosztami utrzymania dziecka, to jest przeznaczonymi na zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych czy innymi słowy niezbędnymi - co trzeba raz jeszcze podkreślić - do życia dziecka. W tym stanie rzeczy argumentacja dotycząca okoliczności poniesienia przez stronę kosztów pochówku martwo urodzonego syna czy też zakupu zniczy na jego nagrobek nie mogła odnieść skutku, albowiem fakt ten w żadnym razie nie pozwala na uznanie, aby dziecko to kiedykolwiek pozostawało na jej utrzymaniu. Chybione są również zarzuty naruszenia konstytucyjnych zasad: równości wobec prawa oraz zakazu dyskryminacji, wynikających z art. 32 ust. 1 i 2 ustawy zasadniczej. Jakkolwiek przepisy obowiązującego prawa w pewnych sytuacjach przyznają dziecku poczętemu, lecz nienarodzonemu, podmiotowość prawną, to jednak osoby poczęte, ale jeszcze nienarodzone, co do zasady nie są traktowane jako podmiot praw i obowiązków. Zgodnie bowiem z ogólną regułą wyrażoną w art. 8 § 1 Kodeksu cywilnego, każdy człowiek od chwili urodzenia ma zdolność prawną, a więc jest podmiotem praw i obowiązków dopiero od tego zdarzenia. Możność uzyskania warunkowej podmiotowości prawnej przez dziecko poczęte ma natomiast charakter wyjątkowy i istnieje jedynie wtedy, gdy wynika to wprost z przepisów prawa. Ustawa o Karcie Dużej Rodziny przepisu takiego nie zawiera, a w rezultacie, okres życia prenatalnego nie może być zaliczony do okresu pozostawiania dziecka na utrzymaniu rodziców w rozumieniu art. 4 ust. 1 tej regulacji. Analogiczne stanowisko, które skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni popiera zostało wyrażone przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w wyroku z 27 września 2023 r., sygn. akt II SA/Lu 569/23 (dostępny w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). W świetle zaprezentowanych wyżej rozważań prawnych stwierdzić przyjdzie, że organy obydwu instancji dokonały prawidłowej wykładni mających zastosowanie w sprawie unormowań, a w szczególności art. 4 ust. 1 ustawy o Karcie Dużej Rodziny i w tych ramach trafnie przyjęły, że martwo urodzonego syna skarżącej nie można zakwalifikować do dzieci będących na jej utrzymaniu. W konsekwencji, rozstrzygnięcie o odmowie przyznania stronie Karty dużej rodziny było zasadne bowiem trafnie ustalono, że nie zachodziła w jej przypadku bezwzględnie obowiązująca przesłanka określona we wspomnianym przepisie, gdyż nigdy nie miała ona na utrzymaniu więcej niż dwoje dzieci. Niezależnie od powyższego wymaga podkreślenia, że okoliczności sprawy wykluczały przyznanie skarżącej Karty Dużej Rodziny z jeszcze innego powodu, a to z uwagi na treść art. 4 ust. 2a powołanej ustawy. Stanowi on mianowicie, że prawo do posiadania Karty przysługuje dziecku, jeżeli w dniu składania wniosku o przyznanie Karty co najmniej troje dzieci w rodzinie wielodzietnej spełnia wymagania, o których mowa w ust. 2b (to jest są w wieku ukończenia 18 roku życia lub w do ukończenia 25 roku życia - w przypadku gdy dziecko uczy się w szkole bądź w szkole wyższej lub bez ograniczeń wiekowych - w przypadku dzieci legitymujących się orzeczeniem o umiarkowanym albo znacznym stopniu niepełnosprawności). Treść tego uregulowania wskazuje jasno, że dla oceny uprawnień do Karty relewantny jest stan istniejący w dniu składania wniosku. Tymczasem, syn skarżącej urodził się martwy w roku 2002, a zatem nie może budzić wątpliwości, że skoro w dacie składania przez nią wniosku (14 września 2023 r.) nie żył, to nie spełniał żadnego z wymienionych tam kryteriów wiekowych, a w rezultacie, w dniu tym jej rodzina nie obejmowała co najmniej trojga dzieci zachowujących rzeczony wymóg, czyli nie spełniała warunku sine qua non nabycia prawa do wnioskowanej Karty. Mając na uwadze wszystkie powołane wyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa w stopniu uzasadniającym jej wzruszenie i dlatego działając na podstawie art. 132 oraz art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł o oddaleniu skargi.