II SA/Gl 1381/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Leszek Kiermaszek (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Maria Taniewska-Banacka, Sędzia WSA Rafał Wolnik, Protokolant st. sekretarz sądowy Beata Bieroń, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 września 2013 r. sprawy ze skargi G. D. l-F. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania oddala skargę. Pismem z dnia [...] r. G. D.F. zwróciła się do Wójta Gminy J. o wymeldowanie M. D. (byłej teściowej) z pobytu stałego z domu położonego w M. W uzasadnieniu wskazała, że jest współwłaścicielem tej nieruchomości, następnie że M. D. w listopadzie 2007 r. dobrowolnie wyprowadziła się do córki B. L.. Z uwagi zaś na sytuacje konfliktowe, powodowane przez teściową oraz J. D. (syna M. D.), przebywającego na tej nieruchomości bez jej zgody, boi się tam mieszkać. Pierwszą wydaną sprawie decyzją z dnia [...]r., nr [...]Wójt Gminy J., działając na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm., zwanej dalej "ustawą o ewidencji"), orzekł o odmowie wymeldowania M. D. z pobytu stałego z nieruchomości w M. Organ wskazał, że nie nastąpiło faktyczne opuszczenie przez M. D. jej dotychczasowego miejsca pobytu stałego, co wynika z przeprowadzonych w dniu [...]r. oględzin w/w lokalu oraz zeznań świadków, stąd brak było podstaw do wydania decyzji o wymeldowaniu z pobytu stałego. Na skutek odwołania G. D. F. Wojewoda [...]decyzją z dnia [...]r., nr [...]uchylił zaskarżoną decyzję Wójta Gminy J. i przekazał sprawę temu organowi do ponownego rozpatrzenia. Organ odwoławczy stwierdził, że postępowanie przed organem pierwszej instancji przeprowadzone było z naruszeniem art. 7, art. 8 i art. 10 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., obecnie Dz. U. z 2013 r., poz. 267, dalej powoływanej jako "K.p.a."), a w konsekwencji z naruszeniem reguł dotyczących gromadzenia i oceny materiału dowodowego oraz czynnego uczestnictwa strony w przeprowadzonych czynnościach w toku postępowania. Organ nie odniósł się również do twierdzeń strony, które uznała za istotne, jak również do powoływanych dowodów. Decyzją z dnia [...]r., nr [...]Wójt Gminy J. ponownie odmówił wymeldowania M. D. z pobytu stałego w M. 1. W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, że o wystąpieniu przesłanki z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji można mówić dopiero wtedy, gdy całokształt zachowań zameldowanego będzie wskazywał na to, że lokal ten przestał być miejscem jego interesów życiowych. Tymczasem przeprowadzone w dniu [...]r. oględziny lokalu oraz wyjaśnienia złożone przez osoby w nim przebywające potwierdziły, że życie M. D. koncentruje się w tym lokalu. W trakcie oględzin ustalono, że M. D. zajmuje mały pokój na końcu korytarza po prawej stronie oraz kuchnię z łazienką. W pokoju tym znajdują się jej rzeczy osobiste oraz ubrania, pościel, lekarstwa, zaś w kuchni naczynia i włączona lodówka. W spiżarce przechowywane są przetwory na zimę. W mieszkaniu panuje porządek. Nadto, przesłuchani w charakterze świadków B. L. i M. S., a także J. D. i F. H. potwierdzili, że M. D. nie mieszka na stałe u córki. Krótkotrwałe okresy przebywania u niej związane były z opieką nad wnukami, pomocą w ich wychowywaniu i chorobą M. D.. Przejściowa nieobecność czy też regularne okresy fizycznej nieobecności w miejscu stałego zameldowania nie upoważniają do automatycznego stwierdzenia, że zameldowany opuścił lokal. W oparciu o te okoliczności organ uznał, że nie zostały spełnione przesłanki do orzeczenia o wymeldowaniu M. D., określone w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji. Opuszczając miejsce pobytu stałego nie zamierzała ona bowiem definitywnie zerwać więzi z miejscem zameldowania na pobyt stały. Odwołanie od tej decyzji wniosła G. D. F.podtrzymując swoje twierdzenia, że M. D. w listopadzie 2007 r. wyprowadziła się z lokalu w M. 1 do nowowybudowanego przez B. L. domu. Jednocześnie do domu w M. wprowadził się J. D., który w lipcu 2007 r. opuścił więzienie. Odwołująca się, z uwagi na sytuację konfliktową z J.D., nie zdecydowała się zamieszkać na tej nieruchomości. Odwołująca wskazała, że teściowa w postępowaniu przez Sądem Rejonowym w B. oświadczyła, że mieszka z córką, czego organ nie uwzględnił. Zwróciła również uwagę na sprzeczność zeznań M. D., przedstawionych w decyzji organu pierwszej instancji, z ustaleniami dokonanymi przez funkcjonariuszy Komisariatu Policji w J. w dniu [...] r. Zauważyła nadto, że decyzja organu pierwszej instancji wydana została na podstawie oględzin lokalu z dnia [...]r., z pominięciem czynności z dnia [...] r. Wojewoda [...] nie uwzględnił odwołania i decyzją z dnia [...]r., nr [...] na zasadzie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Wójta Gminy J.. W motywach tego rozstrzygnięcia wskazał, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki do wydania decyzji o wymeldowaniu w trybie art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji, gdyż nie nastąpiło zdarzenie polegające na opuszczeniu przez osobę lokalu bez dokonania obowiązku wymeldowania się. Przesłuchani świadkowie potwierdzili, że M. D. w dalszym ciągu zamieszkuje w M. Zeznania najbliższej rodziny oraz sąsiadów są spójne i potwierdzają, że M. D. prowadzi w tym domu swoje gospodarstwo – gotuje, sprząta, pierze, uprawia ogródek i hoduje kury, dba o mieszkających z nią dwóch dorosłych synów – J. D. i J. D.. Całe życie M. D. koncentruje się w M., zaś częste pobyty u mieszkających w bezpośrednim sąsiedztwie córek związane są z jej złym stanem zdrowia. Wojewoda wskazał na pismo Komisariatu Policji w J. z dnia [...] r. informujące o wynikach przeprowadzonej kontroli meldunkowej oraz protokoły z oględzin tego lokalu z dnia [...]i [...]r. Ponadto, nawiązał do wyniku ponownej kontroli meldunkowej Policji z dnia [...]r. (dowód ten przeprowadzono w postępowaniu odwoławczym), stosownie do której M. D. nie zastano dwukrotnie w lokalu w M.,lecz zarówno ona, jak i członkowie jej rodziny zgodnie oświadczyli, że M. D. przebywa w tym miejscu, a jedynie doraźnie udaje się do córek. Wojewoda [...] odwołał się do orzecznictwa sądów administracyjnych, podając m.in., że przesłanki przebywania danej osoby na stałe w konkretnym lokalu mogą mieć w poszczególnych przypadkach różną postać lub częstotliwość, co może wiązać się z sytuacją życiową danej osoby, np. z wykonywaniem zawodu wymagającego częstych wyjazdów, z wyjazdami do rodziny. Zdaniem Wojewody M. D. nie opuściła lokalu położonego w M. , gdyż nie zerwała ona więzi z miejscem pobytu stałego. Nie stoi temu na przeszkodzie fakt, że spędza czas u córek, gdzie w ciągu dnia zajmuje się wnukami, a także może liczyć na opiekę z ich strony. Zwrócił wreszcie uwagę, że sama G. D.F. stwierdziła, że M. D. ma swobodny dostęp do spornego lokalu i zjawia się w nim zawsze, gdy odwołująca się przyjeżdża z wizytą, nadto to właśnie M. D. udostępniła J. D. klucze z tego lokalu. Wojewoda [...] podkreślił, że G. D. F.. pozbawiła się możliwości wpływania na przebieg czynności dowodowych, a w konsekwencji na treść ich ustaleń, nie uczestnicząc w przeprowadzonych czynnościach. Wyjaśnił również, że decyzja ma odzwierciedlać stan faktyczny i prawny istniejący w sprawie w dniu wydania decyzji, nie zaś w dniu wszczęcia postępowania administracyjnego, stąd istotne znaczenie mają wyniki ostatnio przeprowadzonych oględzin. W świetle przedstawionych okoliczności organ odwoławczy stwierdził, że M. D. przebywa w miejscu zameldowania z zamiarem stałego pobytu, a jej częsta nieobecność w tym miejscu nie ma charakteru trwałego i jest uzasadniona jej wiekiem, stanem zdrowia i względami rodzinnymi, nie zaś wolą przeniesienia swojego centrum życiowego do domu jednej z córek. Podkreślił również, że postępowanie meldunkowe ma jedynie charakter ewidencyjny i nie służy rozstrzyganiu sporów rodzinnych oraz ocenie zachowania domowników względem siebie. Skargę na decyzję Wojewody [...]z dnia [...]r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wniosła G. D.F.. Skarżąca zarzuciła organowi błąd w ustaleniach faktycznych polegający na uznaniu, że M. D. nie opuściła miejsca stałego pobytu, tj. domu w M. W uzasadnieniu skargi, opisując stan faktyczny sprawy, podkreśliła, że organ odwoławczy nie wziął pod uwagę wskazanego przez nią faktu zamieszkiwania w tym czasie przez M. D. u drugiej córki – M. S., jak również tego, że z pisma Komendanta Komisariatu Policji w J. wynika, że podczas przeprowadzonych dwukrotnie kontroli meldunkowych nie zastano M. D. w domu w M. Skarżąca wskazała, że od listopada 2007 r. M. D. nie mieszka w w/w nieruchomości, bowiem wyprowadziła się dobrowolnie i trwale do córki B. L., co przyznała składając zeznania przed Sądem Rejonowym w B. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Dodatkowo organ wyjaśnił, że choć niektóre z dowodów (w szczególności wyniki kontroli meldunkowej) wskazują pośrednio na nieobecność M. D. w miejscu stałego zameldowania, to na podstawie całokształtu materiału dowodowego stwierdzić należy, że M. D. nie zmieniła na stałe miejsca zamieszkania i nie zerwała więzi z dotychczasowym miejscem pobytu stałego, a jedynie – ze względu na wiek i sytuację życiową - zmieniła tryb życia w ten sposób, że dużą część dnia spędza poza tym miejscem. Wyrokiem z dnia 13 października 2011 r., sygn. akt II SA/Gl 238/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę. Po rozpoznaniu zaś skargi kasacyjnej wniesionej od tego wyroku przez G. D. F.., Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 14 czerwca 2013 r., sygn. akt II OSK 438/12 uchylił ten wyrok i przekazał sprawę sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że pisemne motywy zaskarżonego orzeczenia nie spełniają wymogów z art. 141 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U z 2012 r. poz. 270 ze zm., zwanej dalej "P.p.s.a."), gdyż jedynie jego fragment opisujący przebieg postępowania przed organem pierwszej instancji dotyczy rozpoznawanej sprawy. Dalsza część uzasadnienia, zarówno ta zawierająca opis stanu fatycznego, jak również stanowiąca rozważania prawne, dotyczy innej sprawy. Nie było zatem możliwe dokonanie kontroli instancyjnej prawidłowości zaskarżonego wyroku. Po przekazaniu akt sprawy Sądowi pierwszej instancji skarga G. D. F.. na decyzję Wojewody [...]z dnia [...]r., nr [...] została zarejestrowana pod nową sygn. akt II SA/Gl 1381/13. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach ponownie rozpoznając sprawę zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zdaniem Sądu zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem. W oparciu zaś o kryterium legalności, a zatem zgodności z prawem, jak wymaga tego przepis art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), należało dokonać kontroli tej decyzji. W punkcie wyjścia rozważań należy stwierdzić, że na gruncie przepisów ustawy o ewidencji, ewidencja ludności ma charakter wyłącznie porządkowy. Polega ona bowiem, stosownie do treści art. 1 ust. 2 tej ustawy, na rejestracji danych wymienionych w tym przepisie, w tym danych o miejscu pobytu osób. W odniesieniu do rejestracji danych o miejscu pobytu osób celom ewidencyjnym służy instytucja zameldowania, która tylko potwierdza fakt pobytu (art. 9 ust. 2 ustawy o ewidencji). Zameldowanie osoby pod określonym adresem mając charakter stricte porządkowy nie rozstrzyga więc o innych kwestiach łączących się z pobytem osób w konkretnym miejscu, głównie zaś o uprawnieniach do lokalu oraz do przebywania w nim, na co wskazał Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 27 maja 2002 r., sygn. akt K 20/01 (Dz. U. Nr 78, poz. 716, OTK-A 2002/3/34). Osoba, która jest zameldowana pod oznaczonym adresem na pobyt stały i opuszcza go, obowiązana jest wymeldować się w organie gminy właściwym ze względu na dotychczasowe miejsce pobytu, najpóźniej w dniu opuszczenia tego miejsca (art. 15 ust. 1 ustawy o ewidencji). Niedopełnienie tego obowiązku stwarza podstawę do wydania przez ten organ, na wniosek strony lub z urzędu, decyzji o wymeldowaniu osoby z pobytu stałego (art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji). Trafnie zauważył Wojewoda [...], że w orzecznictwie sądowym utrwalił się pogląd, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu jest spełniona wówczas, gdy opuszczenie to ma charakter trwały i dobrowolny i wiąże się z wolą osoby przeniesienia centrum swych spraw osobistych i rodzinnych pod inny adres, nawet w tej samej miejscowości (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 października 2010 r., sygn. akt II OSK 1577/09 – Lex nr 746658). Przebywanie pod innym adresem w dłuższym okresie czasu z zamiarem założenia w tym miejscu ośrodka swoich spraw życiowych pozwala dopiero stwierdzić, że nastąpiło opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji (por. wyroki: NSA z dnia 26 października 2010 r., sygn. akt II OSK 1663/09 – Lex nr 746717, WSA w Gliwicach z dnia 16 grudnia 2011 r., sygn. akt II SA/Gl 479/11 – Lex nr 1104279). W rozpoznawanej sprawie wyniki przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego upoważniały organy administracji do przyjęcia, że M. D. nie opuściła dotychczasowego miejsca pobytu, w którym jest zameldowana na pobyt stały. Treść zeznań przesłuchanych w charakterze świadków B. L., M. S. i J. D. (dzieci M. D.) oraz F. H. (sąsiada) jednoznacznie wskazują, że życie M. D. koncentruje się cały czas w budynku na nieruchomości w M. Wypływająca z treści tych zeznań informacja o charakterze pobytu w tym lokalu koresponduje z ustaleniami poczynionymi w trakcie oględzin lokalu w dniu [...]r. Okresy nieprzebywania przez M. D. w tym budynku, nawet dłuższe związane z chorobą (przez okres około 3 miesięcy), czy też z powodu awarii kotła grzewczego (w okresie zimowym) albo związane z opieką nad wnukami w ciągu dnia nie oznaczają, że doszło do zerwania więzi z dotychczasowym miejscem pobytu stałego, w konsekwencji z zamiarem opuszczenia tego miejsca. Wbrew zarzutowi skarżącej treść obu pism Komendanta Komisariatu Policji w J. z dnia [...]r. i [...]r. nie stoi w sprzeczności z ustaleniami organów administracji w przedstawionym zakresie. W pismach tych stwierdzono jedynie, że w trakcie wizyt nie zastano M. D. w budynku, przy czym obecni wskazali, że związane jest to ze sprawowaniem opieki nad wnukami (dziećmi B. L. i M. S.). Kontrola meldunkowa przeprowadzona przez organ Policji nie doprowadziła jednak do zakwestionowania ustaleń poczynionych w trakcie oględzin. Odnosząc się zaś do zarzutu skarżącej, że organy oparły się wyłącznie na oględzinach z dnia [...]r. należy stwierdzić, że w postępowaniu w sprawie o wymeldowanie osoby z pobytu stałego istotny jest stan z chwili orzekania. Brak zaś jest podstaw do twierdzeń, że w chwili złożenia przez skarżącą wniosku o wymeldowanie M. D. w sposób trwały i dobrowolny opuściła dotychczasowe miejsce pobytu, a następnie powróciła do tego lokalu, aby utrudnić czy też uniemożliwić wydanie decyzji o wymeldowaniu. Zresztą analiza protokołu oględzin lokalu z dnia [...]r. nie dostarcza żadnego argumentu na poparcie twierdzeń skarżącej o nieprzebywaniu M. D. w budynku w M. Odnosząc się z kolei do zarzutu, iż organy nie wzięły dostatecznie pod uwagę, że M. D. podczas składania zeznań w Sądzie Rejonowym w B. w sprawie karnej w dniu [...]r., sygn. akt [...]stwierdziła, że mieszka z córką, należy zauważyć, że dowód ten nie przesądza o zasadności twierdzeń skarżącej. To jednozdaniowe stwierdzenie nie precyzuje czasu zamieszkiwania przez M. D. z córką, czy to było związane z chorobą, awarią kotła, o czym z kolei wspomniała w swych zeznaniach B. L. w toku postępowania w rozpoznawanej sprawie. Organy administracji w tym zakresie, tj. w odniesieniu się do dowodu z zeznań M. D. w sprawie karnej, nie przeprowadziły szczegółowych rozważań. Jednakże, w ocenie Sądu, uchybienie to nie miało wpływu na końcowy wynik sprawy. W świetle całego zebranego materiału dowodowego, przy niezakwestionowaniu przez skarżącą ustaleń poczynionych w postępowaniu administracyjnym co do charakteru pobytu M. D. w budynku w M. 1, istniały powody do przyjęcia, że osoba ta nie opuściła, w znaczeniu wynikającym z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji, dotychczasowego miejsca pobytu stałego. Z tych więc względów zaskarżona decyzja orzekająca o odmowie wymeldowania odpowiada prawu, na które powołuje się zawarte w decyzji rozstrzygnięcie. Wojewódzki Sąd Administracyjny uznając skargę za nieusprawiedliwioną oddalił ją na podstawie art. 151 P.p.s.a. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu, zarówno w postępowaniu kasacyjnym, jak i przed sądem pierwszej instancji sąd orzeknie w odrębnym orzeczeniu.