II SA/Gl 1395/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Żurawik (spr.), Sędziowie Asesor WSA Aneta Majowska, Sędzia WSA Stanisław Nitecki, Protokolant specjalista Magdalena Dąbek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 marca 2026 r. sprawy ze skargi T. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej z dnia 22 września 2025 r. nr SKO.IV/424/525/2025 w przedmiocie zasiłku stałego oddala skargę. Decyzją z dnia 25 sierpnia 2025 r., nr [...] , działając z upoważnienia Wójta Gminy J. , na podstawie art. 36, 37 i in. ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2025 r., poz. 1214 z późn. zm. – dalej u.p.s.), art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1060 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2025 r., poz. 1691 ze zm. – dalej k.p.a.), po rozpoznaniu wniosku T. A. (dalej: strona, skarżący), przyznano mu świadczenie z pomocy społecznej w formie zasiłku stałego na okres od 1 maja 2025 r. do 31 października 2025 r. w kwocie 391,59 zł miesięcznie. Decyzji nadano rygor natychmiastowej wykonalności. W uzasadnieniu wskazano m. in., że strona prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Jej dochód wyniósł 921,41 zł. Wnioskujący spełnia kryterium dochodowe ustalone ustawą. Odwołanie od powyższej decyzji złożyła strona, nie godząc się z rozstrzygnięciem. Wskazała, że zasiłek należy się w wyższej kwocie. Zwrócono uwagę na trudną sytuację życiową, zdrowotną, finansową. Organ dopuszcza się działań niezgodnych z prawem. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsku - Białej (dalej SKO) decyzją z dnia 22 września 2025 r., znak: SKO.IV/424/525/2025, wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wskazano m. in., że ustawa o pomocy społecznej zawiera własną definicję pojęcia dochodu. Zatem pod pojęciem dochodu rozumieć należy wszelkie dochody, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, z wyłączeniem odliczeń i pomniejszeń enumeratywnie wymienionych w przepisach art. 8 ust. 3 i 4 ustawy. Strona jest osobą samotnie gospodarującą, niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym. W postępowaniu egzekucyjnym przeciwko dłużnikowi dokonano potrącenia alimentów bieżących i częściowo zaległych. Ustalono kwotę po odliczeniu kosztów komorniczych. Zaskarżona decyzja jest zgodna z przepisami ustawy o pomocy społecznej i nie narusza granic swobodnego uznania, zatem może ostać się w obrocie prawnym. Skargę na powyższą decyzję złożyła strona, nie godząc się z rozstrzygnięciem. Zarzucono: - naruszenie przepisów prawa materialnego, poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 8 ust. 3 i 4 u.p.s. oraz art. 37 u.p.s. - naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na zebraniu, rozpatrzeniu oraz dokonaniu przez ten organ oceny materiału dowodowego wbrew regułom wynikającym z art. 7, 77 § 1 oraz art. 86 k.p.a. Na tej podstawie wniesiono o uchylenie decyzji obu instancji. W uzasadnieniu wskazano m. in., że decyzja wadliwie ustala kwotę zasiłku i jest krzywdząca. Jedyny dochód wynosił 806,67 zł po potrąceniach na ubezpieczenie zdrowotne i alimenty na dwoje dzieci. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie. Podał, że działał na podstawie i w granicach prawa, a rozstrzygnięcie znajduje umocowanie w zgromadzonym materiale dowodowym. W uzasadnieniu powtórzył swą poprzednią argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą zaskarżonym aktem z punktu widzenia kryterium legalności, to jest zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania prawa materialnego. Nadto zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2026 r., poz. 143 – dalej p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną. W wyniku analizy akt sprawy Sąd stwierdził, że skarga nie jest uzasadniona. Zaskarżone rozstrzygnięcie nie narusza bowiem ani prawa materialnego, ani też organ odwoławczy nie naruszył reguł procedury administracyjnej w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bądź skutkującym wznowieniem tego postępowania. Tymczasem, zgodnie z art. 145 § 1 p.p.s.a., dopiero stwierdzenie tego rodzaju naruszenia prawa uzasadnia uwzględnienie skargi. Zasady ogólne, wyrażone w art. 2 ust. 1 i art. 3 u.p.s. stanowią, że świadczenia z pomocy społecznej mają na celu umożliwienie przezwyciężania trudnych sytuacji życiowych, których osoby ubiegające się o pomoc nie są w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości oraz wspieranie osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwiania im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Zatem zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie sytuacjom, o których mowa, przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, a potrzeby osób i rodzin wnioskujących o pomoc powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Jak wynika z powyższych przepisów, pomoc społeczna jest instytucją stosowaną wyjątkowo, w sytuacjach, w których obywatel nie jest w stanie sam podołać okolicznościom życiowym. Pomoc ta przyznawana jest w różnej formie i zakresie, a przyznanie jej uzależnione jest od spełnienia określonych przez ustawodawcę warunków. Katalog świadczeń z pomocy społecznej został określony w art. 36 u.p.s. W świetle art. 37 ust. 1 u.p.s. zasiłek stały (w świetle brzmienia adekwatnego do wydawania decyzji) przysługuje: 1) pełnoletniej osobie samotnie gospodarującej, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej; 2) pełnoletniej osobie pozostającej w rodzinie, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód, jak również dochód na osobę w rodzinie są niższe od kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Ust. 2 powyższej regulacji stanowi, że zasiłek stały ustala się w wysokości: 1) w przypadku osoby samotnie gospodarującej - różnicy między kwotą stanowiącą 130% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby, z tym, że kwota zasiłku nie może być wyższa niż 1229 zł miesięcznie; 2) w przypadku osoby w rodzinie - różnicy między kwotą stanowiącą 130% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie a dochodem na osobę w rodzinie. Zgodnie z art. 8 ust. 3 u.p.s. za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: 1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych i koszty uzyskania przychodu; 2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach; 3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Art. 8 ust. 4 u.p.s. z kolei wskazuje, które świadczenia nie są wliczane do dochodu ustalonego zgodnie z ust. 3. Z orzecznictwa wynika, że zgodnie z art. 8 ust. 3 u.p.s., na dochód składa się każdy przychód, bez względu na tytuł i źródło jego uzyskania, pomniejszony jedynie o wskazane w tym przepisie obciążenia. W zamiarze ustawodawcy takie szerokie ujęcie ma na celu ocenę sytuacji dochodowej beneficjentów pomocy społecznej przez pryzmat wszelkich wpływów pieniężnych uzyskanych przez nich w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku (a w przypadku dochodu jednorazowego, o którym mowa w ust. 11 - w ciągu 12 miesięcy poprzedzających miesiąc złożenia wniosku), niezależnie do tego, na jakiej podstawie i skąd one pochodzą, z wyłączeniem wpływów wynikających z tytułów i źródeł wymienionych enumeratywnie w art. 8 ust. 4 u.p.s. Katalog wyłączeń zawarty w ostatnim ze wskazanych przepisów ma charakter zamknięty co oznacza, że niewymienione w nim przychody należy uwzględnić przy wyliczaniu dochodu, stanowiącego kryterium uwzględniane przy przyznawaniu świadczeń z pomocy społecznej (wyrok NSA z dnia 7 lutego 2025 r., I OSK 380/24). Szczególną uwagę przy obliczaniu dochodu należy zwrócić na pojęcie alimentów, gdyż dochód ustala się po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób. W odniesieniu do pojęcia alimentów za utrwalone należy uznać stanowisko sądów administracyjnych, zgodnie z którym interpretując pojęcie "alimentów" należy je odnieść do art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2026 r., poz. 236 – dalej: k.r.o.)., z którego wynika, że obowiązek alimentacyjny - co do zasady - obciąża krewnych i rodzeństwo osób uprawnionych. Obowiązek ten sprowadza się do obowiązku osoby zobowiązanej do dostarczania osobie uprawnionej środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania. Krąg osób uprawnionych do takich alimentów wynika z art. 130 i nast. k.r.o. Alimenty to zatem świadczenia uiszczane na rzecz osoby uprawnionej, przez zobowiązanego, w związku z realizacją ustawowego obowiązku określonego w art. 128 k.r.o. Są one przeznaczane na utrzymanie osoby uprawnionej. Przy ustalaniu dochodu wnioskodawcy należy uwzględniać wyłącznie alimenty, które świadczy wnioskodawca, jako osoba zobowiązana do tego z ustawy, na rzecz uprawnionych osób. Wszystkie inne należności nie mogą pomniejszać dochodu (np. wyrok NSA z dnia 19 stycznia 2023 r., I OSK 258/21). Jednocześnie odliczeniu od dochodu podlega kwota wszystkich ww. alimentów świadczonych na rzecz innych osób, w tym kwota alimentów zaległych (wyrok NSA z 11 sierpnia 2020 r., I OSK 633/20). SKO zasadnie w tym kontekście zauważyło, że "(...) niepodobna zaliczyć do tej kategorii ogólnie rzecz ujmując kosztów ponoszonych w związku z egzekucją (wynagrodzenie komornika, koszty korespondencji oraz operacji bankowych), bowiem z oczywistych względów nie mieszczą się one we wspomnianej definicji" (s. 4 decyzji – zob. np. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 18 listopada 2021 r., III SA/Gd 463/21 i podane tam orzecznictwo). Z materiału zgromadzonego w niniejszej sprawie bezsprzecznie wynika, że zgodnie z pismem Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Z. z dnia [...] r. potrącono alimenty bieżące i zaległe w wysokości 1094,92 zł i jest to kwota po odliczeniu kosztów komorniczych. Organ ustalił więc na podstawie zgromadzonych dokumentów, które przywołał w uzasadnieniu (art. 107 § 1 i 3 k.p.a.), że dochód strony wynosił 921,41 zł, na który składała się renta inwalidzka w wysokości 2215,75 zł, pomniejszona o składkę na ubezpieczenie zdrowotne w wysokości 199,42 zł oraz alimenty bieżące i zaległe w wysokości 1094,92 zł. Organ w uzasadnieniu decyzji powołał się na kryterium dochodowe określone w art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. dla osoby samotnie gospodarującej w kwocie 1010 zł oraz prawidłowo wyliczył różnicę pomiędzy kwotą stanowiącą 130% kryterium dochodowego a dochodem na osobę. Nie doszło zatem do naruszenia art. 7, 77 § 1, 80, 107 § 1 i 3, 138 § 1 pkt 1 k.p.a., ani też innych przepisów w stopniu uzasadniającym uwzględnienie skargi. Z powyższych względów skarga nie mogła odnieść skutku i jako nieuzasadniona podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Powołane wyżej orzecznictwo sądowo-administracyjne dostępne jest w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem internetowym http://orzeczenia.nsa.gov.pl.