II SA/Gl 1451/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Bogucka (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Rafał Wolnik, Sędzia WSA Artur Żurawik, Protokolant specjalista Beata Bieroń, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 maja 2015 r. sprawy ze skargi M.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie uprawnień do kierowania pojazdami oddala skargę. Wnioskiem z 6 września 2013 r. [...] Komendant Wojewódzki Policji zwrócił się do Prezydenta Miasta R. o skierowanie M. P. na kontrolne sprawdzenie kwalifikacji w zakresie posiadanych przez niego uprawnień do kierowania pojazdami. W podstawie prawnej podano przepis art. 114 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy z 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2012 r., poz. 1137, zwanej dalej p.r.d.) w związku z art. 49 ust. 1 pkt 2 ustawy z 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (Dz. U. nr 30, poz. 151, zwanej dalej ustawą o kierujących). W uzasadnieniu wniosku stwierdzono, że kierowca w okresie od 7 sierpnia 2012 r. do 13 marca 2013 r. otrzymał łącznie 27 punktów za naruszenia przepisów ruchu drogowego. Naruszenia, za które przypisano punkty miały miejsce 7 sierpnia 2012 r. – 4 pkt, 19 września 2012 r. - 1 pkt, 30 stycznia 2013 r. – 10 pkt, 7 marca 2013 r. – 4 pkt i 13 marca 2013 r. – 8 pkt. Z akt sprawy wynika, że z tego samego powodu do Prezydenta Komendant skierował także wniosek o skierowanie kierowcy na badanie psychologiczne. Pismami z 16 września 2013 r. Prezydent Miasta zawiadomił o wszczęciu postępowania w sprawie skierowania na kontrolne sprawdzenie kwalifikacji oraz pouczył stronę o jej prawach w postępowaniu i o możliwości zapoznania się z materiałem sprawy. Przesyłki nie zostały przez adresata podjęte. Ustalono, że strona posiada uprawnienia do kierowania w zakresie prawa jazdy kategorii B, C, BE, CE. Decyzją z [...] r. nr [...] Prezydent Miasta R. skierował stroną na kontrolne sprawdzenie kwalifikacji. Rozstrzygnięcie to zostało uchylone przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z [...] r., a sprawa przekazana do ponownego rozpatrzenia, ze wskazaniem na naruszenie art. 10 k.p.a. W toku ponownie prowadzonego postępowania zapoznano stronę z materiałem sprawy w dniu 18 czerwca 2014 r. Decyzją z [...] r., nr [...] Prezydent Miasta R. skierował M. P. na kontrolne sprawdzenie kwalifikacji w zakresie kategorii praw jazdy B,C,CE, podając w podstawie prawnej przepisy art. 114 ust. 1 pkt 1 lit. b p.r.d. w związku z art. 139 pkt 3 ustawy o kierujących pojazdami. W uzasadnieniu powołano się w szczególności na wniosek Komendanta Policji. Wyjaśniono, że szkolenie odbyte 28 marca 2013 r. nie może skutkować zmniejszeniem liczby punktów W odwołaniu od decyzji kierowca wniósł o jej uchylenie w całości. Wskazał, że w dniu 13 marca 2013 r. przekroczył dopuszczalną prędkość jazdy, jednak nie przyjął mandatu. Dnia 7 czerwca 2013 r. Sąd Rejonowy w W. wydał wyrok, którym uznał go winnym tego czynu i skazał na karę grzywny. Wyrokiem nie orzeczono o żadnych punktach karnych, zatem nie mogło dojść do przekroczenia liczby 24 punktów. Podniósł też, że 28 marca odbył szkolenie w WORD w S., zgodnie z art. 130 p.r.d. Poddał się też badaniom psychologicznym, które nie stwierdziły przeciwwskazań do kierowania pojazdami. Zaskarżoną decyzją z [...] r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Kolegium stwierdziło, że w sprawie zaistniała przesłanka skierowania strony na kontrolne sprawdzenie kwalifikacji, albowiem wniosek Komendanta potwierdza, że kierowca w ciągu roku przekroczył liczbę 24 punktów. Wniosek ten wiąże organy, które nie są uprawnione do badania i kwestionowania prawomocnych rozstrzygnięć, w tym mandatów karnych, stwierdzających popełnienie wykroczeń. Zgodnie z § 4 ust. 1 rozporządzenia MSW z 25 kwietnia 2012 r. w sprawie postępowania z kierowcami naruszającym przepisy ruchu drogowego (Dz. U. z 2012 r., poz. 488), wpisu ostatecznego w ewidencji dokonuje się, jeśli naruszenie zostało prawomocnie stwierdzone. Odbycie szkolenia 28 marca 2013 r. nie spowodowało zmniejszenia liczby punktów, albowiem możliwość ta dotyczy tylko kierowców, którzy przed przystąpieniem do szkolenia otrzymali taką liczbę punktów, która nie rodzi po ich stronie obowiązku poddania się kontrolnemu sprawdzeniu kwalifikacji (wyrok NSA z 20 października 2011 r., sygn. I OSK 1812/10). W skardze do sądu administracyjnego pełnomocnik skarżącego wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. W uzasadnieniu zarzucono, że nie było podstaw do wszczęcia postępowania, albowiem do 7 marca 2013 r. skarżący miał zaewidencjonowanych 19 punktów za naruszenia przepisów ruchu drogowego. 13 marca 2013 r. nie przyjął mandatu. Policja nie ujawniła stronie ilości punktów, którymi obciążyła go w tym dniu, punktów tych nie ujawniono ani we wniosku o ukaranie, ani w wyroku sądu. W konsekwencji skarżący o 8 punktach przypisanych mu 13 marca 2013 r. o raz pierwszy dowiedział się z uzasadnienia decyzji. Skarżący nie miał możliwości kwestionowania tych punktów przed organami Policji. Przez brak wiedzy o czynnościach Policji został pozbawiony możliwości obrony swych praw i możliwości kwestionowania ilości punktów. Organy obu instancji nie interesowały się legalnością działania organów Policji i nie zbadały, kiedy doszło do przekroczenia punktów. Szkolenie odbyte przez skarżącego w dniu 28 marca 2013 r. otworzyło możliwość usunięcia punktów jeszcze przed uprawomocnieniem się wyroku SR, co powinno skutkować odstąpieniem od kierowania na kontrolne sprawdzenie kwalifikacji. Wskazano, że skarżący jest kierowcą zawodowym. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Postanowieniem z 24 listopada 2014 r. Sąd oddalił wniosek skarżącego o wstrzymanie wykonania decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach rozważył, co następuje: Skarga podlegała oddaleniu, albowiem wydane w sprawie decyzje nie naruszają przepisów prawa. Prawidłowo został przez organy ustalony stan prawny mający zastosowanie. Jakkolwiek z dniem 19 stycznia 2013 r. zaczęła obowiązywać ustawa z 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami, to w zakresie określonym art.136 ust. 1 i 139 pkt 3 zachowały obowiązywanie wybrane regulacje ustawy Prawo o ruchu drogowym. W szczególności dotyczy to przepisu art. 114 ust. 1 pkt 1 lit. b p.r.d. Zgodnie z art. 139 pkt 3 ustawy o kierujących, wchodzi ona w życie z dniem 19 stycznia 2013 r., z wyjątkiem m. in. art. 125 pkt 10 lit. g w zakresie art. 114 ust. 1 pkt 1 lit. b prawa o ruchu drogowym. Przepis art. 125 pkt 10 lit. g przewiduje uchylenie w ustawie o ruchu drogowym rozdziału 2 i 2b. Na mocy art. 139 pkt 3 ustawy o kierujących skutek uchylenia nie odnosi się jednak do zawartego w rozdziale 2 p.r.d. przepisu art. 114 ust. 1 pkt 1 lit. b p.r.d., który w konsekwencji zachowuje moc obowiązującą do 4 stycznia 2016 r. Przepis art. 114 ust. 1 pkt 1 lit. b p.r.d. przewiduje, że kontrolnemu sprawdzeniu kwalifikacji podlega osoba posiadająca uprawnienie do kierowania pojazdem, skierowana decyzją starosty na wniosek komendanta wojewódzkiego Policji, w razie przekroczenia 24 punktów otrzymanych na podstawie art. 130 ust. 1 p.r.d. Zasadne zatem było oparcie wydanych w sprawie decyzji na przepisie art. 114 ust. 1 pkt 1 lit. b p.r.d. w związku z art. 139 pkt 3 ustawy o kierujących pojazdami. Przepisy te wyznaczają przesłanki wystarczające i konieczne dla wydania decyzji o skierowaniu kierowcy na kontrolne sprawdzenie kwalifikacji. Dla ustalenia reżimu prawnego mającego zastosowanie w sprawie znaczenie ma także reguła intertemporalna określona w art. 136 ust. 1 ustawy o kierujących, zgodnie z którą w stosunku do osób, które dopuściły się naruszeń przepisów ruchu drogowego przed dniem 4 stycznia 2016 r. i naruszenia te skutkowały przekroczeniem liczby 24 punktów za naruszenia przepisów ruchu drogowego, a w przypadku kierowców, którzy dopuścili się tych naruszeń w okresie jednego roku od wydania po raz pierwszy prawa jazdy - liczby 20 punktów, stosuje się tryb postępowania oraz skutki według stanu prawnego na dzień popełnienia naruszenia powodującego przekroczenie dopuszczalnej liczby punktów. W tym celu Policja może przetwarzać dane zgromadzone w trybie art. 130 p.r.d. Zastosowanie trybu postępowania i skutków według stanu prawnego na dzień popełnienia naruszenia powodującego przekroczenie dopuszczalnej liczby punktów w niniejszej sprawie oznacza uwzględnienie stanu prawnego na dzień 13 marca 2013 r. Zgodnie z art. 114 ust. 1 pkt 1 lit. b p.r.d., kontrolnemu sprawdzeniu kwalifikacji podlega osoba posiadająca uprawnienie do kierowania pojazdem, skierowana decyzją starosty na wniosek komendanta wojewódzkiego Policji, w razie przekroczenia 24 punktów otrzymanych na podstawie art. 130 ust. 1 p.r.d. Starosta nie jest organem prowadzącym ewidencję i nie do jego kompetencji należy wpisywanie i usuwanie danych dotyczących punktów za naruszenie przepisów ruchu drogowego. Obowiązujący stan prawny nie dawał przy tym podstaw do kwestionowania przez starostę liczby punktów, nie uprawniał go też do badania z urzędu prawidłowości ich ujawnienia w ewidencji. Kwestionując wpisy strona winna wystąpić do organu prowadzącego ewidencję punktów o dokonanie ich usunięcia. Prawidłowe jest zatem także stanowisko organów, że wniosek Komendanta Policji złożony w trybie art. 114 ust. 1 pkt 1 lit. b p.r.d. zobowiązywał starostę do wydania decyzji o skierowaniu, bez potrzeby weryfikowania prawdziwości danych zawartych we wniosku, a dotyczących ilości punktów. Należy też wyjaśnić stronie, że odpowiedzialność administracyjna jest niezależna od odpowiedzialności karnej. Odmowa przyjęcia mandatu karnego w dniu 13 marca 2013 r. wywołała skutek w postaci skierowania wniosku o ukaranie do Sądu Rejonowego, który stwierdził winę kierowcy w dokonaniu zarzucanego mu czynu i w oparciu o art. 97 kodeksu wykroczeń skazał go na karę grzywny. Sąd nie miał podstaw do orzekania o nałożeniu punktów karnych, albowiem nie jest w tym zakresie organem właściwym, należy to do właściwego organu Policji. Niewątpliwie skarżący, zwłaszcza jako kierowca zawodowy, winien mieć świadomość, że odmowa przyjęcia mandatu nie usuwa skutku w postaci przypisania punktów karnych za naruszenie przepisów o ruchu drogowym, a jedynie może wpływać na ich tymczasowy charakter, do momentu uprawomocnienia się orzeczenia sądu. Podstawę prawną dla prowadzenia ewidencji kierowców naruszających przepisy ruchu drogowego stanowi w aktualnym stanie prawnym przepis art. 130 p.r.d. Między innymi na podstawie delegacji ustawowej zawartej w ust. 4 art. 130 p.r.d. wydane zostało rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych z 25 kwietnia 2012 r. w sprawie postępowania z kierowcami naruszającymi przepisy ruchu drogowego, które obowiązuje od 9 czerwca 2012 r., reguluje ono zarówno ujawnienia punktów w ewidencji, jak i kwestie związane z usuwaniem punktów ze względu na szkolenie. Zgodnie z § 4 ust. 1 i 2 oraz ust. 4 tego rozporządzenia, wpisu ostatecznego do ewidencji dokonuje się, jeżeli naruszenie zostało stwierdzone prawomocnym: wyrokiem sądu, postanowieniem sądu o warunkowym umorzeniu postępowania, mandatem karnym albo orzeczeniem organu orzekającego w sprawie o naruszenie w postępowaniu dyscyplinarnym. Przed wydaniem wymienionych rozstrzygnięć do ewidencji wprowadza się, niezwłocznie po ujawnieniu naruszenia, wpis tymczasowy, który zawiera informację o liczbie punktów, które zostaną ostatecznie przypisane w przypadku potwierdzenia naruszenia tym rozstrzygnięciem. Wpis tymczasowy staje się wpisem ostatecznym po stwierdzeniu naruszenia prawomocnym rozstrzygnięciem. W dniu 13 marca 2013 r. istniała zatem podstawa do dokonania w ewidencji wpisu tymczasowego odnośnie 8 punktów karnych, który stał się wpisem ostatecznym po uprawomocnieniu się wyroku sądu karnego. Przepisy rozporządzenia regulują także kwestię usuwania punktów. W odniesieniu do wpisów ostatecznych, zastosowanie znajduje przepis § 6 rozporządzenia. Organ prowadzący ewidencję usuwa z ewidencji punkty przypisane na podstawie wpisu ostatecznego m. in. w razie odbycia szkolenia, o którym mowa w art. 130 ust. 3 ustawy, z zastrzeżeniem § 8 ust. 4-6. Zgodnie z tymi przepisami kierowcy wpisanemu do ewidencji po przedstawieniu przez niego zaświadczenia o odbyciu szkolenia lub otrzymaniu tego zaświadczenia od dyrektora wojewódzkiego ośrodka ruchu drogowego, właściwy dla miejsca zamieszkania ewidencjonowanego komendant wojewódzki Policji zmniejsza o 6 liczbę posiadanych punktów, odejmując je według kolejności wpisów, począwszy od wpisu odpowiadającego naruszeniu popełnionemu z datą najwcześniejszą, jednak odbycie szkolenia nie powoduje zmniejszenia liczby punktów otrzymanych za naruszenia przepisów ruchu drogowego wobec osoby, która przed jego rozpoczęciem dopuściła się naruszeń, za które suma punktów ostatecznych i podlegających wpisowi tymczasowemu przekroczyła lub przekroczyłaby 24 (§ 8 ust. 6 rozporządzenia). Skarżący podnosi, że odbyte szkolenie powinno skutkować zmniejszeniem liczby punktów karnych. Po pierwsze, Sąd zwraca uwagę, że adresatem takiego żądania powinien być organ prowadzący ewidencję punktów, a nie organ wydający decyzję w oparciu o dane z tej ewidencji. Niezależnie jednak od tego należy wyjaśnić, że co do zasady stanowisko strony skarżącej dotyczące skutków odbytego szkolenia jest wadliwe, nie mogło zatem mieć wpływu na ocenę stanu faktycznego przez organy orzekające w sprawie skierowania na kontrolne sprawdzenie kwalifikacji. Problem dotyczy kwestii prawnej i zakresu ograniczenia określonego w § 8 ust. 6 rozporządzenia. Odbycie szkolenia, o jakim mowa w art. 130 ust. 3 p.r.d. jest podstawą do usuwania z ewidencji jedynie wpisów ostatecznych, co wynika z § 6 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia. Przedstawienie zaświadczenia o szkoleniu jest warunkiem koniecznym zmniejszenia ilości punktów, ale nie wystarczającym. Zmniejszenie to ma bowiem miejsce z zastrzeżeniem warunku określonego m. in. w § 8 ust. 5 i 6 rozporządzenia, zgodnie z którym odbycie szkolenia nie powoduje zmniejszenia liczby punktów otrzymanych za naruszenia przepisów ruchu drogowego wobec osoby, która przed jego rozpoczęciem dopuściła się naruszeń, za które suma punktów ostatecznych i podlegających wpisowi tymczasowemu przekroczyła lub przekroczyłaby 24. Użyty tryb warunkowy i wskazanie na wpisy tymczasowe oraz przesłanka "dopuszczenia się naruszeń" oznaczają, że istotne znaczenie ma sam fakt popełnienia wykroczeń przed odbyciem szkolenia, a nie data ich ujawnienia w ewidencji czy charakter wpisów. Szkolenie nie jest podstawą do zmniejszenia liczby punktów przypisanych na podstawie wpisów ostatecznych, jeżeli przed takim szkoleniem kierowca dopuścił się naruszeń, za które suma punktów, zarówno ostatecznych, jak i tymczasowych przekroczyła 24. Sytuacja, w której dochodzi do przekroczenia tej liczby punktów ma miejsce, gdy przed odbyciem szkolenia w ewidencji ujawnione są ostateczne lub tymczasowe wpisy, wówczas można stwierdzić, że liczba punktów przed rozpoczęciem szkolenia przekroczyła 24. Mogą to być nawet punkty tymczasowe, odbycie szkolenia w takiej sytuacji nie skutkuje odjęciem punktów ostatecznych. Organ policji zobligowany jest natomiast podjąć działania, gdy liczba punktów ostatecznych przekroczy limit, staje się to podstawą do wystąpienie ze stosownymi wnioskami do organu wydającego uprawnienia do kierowania pojazdami. Z tego właśnie powodu nie może dojść do usunięcia punktów, czynność taka skutkowałaby bowiem istotną zmiana stanu faktycznego, usuwającą podstawy do weryfikacji predyspozycji kierowcy do korzystania z uprawnień do kierowania pojazdami. Warto zauważyć, że analogiczne ograniczenie ma miejsce w stosunku do procedury usuwania punktów w wyniku upływu czasu, co do zasady organ prowadzący ewidencje usuwa punkty wpisane na podstawie wpisu ostatecznego, jeżeli od dnia popełnienia naruszenia upłynął rok, chyba że przed upływem tego okresu kierowca dopuścił się naruszeń, za które suma punktów ostatecznych i podlegających wpisowi tymczasowemu przekroczyłaby 24 punkty (§ 6 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia). W niniejszej sprawie, po otrzymaniu wniosku Komendanta Wojewódzkiego Policji, organ I instancji był zatem zobowiązany do wszczęcia postępowania i wydania decyzji o skierowaniu na kontrolne sprawdzenie kwalifikacji, a podnoszone przez stronę skarżąca argumenty nie mogły w sprawie odnieść skutku, bo nie były kierowane pod właściwym adresem, a nadto nie bazowały na prawidłowej interpretacji przepisów dotyczących podstaw ujawniania i usuwania w ewidencji punktów karnych. Mając na uwadze podane argumenty, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 27 ze zm.), orzekł jak w sentencji.