II SA/Gl 1410/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Nowak, Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska, Asesor WSA Agnieszka Kręcisz-Sarna (spr.), , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 15 kwietnia 2025 r. sprawy ze skargi J. P. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 4 października 2024 r. nr 010070/680/403136/2024 (448064057) w przedmiocie świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Białymstoku z dnia 17 maja 2024 r. Zaskarżoną decyzją z 4 października 2024 r., nr 010070/680/403136/2024 ([...]) Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej "Prezes ZUS" lub "Organ odwoławczy") utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. (dalej "ZUS" lub "Organ I instancji") z 17 maja 2024 r. w przedmiocie świadczenia wychowawczego. Powyższa decyzja Prezesa ZUS zapadła w następującym stanie sprawy. J. P. (dalej "Skarżąca") złożyła 1 lutego 2024 r. wniosek o świadczenie wychowawcze na córkę A. P. na okres świadczeniowy trwający od 1 czerwca 2024 r. do 31 maja 2025 r. ZUS, po rozpatrzeniu wniosku, odmówił prawa do wnioskowanego świadczenia, gdyż Skarżąca nie dostarczyła dokumentów potwierdzających sprawowanie wyłącznej lub naprzemiennej opieki nad dzieckiem ani nie złożyła oświadczenia wskazującego jak sprawowana jest opieka nad dzieckiem. Skarżąca wniosła odwołanie od decyzji. W odwołaniu wskazała, że nad córką sprawuje wraz z ojcem dziecka opiekę naprzemienną i wnosi o wyjaśnienie sprawy. Zaskarżoną decyzją Prezes ZUS utrzymał w mocy decyzję Organu I instancji. Organ odwoławczy zauważył, że z dokumentacji zgromadzonej w sprawie wynika, że Skarżąca nie sprawuje faktycznej opieki nad córką. Z wnioskiem o świadczenie wychowawcze na dziecko na okres od 1 czerwca 2024 r. do 31 maja 2025 r. wystąpili oboje rodzice. Dokumentem potwierdzającym sprawowanie faktycznej opieki nad dzieckiem jest prawomocny z dniem [...] sierpnia 2019 r. wyrok Sądu Okręgowego w K. Wydział [...] Cywilny Rodzinny z [...] r., sygn. akt [...]. W wyroku tym ustalono miejsce zamieszkania dziecka w miejscu zamieszkania ojca. Skarżąca w skardze wniesionej od decyzji Prezesa ZUS wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji i wypłacenie należnej części świadczenia wychowawczego wraz z odsetkami. Organom ZUS zarzuciła opieszałość w działaniu oraz zignorowanie przekazanych przez nią informacji. Wyjaśniła, że zgodnie z wyrokiem z [...] r. Sądu Okręgowego w K. opieka została przyznana obojgu rodzicom. Ze względu na charakter pracy byłego męża dzieci przebywały większość czasu u Skarżącej. Zgodnie z kolejnym orzeczeniem z [...] r. Sądu Rejonowego w M. [...] Wydział Rodzinny i Nieletnich opieka nad dziećmi wykonywana jest przez oboje rodziców w systemie pieczy naprzemiennej poprzez spędzanie przez małoletnich dwutygodniowych okresów u każdego z rodziców. Do skargi Skarżąca załączyła wydruk postanowienia Sądu Rejonowego w M. [...] Wydział Rodzinny i Nieletnich z [...] r., [...] pobrany z portalu informacyjnego sądów powszechnych i wyjaśniła, że nie dysponuje odpisem ww. wyroku. Prezes ZUS, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Wyjaśnił, że Skarżąca nie udzieliła odpowiedzi na wezwanie z 4 kwietnia 2024 r. dotyczące sposobu sprawowania opieki nad dzieckiem. Ojciec dziecka w swoim oświadczeniu wskazał, że wraz ze Skarżącą sprawują naprzemienną opiekę nad dzieckiem w okresach dwutygodniowych. Przedłożył wyrok Sądu Okręgowego w K. z [...] r. Z uwagi na ww. wyrok oraz okoliczność, że Skarżąca wystąpiła z wnioskiem jako druga brak było podstaw do zmiany decyzji Organu I instancji. Nadto dla celów ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego przyjmuje się, że faktyczną opiekę nad dzieckiem sprawuje ten rodzic, przy którym sąd ustalił miejsce zamieszkania dziecka. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną i stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 134 § 1 i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm.; dalej "p.p.s.a."). Wyjaśnić także należy, że sprawę rozpoznano w trybie uproszczonym zgodnie z art. 119 pkt 2 i art. 120 p.p.s.a., z uwagi na to, że Prezes ZUS w odpowiedzi na skargę wniósł o rozstrzygnięcie sprawy w tym trybie, a Skarżąca w ustawowym terminie nie zażądała przeprowadzenia rozprawy. W wyniku kontroli zgodności z prawem decyzji organów obu instancji Sąd doszedł do przekonania, że zostały one wydane z naruszeniem prawa w stopniu uzasadniającym ich uchylenie. Spór w rozpoznawanej sprawie sprowadza się do ustalenia, czy organy ZUS zasadnie odmówiły Skarżącej prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko na okres świadczeniowy od 1 czerwca 2024 r. do 31 maja 2025 r. Zdaniem organów z wyroku Sądu Okręgowego w K. Wydział [...] Cywilny Rodzinny z [...] r., sygn. akt [...] wynika, że miejsce zamieszkania dziecka ustalono w miejscu zamieszkania ojca. Na podstawie ww. wyroku Skarżąca nie sprawuje zatem faktycznej opieki nad dzieckiem ani nie przyznano jej prawa do opieki naprzemiennej. Skarżąca zaś wskazuje, że opieka nad dzieckiem ma charakter naprzemiennej, co wynika ze zgodnych oświadczeń jej i ojca dzieci złożonych w toku postępowania administracyjnego. Ponadto podnosi, że kwestia ta została uregulowana postanowieniem Sądu Rejonowego w M. z [...] r., [...]. Przechodząc do merytorycznej oceny zapadłych w sprawie decyzji przypomnieć należy, że celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych (art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1576; dalej: "u.p.p.w.d."). Świadczenie wychowawcze przysługuje m. in. matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a. Zgodnie z art. 5 ust. 2a u.p.p.w.d. w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu, sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego. Z przywołanych regulacji wynika, że przesłanką przyznania uprawnionemu świadczenia wychowawczego jest wspólne zamieszkiwanie z dzieckiem i utrzymywanie dziecka. Wspólne zamieszkiwanie z dzieckiem jest przy tym rozumiane jako fizyczne przebywanie dziecka u tego rodzica (opiekuna), który sprawuje faktyczną opiekę nad dzieckiem i faktycznie ponosi koszty utrzymania dziecka. Wobec tego o prawie do świadczenia wychowawczego decyduje przesłanka o charakterze faktycznym. Jednakże w sytuacji, gdy o świadczenie wychowawcze wnioskuje rodzic dziecka, który sprawuje nad nim opiekę naprzemienną, to zobligowany jest do przedłożenia odpowiedniego orzeczenia sądu na potwierdzenie sprawowania opieki naprzemiennej w rozumieniu art. 5 ust. 2a u.p.p.w.d. Odnosząc powyższe uwagi natury ogólnej do stanu faktycznego sprawy należy wskazać, że na etapie postępowania sądowego Skarżąca przedłożyła wydruk postanowienia Sądu Rejonowego w M. [...] Wydział Rodzinny i Nieletnich z [...] r., [...] pobrany z portalu informacyjnego sądów powszechnych. Wskazane postanowienie stało się prawomocne z dniem [...] kwietnia 2024 r. Z pkt 1 ww. postanowienia wynika, że zmieniono punkt 2 wyroku Sądu Okręgowego w K. z [...] r. wydany w sprawie o sygnaturze akt [...], w ten sposób, że pozostawiając obojgu rodzicom wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnimi dziećmi stron ustalono, że władza ta będzie wykonywana w systemie pieczy naprzemiennej poprzez spędzanie przez małoletnich okresów dwutygodniowych u każdego z rodziców. Powołane orzeczenie określa zatem opiekę nad małoletnimi dziećmi w sposób odpowiadający określonemu w art. 5 ust. 2a u.p.p.w.d. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 572; dalej "k.p.a."), w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie m. in. gdy wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję. Spełnienie przesłanki z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. wymaga wystąpienia łącznie trzech warunków. Pierwszy przewiduje, że zgłoszone okoliczności faktyczne lub dowody są nowe, a zatem nie były znane organowi rozpoznającemu sprawę w postępowaniu zwykłym. Drugi warunek wymaga, by nowe okoliczności faktyczne, nowe dowody miały istotne znaczenie dla sprawy. Występuje tu związek z regulacją materialnoprawną. Trzeci warunek, to istnienie okoliczności faktycznej, istnienie dowodu w dniu wydania decyzji objętej żądaniem wznowienia postępowania. Przedłożone przez Skarżącą postanowienie Sądu Rejonowego w M. [...] Wydział Rodzinny i Nieletnich z [...] r., [...] stanowi dowód istniejący w dniu wydania zaskarżonej decyzji, niezgłoszony przez Skarżącą w toku postępowania administracyjnego i nieznany organowi, który wydał decyzję. Wynikający z powołanego orzeczenia nowy stan prawny ma wpływ na zakres praw i obowiązków Skarżącej, a w konsekwencji na treść merytorycznego rozstrzygnięcia organów ZUS w przedmiocie świadczenia wychowawczego. Sąd przychyla się do stanowiska, że każda podstawa wznowienia postępowania administracyjnego jest tożsama z "naruszeniem prawa" i powinna być brana pod uwagę w toku sądowej kontroli decyzji. Niezależne bowiem od prawidłowego działania organu administracji, z obiektywnego punktu widzenia doszło do naruszenia prawa, które daje podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Sąd administracyjny, sprawując kontrolę działalności administracji publicznej nie ocenia tylko i wyłącznie zgodności z prawem samych czynności procesowych organu orzekającego, lecz ocenia zgodność z prawem rezultatu podejmowanych przez organ czynności. Pomimo przeprowadzenia więc czynności zgodnie z prawem, ich wynik może być wadliwy co może uzasadnić uchylenie decyzji (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 7 grudnia 2021 r., II OSK 566/21, opubl. w internetowej bazie: orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej "CBOSA"). W tych okolicznościach zaskarżona decyzja oraz poprzedzającą ją decyzja Organu I instancji podlegały uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Ponownie orzekając organ powinien rozpoznać sprawę uwzględniając ww. prawomocne postanowienie Sądu Rejonowego w M.. Mając na uwadze powyższe Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania nie orzeczono albowiem Skarżąca nie była reprezentowana w sprawie przez profesjonalnego pełnomocnika i nie poniosła żadnych opłat z uwagi na objęcie ustawowym zwolnieniem od kosztów sądowych na mocy art. 239 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a.