II SA/Gl 1446/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Żurawik, Sędziowie Sędzia WSA Andrzej Matan (spr.), Sędzia WSA Renata Siudyka, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 7 maja 2021 r. sprawy ze skargi J.P. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia wydania aktu własności nieruchomości z naruszeniem prawa oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] utrzymało w mocy postanowienie tego organu z dnia [...] r. nr [...] odmawiające wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia wydania z naruszeniem prawa aktu własności ziemi nr [...] z dnia [...] 1973 r., stwierdzającego, iż W. i I. T. nabyli na własność nieruchomość oznaczoną m.in. jako działka nr 1, położoną we wsi L. Zaskarżone postanowienie zapadło w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych. W dniu 23 czerwca 2020 r. do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie (dalej: Kolegium) wpłynął wniosek J. P. (dalej: strona) o stwierdzenie wydania z naruszeniem prawa aktu własności ziemi wydanego w dniu [...] 1973 r. (nie wskazano numeru aktu) stwierdzającego, iż W. i I. T. nabyli na własność nieruchomość oznaczoną jako dziełku nr 1 o pow.1,3723 ha położoną we wsi L. W związku z powyższym tut. Kolegium pismem z dnia 26 czerwca 2020 r. wystąpiło do Wójta Gminy P. o przekazanie wskazanego aktu własności ziemi wraz z aktami sprawy. Pismem z dnia 30 czerwca 2020 r. do Kolegium został przekazany przez Wójta Gminy P. oryginał aktu własności ziemi nr [...] z dnia [...] 1973 r., oryginał aktu notarialnego z [...] r. przekazania na rzecz W. i I. T. m.in. działki nr 1. Postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] Kolegium odmówiło wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenie wydania z naruszeniem prawa wskazanego aktu własności ziemi. W uzasadnieniu swojego stanowiska Kolegium wyjaśniło, że postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Zgodnie natomiast z art. 61a § 1 k.p.a. organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania w sytuacji, w której żądanie wszczęcia zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub też z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte,. Kolegium uznało, że postępowanie w przedmiotowej sprawie nie może zostać wszczęte ze względu na przeszkodę wynikającą z art. 63 ust. 2 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 396). Przepis ten wyraźnie stanowi, iż do ostatecznych decyzji wydanych na podstawie przepisów ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 27, poz. 250 i z 1975r. Nr 16, poz. 91), a z taką decyzją mamy tu do czynienia, nie stosuje się przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego dotyczących wznowienia postępowania, stwierdzenia nieważności i uchylenia lub zmiany decyli. Wskazany przepis w sposób wyraźny wyłączył możliwość wzruszania w trybach nadzwyczajnych decyzji administracyjnych od dnia wejścia w życie tej ustawy tj. od 1 stycznia 1992 r. Dotyczy to aktów własności ziemi wydanych na podstawie ustawy z 26 października 1971 r. czyli wydanych do dnia 6 kwietnia 1982 r. Mocą art. 4 ustawy z dnia 26 marca 1982 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz o uchyleniu ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz.U. nr 11, poz. 81, z póżn.zm.) ustawa z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz.U. nr 27, poz, 250, z póżn.zm.) została uchylona z tym, że pozostała w mocy nabyta na jej podstawie własność nieruchomości oraz związane z tym skutki prawne określone w art.5, 6 i 8-11 tej ustawy. Rozpoznawanie spraw o stwierdzenie nabycia na podstawie tej ustawy własności nieruchomości przez posiadacza samoistnego przekazano sądom powszechnym. Kolegium przytoczyło także stanowisko Sądu Najwyższego zawarte w postanowieniu z dnia 29 czerwca 2007 r., sygn.. akt I CSK 143/07: "W orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalone jest już stanowisko, że po wejściu w życie art. 63 ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa, czyli po 1 stycznia 1992r,, niemożliwa stała się kontrola administracyjna, ani też sądowa, decyzji administracyjnych wydanych przed 6 kwietnia 1982 r. stwierdzających nabycie przez rolnika z mocy prawa - na podstawie ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych - własności nieruchomości rolnych". A także w uchwale z 18 maja 1994 r., sygn.. akt III CZP 69/94, gdzie Sąd Najwyższy stwierdził jednoznacznie, że: "Po wejściu w życie art. 63 ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa sąd jest związany decyzją administracyjną - aktem własności ziemi, jeżeli została ona uznana przez właściwy organ administracyjny za ostateczną. To związanie oznacza związanie co do osoby właściciela, obszaru nieruchomości, przebiegu granic, ale także zakresu prawa własności." Kolegium wskazało również na wyrok o sygn. akt II OSK 550/18 z dnia 13 grudnia 2018 r., w którym Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż: "Od 1 stycznia 1992 r. akty własności ziemi, które stały się ostateczne przed 6 kwietnia 1982 r. nie podlegają wzruszeniu ani na drodze postępowania administracyjnego, ani na drodze postępowania cywilnego. Nie mają przy tym znaczenia często skomplikowane okoliczności faktyczne poszczególnych spraw, gdyż to ustawodawca przyjął, że pewność obrotu prawnego i stabilność stosunków własnościowych w Polsce wymaga, aby akty własności ziemi, które stały się ostateczne przed dniem 6 kwietnia 1982 r., a które nie zostały wzruszone do dnia 1 stycznia 1992 r. w nadzwyczajnych trybach postępowania administracyjnego, nie podlegały już kontroli ani organów administracji, ani sądów powszechnych". W związku z powyższym Kolegium podniosło, że ponieważ akty własności ziemi, które stały się ostateczne przed 6 kwietnia 1982 r. nie podlegają wzruszeniu ani na drodze postępowania administracyjnego, ani na drodze postępowania cywilnego, to żądanie strony nie może uruchomić postępowania administracyjnego w tym przedmiocie. W przedstawionym stanie faktycznym i prawnym Kolegium odmówiło więc wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia wydania z naruszeniem prawa aktu własności ziemi nr [...] z dnia [...] 1973 r. Z wydanym rozstrzygnięciem nie zgodziła się strona, która we wniosku z dnia 5 sierpnia 2020 r. zawarła żądanie ponownego rozpoznania przedmiotowej sprawy. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła nierozpoznanie jej wniosku z dnia 15 czerwca 2020 r., ponieważ wnioskiem tym nie żądała stwierdzenia nieważności i wyeliminowania z obrotu prawnego aktu własności ziemi z dnia [...] 1973 r., a jedynie stwierdzenia, że akt ten został wydany z naruszeniem prawa. Wobec tego wniosła o stwierdzenie, że akt własności ziemi z dnia [...] 1973 r. stwierdzający, że W. i I. T. nabyli własność nieruchomości położonej we wsi L. o pow. 1,3723 ha, oznaczonej jako działka ewidencyjna nr 1, dla której Sąd Rejonowy w C. – [...] Zamiejscowy Wydział Ksiąg Wieczystych w K. prowadzi księgę wieczystą nr [...] - został wydany z naruszeniem prawa. Kolegium po rozpatrzeniu przedmiotowej sprawy, postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżone postanowienie. W skardze z dnia 12 października 2020 r. strona (dalej: skarżąca) wniosła o uchylenie tego aktu oraz poprzedzającego go postanowienia Kolegium z dnia [...] r. z uwagi na fakt, że jej wniosek o stwierdzenie wydania decyzji (aktu własności ziemi z 1973 r.) z naruszeniem prawa jest jak najbardziej zasadny. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie ze względów podanych w uzasadnieniu postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Skarżąca wnosiła o stwierdzenie wydania z naruszeniem prawa aktu własności ziemi nr [...] z dnia [...] 1973 r., na mocy którego W. i I. T. L. Stosownie do art. 63 ust. 2 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa (dalej: ustawa), do ostatecznych decyzji wydanych na podstawie przepisów ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 27, poz. 250 i z 1975 r. Nr 16, poz. 91) nie stosuje się przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego dotyczących wznowienia postępowania, stwierdzenia nieważności i uchylenia lub zmiany decyzji. Żądanie skarżącej skierowane jest na wydanie decyzji stwierdzającej wydanie z naruszeniem prawa przedmiotowego aktu własności ziemi ze względu na zaistnienie, w jej ocenie, przesłanek nieważności i jednoczesny brak możliwości uzyskania decyzji stwierdzającej nieważność ze względu na ograniczenie wynikające z przytoczonego wyżej przepisu (brak możliwości stosowania przepisów dotyczących stwierdzenia nieważności). W przepisie art. 63 ust. 2 ustawy wyraźnie jest mowa o tym, że nie stosuje się przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego dotyczących stwierdzenia nieważności, a więc przepisów art. 156-159 k.p.a. Te przepisy, jak wynika z analizy postanowień k.p.a. "dotyczą" stwierdzenia nieważności , określając m.in. w art. 158 formy rozstrzygnięcia w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej. W myśl art. 158 § 1 k.p.a., rozstrzygnięcie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji następuje w drodze decyzji. Przepisów o milczącym załatwieniu sprawy nie stosuje się. Z kolei wg art. 158 § 2 k.p.a., jeżeli nie można stwierdzić nieważności decyzji na skutek okoliczności, o których mowa w art. 156 § 2, organ administracji publicznej ograniczy się do stwierdzenia wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa oraz wskazania okoliczności, z powodu których nie stwierdził nieważności decyzji. Wobec tego decyzja stwierdzająca wydanie zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa kończy postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności w sytuacji, w której zachodzą pozytywne przesłanki nieważności wymienione w art. 156 § 1 k.p.a., natomiast równocześnie zachodzi jedna z przesłanek negatywnych wskazanych w art. 156 § 2 k.p.a. ( nieodwracalność skutków prawnych bądź przedawnienie). Przepis stanowiący podstawę wydania takiej decyzji niewątpliwie należy do grupy przepisów dotyczących stwierdzenia nieważności, stąd ze względu na ograniczenie wynikające z art. 63 ust. 2 ustawy nie mógł znaleźć zastosowania w rozpatrywanej sprawie. W tej sytuacji, w ocenie Sądu, wszczęcie postępowania administracyjnego, które miałoby zmierzać do wydania takiej decyzji, było ze względów przedmiotowych niedopuszczalne. Stąd zachodziły podstawy do wydania postanowienia o odmowie jego wszczęcia w oparciu o art. 61 § 1 k.p.a. W tym stanie rzeczy skarga podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a.