II SA/Gl 1460/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Siudyka, Sędziowie Sędzia WSA Wojciech Gapiński, Sędzia WSA Edyta Kędzierska (spr.), , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 12 stycznia 2023 r. sprawy ze skargi M. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 8 sierpnia 2022 r. nr SKO.PSŚ/41.5/2223/2022/11528 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Decyzją z dnia 8 sierpnia 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach, w wyniku rozpoznania odwołania wniesionego przez skarżącą M. B. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia 28 czerwca 2022 r. w przedmiocie odmowy przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawnym mężem L. B. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy przytoczył przede wszystkim art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 615, dalej również jako "ustawa"). Podniósł, że małżonek strony skarżącej legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia [...] r. wydanym na stałe, według którego niepełnosprawność istnieje od urodzenia, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...].04.2008 r. Wskazał, że skarżąca ostatnio pracowała w firmie O. do marca 2022 r., obecnie nie pracuje i opiekuje się mężem, który choruje na [...], nie może przebywać na słońcu i ma dużą wadę wzroku, która utrudnia codzienne funkcjonowanie. W związku z tym opieka skarżącej polega na wspomaganiu męża w czynnościach dnia codziennego tj. dbałości o wygląd zewnętrzny, prowadzeniu domu, gotowaniu, sprzątaniu, robieniu zakupów, towarzyszeniu przy wyjściach do lekarzy. Organ dodał, że małżonek skarżącej jest osobą sprawną ruchowo ale ograniczenia wynikające z niedowidzenia powodują, że nie jest w stanie funkcjonować samodzielnie, jest zatrudniony w "D.", wykonuje pracę zdalną w domu, posiada syntezator mowy oraz oprogramowanie powiększające. Jest zatrudniony od 2018 r. na stanowisku obsługi klienta. Organ wskazał, że skarżąca złożyła oświadczenie, z którego wynika, iż sprawowała osobistą opiekę nad synem L. do ukończenia przez niego 4 roku życia ( dziecko ur. się [...].05.2018 r.). W związku z tym organ podkreślił, że wnioskujący musi sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i być jej niezbędny w tak znacznym wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowo - skutkowy. Podniósł, że przepis art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki nad osobą niepełnosprawną wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Chodzi tu zatem o sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej ( por. wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 18.12.2019 r., sygn. akt II SA/Go 737/19). Następnie organ stwierdził, że czynności takie jak: dbałość o wygląd zewnętrzny męża, gotowanie, sprzątanie, robienie zakupów, towarzyszenie przy wyjściach do lekarzy, należą do czynności związanych z prowadzeniem wspólnego gospodarstwa domowego i nie wymagają rezygnacji z zatrudnienia. Małżonek skarżącej jest osobą sprawną ruchowo, w dużym stopniu samodzielną, pracuje. Wykazana w wywiadzie środowiskowym pomoc udzielana przez stronę mężowi nie jest na tyle angażująca, aby strona nie mogła podjąć choćby częściowego zatrudnienia. Organ dodał, że potwierdza to również złożone przez stronę oświadczenie dotyczące opieki nad małym dzieckiem. Skoro skarżąca sprawowała osobistą opiekę nad synem L. do ukończenia przez niego 4 roku życia (tj. do maja 2022 r., a więc w trakcie postępowania) to opieka nad mężem nie mogła mieć charakteru opieki stałej i ciągłej, o której mowa w cytowanym wyżej wyroku. Organ stwierdził, że zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna musi być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami. W związku z tym organ wskazał, że w przedmiotowej sprawie nie występuje związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez stronę a koniecznością sprawowania stałej opieki nad mężem. W skardze wniesionej od powyższej decyzji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżąca – reprezentowana przez pełnomocnika będącego radcą prawnym – podniosła zarzut naruszenia przez organ prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, przez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a sprawowaną przez nią opieką nad mężem, a także przez przyjęcie przez organ, że zakres opieki świadczony przez skarżącą nie wypełnia ww. dyspozycji, podczas gdy w rozumieniu ww. przepisu, osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga - w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia, opieki stałej lub długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej. Ponadto zarzuciła naruszenie przy wydaniu decyzji przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. faktycznego zakresu opieki skarżącej nad mężem, co skutkowało brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Wskazując na powyższe zarzuty wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o uchylenie decyzji organu I instancji i o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym zastępstwa prawnego. W uzasadnieniu skargi podniosła, że opieka nad mężem zajmuje jej znaczną część dnia i organ odwoławczy nie wziął również pod uwagę, że przesłanka warunkująca uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego zostanie spełniona, jeżeli opiekun pozostaje w ciągłej dyspozycji swego podopiecznego, przez co należy rozumieć także sytuację, w której oprócz sprawowania opieki, wykazuje gotowość niesienia pomocy zarówno w dzień, jak i w nocy, co w niniejszej sprawie zachodzi. Innymi słowy, znaczy stopień zaangażowania w pomoc osobie najbliższej, uniemożliwia opiekunowi podjęcie jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Chodzi tu o opiekę stałą lub długoterminową, a nie tylko o opiekę rozumianą jako wykonywanie czynności opiekuńczych bez przerwy przez 24 godziny na dobę (zob. wyrok WSA w Łodzi z dnia 24 czerwca 2020 r. sygn. akt II SA/Łd 218/20). Podkreśliła, że zgodnie z wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 8 kwietnia 2021 r., sygn. akt. III SA/Gd 58/21 "O istnieniu związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki przesądza w istocie to, jaki jest rzeczywisty zakres tej opieki, jakie są potrzeby danej osoby niepełnosprawnej, wynikające z posiadanych przez nią konkretnych schorzeń". W podsumowaniu wskazała, że prawidłowe odczytanie treści art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych prowadzi do wniosku, że skarżąca opiekująca się niepełnosprawnym w stopniu znacznym mężem, jest osobą uprawnioną do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację. Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym (art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 P.p.s.a.) - na wniosek skarżącej i organu odwoławczego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na podstawie art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 cytowanego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Natomiast zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 329), zwanej dalej P.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla zaskarżoną decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi; naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zaskarżoną decyzją organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję organu I instancji o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad mężem, niepełnosprawnym w stopniu znacznym. Jako podstawę prawną decyzji organ wskazał art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 615), według którego, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje – wymienionym w tym przepisie osobom - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Powodem wydania powyższego rozstrzygnięcia było stwierdzenie przez organ, że w sprawie nie zachodzi bezpośredni związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez skarżącą a sprawowaniem opieki nad małżonkiem legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organ ustalił bowiem, że zakres opieki sprawowanej przez skarżącą oraz poszczególne czynności wykonywane przez nią nie są tego rodzaju, aby uniemożliwiały jej podjęcie zatrudnienia, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. W ramach kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji wskazać należało, że powyższe ustalenia organu są wynikiem prawidłowej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. W aktach sprawy znajduje się bowiem kwestionariusz wywiadu środowiskowego, w którym wymiar i zakres opieki jaką skarżąca sprawuje nad niepełnosprawnym mężem został określony w sposób zbieżny z ustaleniami wskazanymi w zaskarżonej decyzji. Podczas wywiadu środowiskowego ustalono, że małżonek skarżącej wymaga pomocy w zakresie dbałości o wygląd zewnętrzny (tj. przy goleniu, strzyżeniu, smarowaniu kremami) jest osobą sprawną ruchowo ale ma ograniczenia wynikające z niedowidzenia, wykonuje pracę zdalną w domu, nie jest w stanie sam prowadzić gospodarstwa domowego. Skarżąca wykonuje czynności takie jak; gotowanie, sprzątanie, robienie zakupów, towarzyszenie mężowi przy wyjściach do lekarzy, pomaganie mu we wskazanym wyżej zakresie dotyczącym dbałości o wygląd zewnętrzny, a zatem wykonuje czynności które – jak stwierdził organ - nie wymagają rezygnacji z zatrudnienia. Natomiast – jak trafnie wskazał organ w zaskarżonej decyzji - świadczenie pielęgnacyjne nie jest wynagrodzeniem za sprawowanie faktycznej opieki (do sprawowania której członkowie rodziny są zobowiązani na podstawie Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego), ale rekompensatą za utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny wymuszającej rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia. W niniejszej sprawie prawidłowa jest zatem ocena organu odwoławczego, według której zakres opieki, jakiej aktualnie wymaga małżonek skarżącej, nie jest tego rodzaju, żeby wykluczał podjęcie przez nią zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Jak bowiem podkreślił organ - świadczenie pielęgnacyjne nie może być przyznawane z tego tylko powodu, że sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną wywołuje pewne ograniczenia życiowe, trudności organizacyjne. Samo sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną nie jest przesłanką przyznania świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyrok WSA w Lublinie z dnia 9.09.2021 r., sygn. akt II SA/Lu 420/21 ). Prawidłowo zatem organ ustalił, że w stwierdzonych w sprawie okolicznościach, nie zaistniała przesłanka przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, określona w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wobec tego, nie zasługiwały na uwzględnienie zarzuty skargi dotyczące naruszenia przez organ prawa materialnego poprzez błędną wykładnię w niniejszej sprawie wymienionego przepisu. W podsumowaniu stwierdzić zatem należało, że w związku z tym, iż w niniejszej sprawie nie zaistniała przesłanka przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, określona w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zasadnie organ odmówił przyznania jej wnioskowanego świadczenia. Mając na uwadze przedstawiony stan sprawy Sąd stwierdził, że skarga nie zasługiwała na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja została wydana zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa materialnego i w wyniku prawidłowo przeprowadzonego postępowania, spełniającego warunki określone m.in. w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. W tych okolicznościach brak było podstaw do zakwestionowania zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, wydanej na skutek wyczerpującego wyjaśnienia sprawy, na podstawie zgromadzonych w sposób kompletny dowodów, właściwej ich oceny oraz prawidłowych rozważań faktycznych i prawnych, zawartych w jej uzasadnieniu (art. 107 § 3 k.p.a.). W związku z powyższym, zgodnie z art. 151 P.p.s.a., skargę należało oddalić.