II SA/Gl 1384/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Bogucka, po rozpoznaniu w dniu 5 sierpnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi W. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] r., nr [...] na skutek wniosku pełnomocnika skarżącego o zmianę postanowienia Sądu z dnia 13 kwietnia 2015 r., sygn. akt II SA/Gl 1384/14 zwalniającego skarżącego z wpisu sądowego od skargi kasacyjnej oraz ustalającego dla skarżącego adwokata z urzędu, przy jednoczesnym oddaleniu wniosku w pozostałym zakresie p o s t a n a w i a 1) zwolnić skarżącego z wpisu sądowego od zażalenia na postanowienie Sądu z dnia 15 czerwca 2015 r., sygn. akt II SA/Gl 1384/14 o odrzuceniu skargi kasacyjnej 2) umorzyć postępowanie w zakresie ustanowienia dla skarżącego adwokata z urzędu 3) oddalić wniosek w pozostałym zakresie. W rozpoznawanej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach postanowieniem z dnia 11 grudnia 2014 r., sygn. akt II SA/Gl 1384/14 odrzucił skargę W. Z., wobec bezskutecznego wezwania do uiszczenia wpisu sądowego od skargi. We wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 13 stycznia 2015 r., złożonym na druku urzędowego formularza "PPF", skarżący podał, że zamieszkuje w lokalu mieszkalnym o pow. 47,15 m² wraz ze swoją małżonką. Poinformował, że jest współwłaścicielem (w ½) nieruchomości rolnej o pow. 4,35 ara. Skarżący podkreślił, że nie dysponuje żadnym majątkiem, w tym oszczędnościami, papierami wartościowymi ani też przedmiotami o wartości przekraczającej 3.000 zł. Źródłem jego utrzymania się są miesięcznie dochody ze świadczenia przedemerytalnego w wysokości około 902 zł brutto (775 zł netto). Jego małżonka otrzymuje emeryturę, której wysokości skarżący nie zna ze względu na ustanowioną z dniem 7 października 2013 r., wyrokiem Sądu Rejonowego w B., rozdzielność majątkową. Skarżący oświadczył, że ma problemy ze spłatą zobowiązań. Z przedstawionych na wezwanie referendarza sądowego z dnia 26 stycznia 2015 r. dokumentów wynika, że bieżące miesięczne koszty utrzymania się rodziny skarżącego kształtują się na poziomie około 700 zł – 800 zł. Przy czym wszystkie przedstawione przez wnioskodawcę rachunki były wystawione na niego. Postanowieniem z dnia 5 marca 2015 r. straszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach oddalił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy. Od powyższego rozstrzygnięcia w ustawowym terminie skarżący wniósł sprzeciw. W uzasadnieniu podniósł, że położenie nieruchomości rolnej oraz brak porozumienia ze współwłaścicielem – bratem skarżącego nie pozwala na jej sprzedaż. Nadto wyjaśnił, że jego żona partycypuje w połowie kosztów utrzymania mieszkania, stąd skarżącemu na miesięczne wydatki pozostaje kwota około 360 zł. Do sprzeciwu skarżący dołączył decyzję organu rentowego z dnia 20 marca 2012 r. o przyznaniu małżonce emerytury w wysokości 1149,17 zł netto. Prawomocnym postanowieniem z dnia 13 kwietnia 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zwolnił skarżącego z wpisu od skargi kasacyjnej i ustanowił adwokata z urzędu, oddalając jednocześnie wniosek w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Z kolej postanowieniem z dnia 15 czerwca 2015 r. Sąd odrzucił na podstawie art. 178 w związku z art. 175 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a." sporządzoną przez skarżącego skargę kasacyjną. W przewidzianym terminie, przyznany z urzędu pełnomocnik wniósł na powołane postanowienie zażalenie, występując jednocześnie o zwolnienie z wpisu sądowego od tegoż środka zaskarżenia. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że skarżący utrzymuje się z niewielkiej emerytury i nie stać go na ponoszenie ww. opłaty bez uszczerbku dla siebie i rodziny. Na nadesłanym na wezwanie Sądu druku urzędowego formularza skarżący wystąpił ponownie o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata powielając oświadczenia składane w poprzednich pismach. Dodał, że otrzymuje świadczenie emerytalne w wysokości około 938 zł brutto miesięcznie (tj. 804 zł netto). Poinformował także, że w mieszkaniu zameldowana jest jego zamężna córka, która jednakże ma swoją rodzinę. Jednocześnie zaznaczył, że córka za dożywotnią opiekę nad rodzicami w przyszłości otrzyma mieszkanie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje: Postanowienia w przedmiocie prawa pomocy należą do tzw. postanowień niekończących postępowania w sprawie, które stosownie do treści art. 165 p.p.s.a. mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone a nawet prawomocne. Zatem bez zmiany okoliczności sprawy sąd nie może uchylić i zmienić postanowienia. W doktrynie panuje pogląd, że przez zmianę okoliczności sprawy należy rozumieć zmianę zarówno okoliczności faktycznych, jakie stanowiły przesłankę rozstrzygnięcia, jak również okoliczności prawnych, które uzasadniałyby wydanie postanowienia o odmiennej treści, niż to, które wcześniej zapadło. W ocenie Sądu w rozpoznawanej sprawie nastąpiły jedynie nowe okoliczności związane z dalszym etapem postępowania, a mianowicie dodatkowe koszty w związku z koniecznością uiszczenia wpisu sądowego od zażalenia. Nie zmieniła się natomiast sytuacja rodzinna oraz majątkowo-finansowa skarżącego. Kryterium przesądzającym o przyznaniu lub odmowie przyznania prawa pomocy jest stan majątkowy wnioskodawcy. Ustawa w sposób precyzyjny określa warunki przyznania prawa pomocy, zaś kryteria te każdorazowo są odnoszone do stanu majątkowego ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Dopiero analiza podanych we wniosku okoliczności dokonywana w związku z przepisami ustawy daje odpowiedź, czy w odniesieniu do konkretnej sytuacji zachodzą przesłanki przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Przedmiotem badania przy analizie wniosku o przyznanie prawa pomocy jest całokształt okoliczności związanych z sytuacją materialną wnioskodawcy. Warunkiem przyznania prawa pomocy jest wyjaśnienie wszelkich okoliczności dotyczących sytuacji materialnej osoby występującej z takim wnioskiem. Ocena, czy wnioskodawca kwalifikuje się do udzielenia mu wsparcia ze środków publicznych następuje po wszechstronnym zbadaniu jego sytuacji materialnej. Zgodnie z art. 245 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy może nastąpić bądź w zakresie całkowitym, bądź częściowym. Rozpoznawany wniosek dotyczy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie fachowego pełnomocnika. W myśl art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w powyższym zakresie osobie fizycznej następuje, jeśli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy wskazać należy, że skarżący choć dysponuje stałym dochodem przeznacza go w przeważającej części na zaspokojenie podstawowych potrzeb egzystencjalnych. Do miesięcznych kosztów utrzymania (tj. opłaty za dostawy energii elektrycznej, gazu, czynszu za mieszkanie) doliczyć należy wydatki na żywność i inne niezbędne potrzeby życia codziennego. Niewątpliwie uszczupleniem dochodu są także miesięczne raty spłat kredytów. Nie bez znaczenia pozostaje okoliczność rozdzielności majątkowej. Fakt, że skarżący zamieszkuje z żoną, która pokrywa w połowie miesięczne koszty utrzymania mieszkania nie oznacza jeszcze, że małżonkowie prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Ocena stanu majątkowego wnioskodawcy, jak również jego możliwości finansowe, w oparciu o podniesione w sprawie okoliczności, prowadzą do wniosku, że przewidziana w art. 246 § 1 pkt. 1 p.p.s.a. przesłanka przyznania prawa pomocy została spełniona w stopniu pozwalającym na częściowe uwzględnienie wniosku. Złożony na druku urzędowego formularza wniosek z dnia 17 lipca 2015 r. o przyznanie prawa pomocy stanowi powielenie wcześniejszych oświadczeń skarżącego, przy czym nie potwierdza on pogorszenia jego kondycji finansowej. Zdaniem Sądu skarżący wykazał w sposób dostateczny i przekonujący, że poza wpisem od skargi, którego wysokość w przedmiotowej sprawie wynosi 200 zł, nie jest on w stanie ponieść w chwili obecnej bieżących kosztów postępowania sądowego, tj. wpisu od zażalenia, co w konsekwencji uniemożliwiłoby mu, skorzystanie z prawa dobrodziejstwa do sądu i obrony swoich praw. Z kolei stosownie do art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. sąd wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania, jeżeli stało się ono bezprzedmiotowe. Postanowienie takie może zapaść na posiedzeniu niejawnym (art. 161 § 2 p.p.s.a.). W orzecznictwie wskazuje się, że za bezprzedmiotowe należy uznać postępowanie w takiej sprawie wpadkowej, która została już rozstrzygnięta na korzyść skarżącego (por. postanowienie NSA z dnia 25 marca 2009 r., sygn. akt I OZ 262/09, dostępne na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl, tak jak inne orzeczenia przywołane w dalszej części uzasadnienia). Oznacza to, że postępowanie w przedmiocie przyznania prawa pomocy podlega umorzeniu jako bezprzedmiotowe wówczas, gdy wnoszącemu takie prawo już przyznano i pozostaje ono w mocy. W zawisłej sprawie Sąd w pkt 2 sentencji postanowienia z dnia 13 kwietnia 2015 r. ustanowił dla skarżącego adwokata z urzędu, zaś Okręgowa Rada Adwokacka w K. wyznaczyła jako pełnomocnika - adwokat J. D. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że w przypadku wyznaczenia przez korporację prawniczą pełnomocnika i podjęcia przez niego działań, tak jak w sprawie niniejszej, stanowi to wykonanie wydanego przez sąd postanowienia o ustanowieniu pełnomocnika z urzędu. Tym samym skarżący nie może ubiegać się o ponowne ustanowienie pełnomocnika ponieważ prawo to zostało skonsumowane (por. postanowienie NSA z dnia 22 kwietnia 2005 r., sygn. akt II OZ 262/05). Postępowanie w zakresie ponownego wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu jest więc w takiej sytuacji bezprzedmiotowe (por. postanowienie NSA z dnia 25 czerwca 2008 r., sygn. akt I OZ 460/08). W konsekwencji należało zatem umorzyć jako bezprzedmiotowe postępowanie w zakresie kolejnego wniosku skarżącego o ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Mając na uwadze przytoczoną powyżej argumentację Sąd działając na podstawie art. 165 p.p.s.a. w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. oraz art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia. Na marginesie należy dodać, że skarżący z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy wystąpił dopiero po wydaniu postanowienia o odrzuceniu skargi, nie zaś w terminie zakreślonym do uiszczenia wpisu sądowego.