II SA/Gl 1404/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Stanisław Nitecki, Sędzia WSA Renata Siudyka, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 18 lutego 2022 r. sprawy ze skargi A. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego Oddala skargę W dniu 17 marca 2021 r. A. L. złożyła do Wójta Gminy K. wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, w związku z koniecznością opieki nad matką. Do wniosku załączyła ważne bezterminowo orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności niepełnosprawnej. W uzasadnieniu tego orzeczenia stwierdzono, że matka wnioskodawczyni jest niezdolna do pracy i wymaga w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Decyzją z dnia z dnia [...] r. nr [...] Wójt Gminy K. orzekł o odnowie przyznania wnioskowanego świadczenia. W uzasadnieniu organ wskazał, że w sprawie nie został spełniony jeden z niezbędnych warunków przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, tj. nie da się ustalić, kiedy powstała niepełnosprawność. Odwołanie od tej decyzji złożyła jej adresatka. Podniosła, że od początku tego roku przebywa wyłącznie na terenie Polski i z dnia na dzień zrezygnowała z dotychczasowej egzystencji we [...] z uwagi na konieczność sprawowania całodobowej opieki nad matką. Zaakcentowała przy tym, iż w związku z opieką nad matką nie podjęła dalszej pracy i nie pobiera żadnych świadczeń. W końcowej części odwołania oświadczyła, że w zaistniałej sytuacji nie planuje powrotu do [...]. Zaskarżoną obecnie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie utrzymało rozstrzygnięcie organu I instancji w mocy. Wskazało, że uzyskanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest uzależnione od szeregu przesłanek. Przy czym przesłanki te można podzielić na przesłanki pozytywne i negatywne. Aby móc uzyskać prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przesłanki pozytywne muszą zostać spełnione łącznie i nie może przy tym zaistnieć żadna z przesłanek negatywnych. Jak wskazał organ w świetle zgromadzonego materiału dowodowego matka strony legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Orzeczenie to zostało wydanie na stałe. Wynika z niego, że ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...] r., przy czym nie można ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność. Ponadto, w uzasadnieniu orzeczenia stwierdzono, iż osoba "orzekana" jest niezdolna do pracy i wymaga w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Nadto, z akt sprawy wynika, że matka strony jest wdową. W aktach sprawy znajduje się kwestionariusz z wywiadu środowiskowego, gdzie strona deklaruje, iż jej opieka nad matką polega na: pomocy w ubieraniu, codziennej toalecie i czynnościach higienicznych, pomocy w poruszaniu się, dbaniu o utrzymanie porządku w domu, paleniu w piecu, robieniu zakupów oraz przygotowywaniu posiłków, transporcie oraz towarzyszeniu podczas wizyt lekarskich. Zajmuje jej to kilka godzin dziennie. Wnioskodawczyni jest absolwentką studium nauczycielskiego, ale od lat nie wykonywała wyuczonego zawodu, za granicą wykonywała prace sezonowe. W ocenie organu odwoławczego Wójt Gminy K. błędnie przyjął, że brak ustalenia kiedy powstała niepełnosprawność matki strony stanowi przesłankę odmowy świadczenia. Stwierdził jednak, że odmowa wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej jest prawidłowa. Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Celem świadczenia pielęgnacyjnego jest bowiem udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej, aby opiekować się osobą niepełnosprawną. Świadczenie pielęgnacyjne ma zatem zastąpić dochód wynikający ze świadczenia pracy, które nie może podjąć osoba pielęgnująca. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest więc częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną. Z akt rozpoznawanej sprawy nie wynika, aby rozmiar i zakres opieki strony nad matką stanowił o konieczności rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Pani M. L. nie jest osobą leżącą, nie jest osobą pampersowaną. Córka pomaga matce przy ubieraniu, codziennej toalecie i czynnościach higienicznych. Przygotowuje posiłki, które samodzielnie spożywa jej matka. Wskazane w wywiadzie środowiskowym czynności opiekuńcze, które jak wskazała strona zajmują jej kilka godzin dziennie (tj. towarzyszenie matce podczas wizyt lekarskich, które odbywają się dwa razy w miesiącu, zapewnienie transportu na te wizyty, dbanie o utrzymanie porządku w domu, palenie w piecu, robienie zakupów, przygotowywanie posiłków, nie zajmują takiej ilości czasu w ciągu dnia, aby strona przy należytej organizacji opieki nie mogła podjąć pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy lub prowadzenia własnej działalności gospodarczej. Skargę na tę decyzję do tutejszego Sądu złożyła jej adresatka reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika. Domagając się uchylenia rozstrzygnięć organów obu instancji oraz zasądzenia kosztów postępowania zarzuciła SKO w Częstochowie naruszenie: 1) art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych - poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że skarżąca nie spełnia przesłanek do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wobec braku związku przyczynowego - pomiędzy sprawowaniem opieki a rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej osoby sprawującej opiekę bądź jej nie podejmowania w tymże celu, 2) art. 80 k.p.a. w zw. z art. 7 i 77 § 1 k.p.a. polegające na dowolnej, a nie swobodnej i wszechstronnej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego oraz pominięciu jego istotnej części, a ponadto brak wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego oraz nienależyte wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy w szczególności poprzez: - uznanie, że rozmiar i zakres opieki skarżącej nad matką nie stanowił o konieczności rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy; - całkowicie dowolne uznanie, że zakres sprawowanie opieki umożliwia skarżącej podjęcie chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy zarobkowej lub prowadzenia własnej działalności gospodarczej a zakres tej opieki mogą wykonywać również osoby czynne zawodowo; - całkowicie pominięcie okoliczności związanych z koniecznością zakończenia pracy przez skarżącą za granicą Polski z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad matką i braku pobierania innych świadczeń na terenie Polski a nadto pominięcie wyuczonego zawodu Skarżącej w świetle możliwości podjęcia pracy zarobkowej wobec konieczności sprawowania opieki nad matką. Odpowiadając na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie podtrzymując swe dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Z brzmienia zaś art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a." wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Nie ulega więc wątpliwości, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy tym z mocy art. 134 § 1 p.p.s.a. tejże kontroli legalności sąd dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami powołaną podstawą prawną. Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615) świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce albo ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka, osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej i wreszcie innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Z przepisu powyższego wynika jednoznacznie, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest "ekwiwalentem" za opiekę nad osobą niepełnosprawną. Państwo polskie nie przewiduje prawa do "wynagrodzenia" za opiekowanie taką osobą. Obowiązek powyższy wynika przede wszystkim z obowiązku alimentacyjnego istniejącego między osobami spokrewnionymi, ale również z zasad moralnych obowiązujących w naszej cywilizacji. W sytuacjach szczególnych państwo zdecydowało się na pomoc osobom pełniącym taką opiekę. Zostało to wprost wyartykułowane in fine wyżej wymienionego przepisu. Dotyczy to sytuacji, gdy zakres sprawowanej opieki zupełnie uniemożliwia opiekunowi podjęcie lub kontynuację zatrudnienia. Przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych nie zawierają definicji sprawowania opieki, jednakże z art. 17 ust. 1 ustawy wynika, że musi to być opieka stała lub długoterminowa. Nie musi być sprawowana nieustannie przez całą dobę, gdyż sposób jej sprawowania jest uzależniony od rodzaju schorzeń osoby wymagającej opieki. Przepis ten nie uzależnia też otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego od obowiązku zamieszkiwania opiekuna z osobą nad którą jest sprawowana opieka. Wymaga jednak, aby opieka nad osobą niepełnosprawną sprawowana była zgodnie ze wskazaniami wynikającymi z orzeczenia o niepełnosprawności, a zatem aby była to opieka długotrwała i stała (por wyrok WSA w Olsztynie z dnia 3 marca 2022 r. sygn. I SA/Ol 128/22 – wszystkie orzeczenia za CBOSA). Przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego może nastąpić po bezspornym ustaleniu, że opieka nad niepełnosprawną osobą następuje w takim wymiarze, że w związku z tym opiekun jest zmuszony do rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub też nie może takowej podjąć, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowy. Inaczej mówiąc dotyczy to sytuacji, gdy na skutek pełnionej opieki osoba ją sprawująca nie jest w stanie podjąć (kontynuować) zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze pracy. I okoliczności powyższe muszą zostać wykazane przez organ administracji w sposób jasny i bezsporny. Konieczne jest tu bowiem zapewnienie pomocy osobom, dla których jest niezbędna, ale również ze względu na odpowiedzialność za dystrybucję środków publicznych powierzoną administracji. Obowiązki organów w zakresie postępowania dowodowego określa tu art. 7 oraz 77 § 1 k.p.a. Nie zwalnia to oczywiście stron postępowania we współdziałaniu w wyjaśnieniu sprawy, zgodnie z zasadą prawdy obiektywne. Przenosząc powyższe na grunt rozpatrywanej sprawy należy zwrócić uwagę, że matka skarżącej jest osobą niepełnosprawną, ze względu na wiek i istniejące choroby. Wymaga ona pomocy w wielu czynnościach życia codziennego, jak większość ludzi w tym wieku (i w tym stanie zdrowia). Z akt administracyjnych wynika, że skarżąca przebywała we [...]. Wróciła do kraju by opiekować się niepełnosprawną matką. Opieka ta obejmuje towarzyszenie matce podczas wizyt lekarskich, które odbywają się dwa razy w miesiącu, zapewnienie transportu na te wizyty, dbanie o utrzymanie porządku w domu, palenie w piecu, robienie zakupów i przygotowywanie posiłków, które matka samodzielnie spożywa. Obowiązki tej zajmują skarżącej "kilka godzin dziennie", przy czym zapewne nie jest to ilość czasu stała. Aby ustalić, czy skarżącej należy przyznać prawo do świadczenia pielęgnacyjnego należy ustalić, czy zakres pełnionych przez nią obowiązków opiekuńczych wobec matki uniemożliwia jej podjęcie zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. W ocenie organów administracji, a Sąd to stanowisko podziela, skarżąca nie wykazała, iż nie jest w stanie podjąć jakiegokolwiek zatrudnienia w związku z opieką nad niepełnosprawną matką. Odnosząc się do zarzutów skargi należy uznać, że są one bezzasadne. Dotyczy to zwłaszcza pierwszego z nich, co zostało wykazane powyżej. Nie można również zarzucić organom administracji niedopełnienie obowiązków w zakresie postępowania dowodowego. Wywód organu II instancji jest logiczny i spójny, oparty o zebrany materiał dowodowy i przepisy prawa powszechnie obowiązującego. Mając na uwadze powyższe rozważania, uznając, że skarga jest bezzasadna Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę. ----------------------- 1