II SA/Gl 1423/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Łucja Franiczek, Sędziowie Sędzia WSA Piotr Broda, Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska (spr.), Protokolant Specjalista Beata Bieroń, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 stycznia 2014 r. sprawy ze skargi R.C. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania oddala skargę. Wobec wniosku [...] Zakładów Celulozowo- Papierniczych w likwidacji w K. z dnia 19 września 2012 r. o wydanie decyzji w sprawie wymeldowania R. C. z lokalu zakładowego, znajdującego się w K. przy ulicy [...], pismem z dnia 25 września 2012 r. Burmistrz Miasta K. zawiadomił o wszczęciu postępowania w sprawie, a następnie przeprowadził wymagane postępowanie wyjaśniające, w trakcie którego przesłuchano m.in. strony postępowania i dokonano oględzin lokalu. Następnie decyzją z dnia [...] r., działając na podstawie art. 15 ust. 2 w związku z art. 9 ust. 2b ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (t.jedn. Dz U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm.) orzekł o wymeldowaniu R. C. z lokalu mieszkalnego w K. przy ulicy [...]. W uzasadnieniu, przywołując art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, wyjaśnił, iż zasadnicze znaczenie w sprawie ma przesłanka "faktycznego opuszczenia lokalu". Wskazując na orzecznictwo sądowe organ stwierdził, że przez opuszczenie lokalu należy rozumieć nie tylko fizyczne nieprzebywanie w lokalu, ale też zamiar jego opuszczenia i skoncentrowanie swych spraw życiowych w innym miejscu. Po dokonaniu analizy materiału dowodowego przyznał, iż wykazano zaistnienie przesłanki "faktycznego opuszczenia lokalu". Wynika to ze złożonych w sprawie wyjaśnień przez żonę E. C. oraz świadków (w tym dzieci zainteresowanego), które potwierdziły, że R. C. od czerwca 2012 r. nie przebywa w przedmiotowym lokalu, opuścił go zabierając ze sobą swoje rzeczy osobiste. Przeprowadzone oględziny lokalu wykazały, że poszczególne pomieszczenia tego lokalu mieszkalnego zajmują pozostali członkowie rodziny. Sam zainteresowany przyznał w ich trakcie, iż nie zajmuje żadnego pokoju w tym mieszkaniu, nie ma też w nim swojego miejsca do spania i swoich rzeczy osobistych. Dodał, że ma zamiar dalszego zamieszkiwania w tym lokalu, ale nie może tego zrealizować wobec braku do niego klucza. Fakt nieprzebywania w miejscu stałego zameldowania przez R. C. potwierdziła też notatka Komisariatu Policji w K. (pismo nr [...] z dnia 18 grudnia 2012 r.). W świetle powyższego organ uznał, że pomiędzy stronami postępowania istnieje konflikt na tle rodzinnym i majątkowym, który nie może jednak mieć wpływu na kwestie meldunkowe. Meldunek jest tylko rejestracją pobytu osoby w danym lokalu. Zamieszkiwanie to stan faktyczny, w którym osoba przebywa w określonym miejscu z zamiarem pobytu stałego, ma w nim zgromadzone swoje rzeczy osobiste i przedmioty majątkowe, stołuje się w nim i prowadzi gospodarstwo domowe, a zatem lokal ten stanowi centrum spraw życiowych, a nie tylko miejsce zameldowania na pobyt stały. Na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego organ uznał, że R. C. opuścił przedmiotowy lokal, a opuszczenie to miało charakter dobrowolny i trwały. Organ przyznał, że nie może być uznane za dobrowolne opuszczenie lokalu takie opuszczenie, do którego strona została zmuszona, ale pod warunkiem, że strona ta podjęła przewidziane prawem środki w celu obrony swego prawa przebywania w tym lokalu, albo jeżeli fakt zmuszenia do opuszczenia lokalu jest oczywisty lub został stwierdzony w postępowaniu karnym. Wyjaśnił dalej, że za równoznaczne z dobrowolnym opuszczeniem lokalu należy uznać sytuację, w której osoba w nim zameldowana została z niego usunięta przez dysponenta lokalu, ale nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu. Zainteresowany nie zdołał skutecznie wykazać, że został zmuszony do opuszczenia lokalu. Nie podjął także żadnych działań zmierzających do obrony jego prawa do przebywania w tym lokalu. Nie można więc mówić o niedobrowolnym opuszczeniu lokalu, gdy strona sama opuszcza takie miejsce m.in. z uwagi na złe konfliktowe stosunki w rodzinie. Przeprowadzone postępowanie wykazało, że w przedmiotowym lokalu nie ma on swojego miejsca do spania i swoich rzeczy osobistych, a deklarowany sam zamiar powrotu do lokalu, jak również wola w nim zamieszkiwania, nie stanowią przesłanek do utrzymania zameldowania. Skoro zatem osoba nie przebywa w lokalu, to jej zameldowanie stanowiłoby w istocie fikcję prawną. Odwołanie od tej decyzji złożył R. C. Przyznał, że obecnie jest w trakcie budowy domu, ale nie ma zamiaru opuszczenia na stale lokalu przy ulicy [...] w K., ani też skoncentrować swego centrum życiowego w innym miejscu. Dodał, że nie przeniósł swego centrum życiowego w inne miejsce i nie zerwał wszelkich związków z lokalem, a nadto wyrokiem Sądu Okręgowego w G. zostało mu przyznane prawo zajmowania jednego pokoju w tym lokalu mieszkalnym. Podniósł, iż tymczasowe przebywanie poza miejscem stałego zameldowania wiązało się i nadal wiąże z charakterem jego pracy. Wyjaśnił, iż jego rzeczy z mieszkania żona wyniosła bez jego zgody na strych. Podkreślił, iż został bezprawnie wymeldowany, gdyż w mieszkaniu pozostawił swoje rzeczy, zarejestrowany jest na niego telefon stacjonarny oraz jest to miejsce rejestracji jego firmy. Dodał, iż organ nie mógł uznać za "dobrowolne opuszczenie stałego miejsca zameldowania" wymianę drzwi wejściowych do mieszkania i wyrzucenie jego rzeczy osobistych. Przed rozpoznaniem złożonego odwołania, Wojewoda [...] pismem z dnia 27 lutego 2013 r. zlecił organowi pierwszej instancji, w trybie art. 136 Kodeksu postępowania administracyjnego, uzupełnienie materiału dowodowego we wskazanym zakresie, a rozpatrując odwołanie, zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Zdaniem organu odwoławczego rozstrzygnięcie oparto na przepisie art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, a jako podstawę faktyczną przyjęto ustalenia potwierdzające opuszczenie lokalu przez zainteresowanego bez dopełnienia obowiązku wymeldowania się. Stwierdzono bowiem na podstawie przeprowadzonego postępowania dowodowego, że R. C. opuścił miejsce stałego zameldowania, nie nocuje w lokalu, nie posiada w nim swoich rzeczy osobistych, co potwierdziły zarówno wyjaśnienia jego żony, świadków jak również oględziny tego lokalu. Zainteresowany z kolei podał, że bez jego wiedzy jego rzeczy zostały z mieszkania usunięte, drzwi do tego mieszkania wymienione i stąd nie posiada kluczy i nie może zrealizować zamiaru w nim zamieszkiwania. Fakt nie zamieszkiwania w spornym lokalu potwierdziło także pismo Komendanta Policji w K. Odnosząc się do zarzutów odwołania organ odwoławczy wyjaśnił, że organ administracji publicznej prowadząc postępowanie w sprawie wymeldowania ocenia, czy w sprawie zachodzą, określone w art. 15 ust. 2 ustawy, przesłanki do wymeldowania danej osoby. Przesłanki opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu przywołanego przepisu, są spełnione wówczas, gdy opuszczenie ma charakter trwały i jest dobrowolne. Dokonując analizy zgromadzonego w sprawie materiału organ odwoławczy uznał, iż przeprowadzone postępowanie bezspornie ustaliło, że R. C. nie zamieszkuje w lokalu przy ulicy [...] w K. od czerwca 2012 r. Jednocześnie nie przedstawił on żadnych wiarygodnych dowodów na potwierdzenie faktu zmuszenia go do opuszczenia tego lokalu i nie podjął skutecznych działań prawnych umożliwiających mu powrót do miejsca zameldowania na pobyt stały. Organ odwoławczy, powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych, wyjaśnił, że brak podjęcia jakichkolwiek czynności prawnych dla odzyskania możliwości zamieszkiwania w opuszczonym lokalu, stwarza sytuację prawną zobowiązującą organ administracji do wymeldowania takiej osoby z danego lokalu, skoro sama nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Dodatkowo też wskazał, że nie traci, co do zasady, dobrowolnego charakteru wyprowadzenie się z dotychczasowego miejsca zamieszkania, jeśli ma ono na celu poprawienie komfortu życiowego strony m.in. poprzez uniknięcie sytuacji konfliktowych związanych ze wspólnym zamieszkiwaniem. Mając na uwadze powyższe organ odwoławczy nie dopatrzył się, aby opuszczenie lokalu przez wymeldowanego miało charakter niedobrowolny i przejściowy. Ustalone okoliczności nie wskazują, by swoim postępowaniem i zachowaniem odwołujący dążył do kumulacji swej aktywności życiowej w tym lokalu. Odnosząc się do deklarowanego zamiaru powrotu do spornego lokalu organ stwierdził, że sam zamiar stałego pobytu pod oznaczonym adresem nie stanowi jeszcze o zamieszkiwaniu tam osoby, lecz musi być połączony z przebywaniem, które polega na faktycznym skoncentrowaniu w nim swoich osobistych i majątkowych interesów. Werbalne deklarowanie zamiaru zamieszkiwania w lokalu nie ma decydującego znaczenia, gdy nie jest poparte żadnymi konkretnymi działaniami wolę taką urzeczywistniającymi. W niniejszej sprawie R. C. nie uprawdopodobnił, by podejmował jakiekolwiek działania, który zamiar taki czyniłyby wiarygodnym. Organ podkreślił, że o zameldowaniu przesądza stan faktyczny, polegający na rzeczywistym zamieszkiwaniu danej osoby pod wskazanym adresem, a dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy bez znaczenia pozostaje fakt pozostawienia w lokalu rzeczy majątkowych, zarejestrowania w nim działalności gospodarczej czy podjęcie kroków zmierzających do wykupienia lokalu, gdyż ewidencja ludności nie rozstrzyga o statusie prawnym lokali mieszalnych ani o ewentualnych roszczeniach cywilnoprawnych. Nie zostały także niczym poparte zarzuty stronniczego rozpatrzenia sprawy. W skardze do sądu administracyjnego, reprezentowany przez pełnomocnika, R. C. zarzucił decyzji Wojewody [...] naruszenie prawa materialnego, tj. art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych poprzez przyjęcie, że skarżący opuścił rzeczony lokal dobrowolnie i w sposób trwały, co pozostaje w rażącej sprzeczności z zebranym w sprawie materiałem dowodowym oraz naruszenie przepisów art. 7, art. 77, art. 8 i art. 89 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez zaniechanie wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, prowadzenia postępowania w sposób tendencyjny oraz przyjęcia, że zebrany materiał wskazuje na świadome i celowe podjęcie decyzji o zmianie przez skarżącego centrum życiowego. Uwzględniając powyższe wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej – Burmistrza Miasta K. oraz zasądzenie kosztów postępowania. Uzasadniając swoje stanowisko skarżący stwierdził, iż jego zdaniem w sprawie nie zostały zrealizowane przesłanki wynikające z art. 15 ust. 2 ustawy. Nie złożył on bowiem żadnego oświadczenia woli (nawet w formie dorozumianej) dotyczącego chęci zmiany miejsca zamieszkania, na podstawie którego można wywieść wnioski uzasadniające merytoryczne orzeczenie organów, a długą nieobecność w mieszkaniu uzasadnia charakter jego pracy. Zarzucił organowi brak uwzględnienia w sprawie istotnych okoliczności, w tym faktu przyznania mu do korzystania mieszkania (wyrokiem Sądu Okręgowego w G.), pracy poza miejscem zamieszkania czy bezprawności działań byłej żony, o czym zawiadomione były organy Policji. Wymeldowanie osoby z pobytu stałego jest możliwe w momencie spełnienia przesłanki wymienionych w art. 15 ust. 2 ustawy, przy ustaleniu, że opuszczenie lokalu miało miejsce trwały i dobrowolny. W ocenie skarżącego organ orzekający w sprawie o wymeldowanie z pobytu stałego ma obowiązek wyjaśnić czy opuszczenie lokalu w konkretnym przypadku miało właśnie taki charakter, a gdy brakuje elementu dobrowolności lub trwałości opuszczenia lokalu nie może orzec o wymeldowaniu, co ma miejsce w niniejszej sprawie. Organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi jako nieuzasadnionej, powtarzając argumenty przedstawione w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpatrując sprawę zważył, co następuje: Skarga nie jest uzasadniona. Zaskarżona decyzja nie narusza bowiem prawa materialnego, ani też organy administracji nie uchybiły regułom postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bądź skutkującym wznowieniem tego postępowania. Tymczasem w świetle art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 290 ze zm.), jedynie stwierdzenie tego rodzaju naruszenia prawa, skutkuje uwzględnieniem skargi. Wyjaśnić też przyjdzie, iż decyzja o wymeldowaniu z pobytu stałego nie zapada w ramach tzw. uznania administracyjnego, zaś sądowa kontrola decyzji sprawowana jest wyłącznie w aspekcie legalności, co oznacza, iż sąd administracyjny nie jest władny brać pod uwagę sytuacji osobistej i zdrowotnej strony, czy też zasad współżycia społecznego. Zgodnie z art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (t. jedn. Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm.), celem ewidencji ludności jest m.in. rejestracja danych o miejscu pobytu osób. Osoba, która opuszcza miejsce pobytu stałego, jest obowiązana wymeldować się w organie gminy najpóźniej w dniu opuszczenia tego miejsca. Niedopełnienie powyższego wymogu ustawowego, przewidzianego w art. 15 ust. 1 cyt. ustawy, obliguje organ gminy do wydania na wniosek strony lub z urzędu, decyzji w sprawie wymeldowania (art. 15 ust. 2 cyt. ustawy). Ewidencja ludności polega bowiem wyłącznie na rejestracji danych o miejscu pobytu osób, zaś osoba przebywająca na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest obowiązana wykonywać obowiązek meldunkowy określony w ustawie, w tym obowiązek wymeldowania w razie opuszczenia miejsca pobytu. Ewidencja ludności służy zatem rejestracji stanu faktycznego. Obowiązek meldunkowy służy prawidłowemu wykonywaniu przez organy władzy publicznej ich funkcji. Posiadanie informacji o miejscu zamieszkania i pobytu umożliwia racjonalizację szeregu działań należących do zadań państwa i samorządu terytorialnego. Ewidencja ludności służy także ochronie interesów samych zainteresowanych oraz ochronie praw osób trzecich. W myśl art. 15 ust. 2 cytowanej ustawy organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad trzy miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, iż przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu tego przepisu jest spełniona, gdy opuszczenia ma charakter trwały i jest dobrowolne. Przesłankę dotyczącą opuszczenia lokalu przez stronę, której postępowanie dotyczy, uznaje się za wypełnioną w sytuacji ustalenia, że osoba opuściła lokal z zamiarem opuszczenia go w sposób trwały, wykazując chęć przeniesienia swego centrum życiowego w nowe miejsce. O opuszczeniu miejsca stałego pobytu można mówić tylko wtedy, gdy daa osoba fizycznie nie przebywa w określonym lokalu. Rezygnacja z przebywania w tym lokalu może nastąpić w sposób wyraźny – poprzez złożenie stosownego oświadczenia, ale także w sposób dorozumiany – przez określone zachowanie, które w sposób nie budzący wątpliwości wyraża wolę danej osoby. Dlatego też postępowanie prowadzone przez organy winno zmierzać do jednoznacznego ustalenia, czy dana osoba opuściła lokal w sposób dobrowolny i trwały. W analizowanej sprawie ustalono w sposób jednoznaczny, iż skarżący R. C. opuścił mieszkanie zajmowane wraz z rodziną w K. przy ulicy [...] w czerwcu 2012 r.. Potwierdziły to zarówno oględziny przedmiotowego lokalu, podczas których bezspornie ustalono, że wszystkie pomieszczenia tego lokalu mieszkalnego zajmują pozostali członkowie rodziny, a skarżący nie zajmuje w nim żadnego pomieszczenia, nie ma żadnego miejsca do spania w tym lokalu i nie posiada w nim swoich rzeczy osobistych, jak również wyjaśnienia składane przez uczestników niniejszego postępowania. Wszyscy uczestniczący w postępowaniu, tj. była żona skarżącego, jego dzieci czy pozostali świadkowie, jak również i sam skarżący przyznali, że w czerwcu 2012 r. opuścił on przedmiotowe mieszkanie zabierając swoje rzeczy osobiste. Zasadnie zatem orzekające w sprawie organy przyjęły, że skarżący opuścił zajmowany lokal i uczynił to w sposób świadomy i dobrowolny. Wprawdzie, co przywołuje skarżący w skardze, wyrokiem Sądu Okręgowego w G. z dnia 21 listopada 2011 r. Sygn. akt [...] został mu przyznany do korzystania jeden pokój w przedmiotowym lokalu, ale faktem jest także, że w trakcie tego postępowania, oświadczył on do protokołu, że "...wyprowadzi się z domu w ciągu trzech miesięcy...". Faktem pozostaje także, że w toku całego postępowania, także tego uzupełniającego zleconego przez organ odwoławczy po wniesieniu odwołania, nie przedstawił on żadnych wiarygodnych dowodów na potwierdzenie faktu zmuszenia go do opuszczenia tego lokalu i nie wykazał podjęcia skutecznych działań prawnych umożliwiających mu ponowny powrót do miejsca zameldowania na pobyt stały. Brak podjęcia jakichkolwiek czynności prawnych dla odzyskania prawnej możliwości zamieszkiwania w dotychczasowym lokalu potwierdza dobrowolność jego opuszczenia, a po stronie organów administracji stwarza sytuację prawną zobowiązującą do wymeldowania takiej osoby z danego lokalu, gdy sama nie dopełniła obowiązku wymeldowania się (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 kwietnia 2008 r., sygn. akt II OSK 352/07). Z kolei w wyroku z dnia 6 marca 2008 r. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że nie traci, co do zasady, dobrowolnego charakteru wyprowadzenie się z dotychczasowego miejsca zamieszkania, jeśli ma ono na celu poprawienie komfortu życiowego strony m.in. poprzez uniknięcie sytuacji konfliktowych związanych ze wspólnym zamieszkiwaniem (sygn. akt II OSK 140/07). Mając na uwadze powyższe okoliczności zasadnie organy obydwu stwierdziły, że opuszczenie lokalu przez wymeldowanego miało charakter dobrowolny i trwały. Okoliczności sprawy nie wskazują bowiem, by skarżący swoim postępowaniem i zachowaniem dążył do kumulacji swych spraw życiowych i swej aktywności w tym lokalu. Samo deklarowanie powrotu do tego lokalu, bez wskazania i udowodnienia działań prowadzących do urzeczywistnienia tego zamiaru, nie może skutecznie przesądzać o takim działaniu. Meldunek jest bowiem potwierdzeniem faktycznego przebywania w danym miejscu, a nie deklarowania zamiaru zamieszkiwania w danym lokalu. Podzielić należy stanowisko wyrażone przez organy, że dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy bez znaczenia pozostaje ewentualny fakt pozostawienia w lokalu rzeczy majątkowych, czy zarejestrowanie w nim działalności gospodarczej, a nawet podjęcie kroków zmierzających do wykupienia lokalu. Ewidencja ludności nie rozstrzyga o statusie prawnym lokali mieszalnych, ani o ewentualnych roszczeniach cywilnoprawnych. Pozostaje to w kompetencji sądów powszechnych. . Nie można natomiast podzielić zarzutu skarżącego - stronniczego rozpatrzenia sprawy. Nie został on w żadne sposób poparty i udokumentowany, co sprawia, że należy uznać go za bezzasadny. Uwzględniając okoliczności sprawy nie sposób przyjąć, aby organy administracji dokonały dowolnej oceny zebranego materiału dowodowego, co mogłoby mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Nie podlega wątpliwości fakt, iż skarżący w przedmiotowym lokalu nie przebywa, a zamiar nabycia tego lokalu nie może mieć wpływu na ocenę aktualnego stanu faktycznego sprawy. W takim stanie rzeczy sąd administracyjny nie dopatrzył się naruszenia przepisów prawa materialnego, ani przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z tych wszystkich względów Wojewódzki Sąd Administracyjny skargę oddalił jako nieuzasadnioną na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.