II SA/Gl 138/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski, Sędziowie Sędzia WSA Edyta Kędzierska (spr.), Asesor WSA Aneta Majowska, Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 kwietnia 2025 r. sprawy ze skargi K. B. (B.) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej z dnia 3 grudnia 2024 r. nr SKO.IV/424/856/2024 w przedmiocie odpłatności za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej na rzecz skarżącego 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżoną decyzją z dnia 3 grudnia 2024 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsku – Białej, w wyniku rozpoznania odwołania wniesionego przez skarżącego K. B. utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy J. z dnia 14 października 2024 r. w przedmiocie ustalenia opłaty skarżącego za pobyt ojca – J. B. w Domu Pomocy Społecznej w B. (dalej w skrócie DPS) w wysokości po 817,85 zł miesięcznie od dnia 1 czerwca 2024 r. i w przedmiocie odmowy całkowitego oraz częściowego zwolnienia skarżącego z opłaty za pobyt ojca w DPS. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że w toku postępowania administracyjnego organ I instancji ustalił, iż ojciec skarżącego od dnia 31 sierpnia 2018 r. ponosi odpłatność za pobyt w DPS w wysokości 70% posiadanych dochodów, co od 1 kwietnia 2024 r. stanowi kwotę w wysokości 885,03 zł miesięcznie. Organ I instancji ustalił, że ojciec skarżącego jest 78-letnim wdowcem, mającym siedmioro dzieci. Miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w DPS w B. wynosi 6 610 zł i po wniesieniu opłaty przez J. B., pozostaje do zapłaty kwota w wysokości 5 724,97 zł, którą organ podzielił przez siedmioro dzieci J. B. W sprawie został przeprowadzony wywiad środowiskowy, w trakcie którego organ ustalił, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i synem, jest zatrudniony na pełny etat na stanowisku kierowcy samochodu ciężarowego w ruchu międzynarodowym, natomiast jego żona nie jest zatrudniona, a syn studiuje. Rodzina jest na wyłącznym utrzymaniu skarżącego. Jego żona jest osobą przewlekle chorą (cukrzyca, nadciśnienie, przewlekła choroba niedokrwienna serca, dna moczanowa) w związku z tym pozostaje pod stałą kontrolą poradni kardiologicznej, diabetologicznej, ortopedycznej i zgodnie z zaświadczeniem lekarskim wymaga stałego zażywania leków i regularnego stosowania rehabilitacji, co wiąże się z ponoszeniem znacznych kosztów. Skarżący leczy się w poradni urazowo-ortopedycznej z powodu zmian zwyrodnieniowych kręgosłupa i ponosi w związku z tym koszty leków. Na dochód rodziny składa się wynagrodzenie skarżącego w wysokości 9 024,73 zł w kwietniu 2024 r., 12 111,85 zł w maju 2024 r. i 9 735,47 zł w czerwcu 2024 r. Łączne stałe średnie miesięczne wydatki związane z utrzymaniem rodziny wynoszą 4 513,42 zł, wydatki związane z utrzymaniem syna skarżącego wynoszą 800 zł miesięcznie, natomiast koszty wyżywienia rodziny to 3 000 zł miesięcznie. Ponadto skarżący ponosi koszty związane z pracą poza granicami kraju w wysokości 250 euro oraz w Polsce w wysokości 1 200 zł. Organ I instancji podkreślił, że dochód na osobę w rodzinie skarżącego w miesiącach od kwietnia 2024 r. do czerwca 2024 r. przekroczył 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie (tj. 1800 zł). W dalszej części uzasadnienia organ I instancji odniósł się do kwestii odmowy zwolnienia z ponoszenia wymienionej opłaty i w tym zakresie wskazał, że możliwości dochodowe i majątkowe skarżącego są wystarczające do ponoszenia odpłatności za pobyt ojca w DPS. Podniósł, że uwzględnił sytuację zdrowotną rodziny, tj. stan zdrowia skarżącego i jego żony, a także koszty związane z ich leczeniem. Podkreślił, że skarżący jest zatrudniony w wymiarze pełnego etatu, a wydatki ponoszone przez jego rodzinę nie są wydatkami wyjątkowymi, ponieważ są związane z codziennym funkcjonowaniem. Organ odwoławczy wskazał, że w jego ocenie organ I instancji dokonał szerokiej oceny stanu faktycznego przedmiotowej sprawy, jak i jej stanu prawnego. Podniósł, że w świetle przedstawionych norm prawnych, które miały zastosowanie w niniejszej sprawie oraz biorąc pod uwagę ustalenia faktyczne organu oparte na dołączonym materiale dowodowym, stwierdził, iż zaskarżone rozstrzygnięcie jest zgodne z przepisami ustawy o pomocy społecznej, jak też z przepisami kodeksu postępowania administracyjnego. Organ I instancji, prowadząc postępowanie, dokonał prawidłowej oceny i analizy zebranego w sprawie materiału dowodowego i w sposób szczegółowy, odpowiadający wymogom wynikającym z art. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego, przedstawił w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji okoliczności oraz fakty, które spowodowały, że decyzja organu I instancji nie narusza przepisów prawa materialnego ani przepisów postępowania administracyjnego, zatem kwestie podniesione w odwołaniu nie mają wpływu na zmianę zaskarżonej decyzji. W skardze wniesionej od powyższej decyzji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżący – reprezentowany przez pełnomocnika będącego adwokatem – podniósł zarzut naruszenia przez organ przepisów postępowania, tj.: art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 w zw. z art. 140 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (dalej: K.p.a.) przez nierozważenie całego materiału dowodowego, a w konsekwencji niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności sprawy - które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż skutkowało błędnym uznaniem przez organ, że brak jest faktycznych podstaw do zwolnienia K. B. z ponoszenia comiesięcznych opłat za pobyt jego ojca w Domu Pomocy Społecznej. Ponadto skarżący zarzucił naruszenie przez organ art. 64 pkt 2, 3 i 7 ustawy o pomocy społecznej (błędnie określone w skardze jako ust. 2, 3 i 7) poprzez ich niezastosowanie, a w konsekwencji - niezasadne utrzymanie w mocy decyzji Wójta Gminy J. z dnia 14 października 2024 r., w sytuacji, gdy skarżący w odwołaniu od wymienionej decyzji przedstawił argumenty i dowody przemawiające za uwzględnieniem jego stanowiska odnośnie zwolnienia go w całości lub co najmniej w części z ponoszenia wymienionych opłat. W związku z powyższymi zarzutami skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz o zasądzenie na jego rzecz zwrotu kosztów zastępstwa adwokackiego. W uzasadnieniu skargi podniósł, że w odwołaniu od decyzji organu I instancji przedstawił liczne argumenty i zarzuty, które powinny doprowadzić do uchylenia wymienionej decyzji. Podkreślił, że jest jedynym żywicielem rodziny, spoczywa na nim obowiązek ponoszenia wszystkich kosztów jej utrzymania, które są znaczne i pochłaniają całe jego wynagrodzenie. Podniósł, że to powinno być uznane za "uzasadnione okoliczności" określone w ustawie o pomocy społecznej. Zarzucił, że nie sposób zgodzić się z ustaleniami, iż wydatki całej jego rodziny, wykazane w toku postępowania, nie wpływają na zasadność i celowość zwolnienia go z opłaty. Podniósł, że nie są to wydatki zbyteczne, nadmierne, a ponadto wydatków tych skarżący ani jego żona nie mogą ograniczyć, ani też z nich zrezygnować. Dodał, że już w obecnej sytuacji finansowej dochodzi do takich sytuacji - w listopadzie i grudniu małżonka skarżącego musiała zrezygnować z comiesięcznego zakupu leków. Koszty zakupu tych leków wynoszą około 500 zł miesięcznie. Skarżący wskazał, że w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji zawarty jest dość szczegółowy opis dotychczasowego przebiegu postępowania, jednak brak jest odniesienia się do zarzutów zawartych w odwołaniu od decyzji organu I instancji, jak i analizy materiału dowodowego i wskazanych wyżej okoliczności. Następnie skarżący podniósł, że jego ojciec nie realizował w sposób prawidłowy obowiązku alimentowania swoich dzieci. Co więcej - nie utrzymywał z dziećmi kontaktu, zerwał z nimi relacje i skarżący praktycznie od wczesnego dzieciństwa nie znał ojca. Podniósł, że wobec tego w sprawie powinien znaleźć zastosowanie przepis art 64 ustawy o pomocy społecznej i dodał, że w odniesieniu do tego zarzutu - wskazanego również w odwołaniu, brak jest odniesienia się w decyzji organu II instancji. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację. Na rozprawie pełnomocnik skarżącego podtrzymał skargę. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na podstawie art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267 ), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 cytowanego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Natomiast zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 935), zwanej dalej P.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla zaskarżoną decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi; naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ponadto według art. 134 § 1 P.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja organu odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji w przedmiocie ustalenia od dnia 1 czerwca 2024 r., opłaty skarżącego za pobyt jego ojca w Domu Pomocy Społecznej w B., a ponadto w przedmiocie odmowy całkowitego oraz częściowego zwolnienia skarżącego z opłaty za pobyt ojca w wymienionym DPS. W wyniku oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji stwierdzić należało, że skarga wniesiona w niniejszej sprawie zasługiwała na uwzględnienie, gdyż organ naruszył przepisy postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. W związku z tym, że w postępowaniu w niniejszej sprawie skarżący złożył wniosek o zwolnienie z przedmiotowej opłaty, podkreślenia wymagało, że według art. 64 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 1283), osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, w szczególności jeżeli: - 1) wnoszą opłatę za pobyt innych członków rodziny w domu pomocy społecznej, ośrodku wsparcia lub innej placówce; - 2) występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych; - 3) małżonkowie, zstępni, wstępni utrzymują się z jednego świadczenia lub wynagrodzenia; - 4) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty jest w ciąży lub samotnie wychowuje dziecko; - 5) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty lub jej rodzic przebywała w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka lub placówce opiekuńczo-wychowawczej, na podstawie orzeczenia sądu o ograniczeniu władzy rodzicielskiej osobie kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańcowi domu; - 6) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty przedstawi wyrok sądu oddalający powództwo o alimenty na rzecz osoby kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu; - 7) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty wykaże, w szczególności na podstawie dokumentów dołączonych do wniosku, rażące naruszenie przez osobę kierowaną do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty. W odwołaniu od decyzji organu I instancji skarżący przede wszystkim podniósł zarzut naruszenia w niniejszej sprawie art. 64 pkt 2 i pkt 3 ustawy o pomocy społecznej poprzez odmowę zwolnienia skarżącego w całości i w części z przedmiotowej opłaty w sytuacji, gdy skarżący jest jedynym żywicielem rodziny, a ponadto jego małżonka jest osobą schorowaną, spełniającą wszystkie przesłanki ustalenia jej niepełnosprawności. Jak wynika z zaskarżonej decyzji – pomimo podniesienia w odwołaniu powyższych zarzutów - organ odwoławczy nie odniósł się do nich. Podkreślił co prawda, że "każda decyzja zwalniająca z opłaty lub odmawiająca przyznania takiej ulgi powinna zawierać uzasadnienie, w którym organ odniesie się do wszystkich powoływanych przez stronę okoliczności w sposób wyczerpujący, pozwalający prześledzić tok rozumowania organu i poznać kryteria podjęcia danej decyzji", jednakże nie przeprowadził oceny okoliczności sprawy w kontekście zarzutów zawartych w odwołaniu. Wymieniony organ administracji ograniczył się jedynie do oceny postępowania przeprowadzonego przez organ I instancji, stwierdzając, że dokonał on prawidłowej oceny i analizy zebranego w sprawie materiału dowodowego i w sposób szczegółowy, odpowiadający wymogom wynikającym z art. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego, przedstawił je w uzasadnieniu decyzji. Zasługiwały zatem na uwzględnienie twierdzenia skargi, według których, w uzasadnieniu decyzji organu odwoławczego zawarty jest szczegółowy opis dotychczasowego przebiegu postępowania, jednak brak jest odniesienia się do zarzutów zawartych w odwołaniu od decyzji organu I instancji, jak i analizy materiału dowodowego i wskazanych przez skarżącego okoliczności. W ramach kontroli zgodności z prawem wymienionego rozstrzygnięcia wskazać zatem należało, że – jak podkreśla się w orzecznictwie – "istota zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, wyrażonej w art. 15 K.p.a., polega na dwukrotnym rozpatrzeniu i rozstrzygnięciu sprawy przez organy obu instancji. Właściwe zachowanie zasady dwuinstancyjności postępowania wymaga nie tylko podjęcia dwóch kolejnych rozstrzygnięć przez właściwe organy, ale konieczne jest, aby rozstrzygnięcia te zapadły w wyniku przeprowadzenia przez każdy z tych organów postępowania merytorycznego tak, aby dwukrotnie oceniono dowody i przeanalizowano wszystkie istotne okoliczności sprawy. Działanie organu odwoławczego nie ma zatem charakteru jedynie kontrolnego, ale jest działaniem merytorycznym" (por. wyrok NSA z 24.04.2020 r., I OSK 3400/19, dostępny w CBOSA). W konsekwencji przeprowadzenia w określonych wyżej ramach, kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji stwierdzić zatem należało, że przy jej wydaniu doszło do naruszenia art. 15 K.p.a., art. 7 K.p.a., art. 77 § 1 K.p.a. i art. 80 K.p.a. oraz art. 107 § 3 K.p.a. i wymienione naruszenia przepisów postępowania mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Dotyczyły bowiem uchybień w zakresie ustalenia kwestii o podstawowym znaczeniu dla rozstrzygnięcia sprawy. Wobec tego, skargę należało uwzględnić i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. uchylić zaskarżoną decyzję. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ przeprowadzi postępowanie zgodnie ze wskazaniami dotyczącymi obowiązku odniesienia się do zarzutów i argumentów zawartych w odwołaniu, a także uwzględni, że dwuinstancyjność postępowania administracyjnego, polega na dwukrotnym rozpatrzeniu i rozstrzygnięciu sprawy przez organy obu instancji, a zatem konieczne jest, aby rozstrzygnięcia te zapadły w wyniku przeprowadzenia przez każdy z organów postępowania merytorycznego tak, aby dwukrotnie oceniono dowody i przeanalizowano wszystkie istotne okoliczności sprawy. Przepis art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a. stanowił podstawę rozstrzygnięcia w przedmiocie zwrotu stronie skarżącej kosztów postępowania, na które składało się wynagrodzenie pełnomocnika (480 zł).