II SA/Gl 1476/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Krawczyk, Sędziowie Sędzia WSA Iwona Bogucka (spr.), Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska, Protokolant starszy referent Aleksandra Gumuła, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 maja 2013 r. sprawy ze skargi K. M.(M.) na decyzję Wojewody [...] z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania oddala skargę. Pismem z 25 stycznia 2012 r. Prezydent Miasta Z. zawiadomił o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie wymeldowania K. M. z pobytu stałego w mieszkaniu przy ul. [...] w Z.. Ustalono, że od 22 marca 2004 r. lokal ten na podstawie umowy najmu zamieszkują S. i K. D. Natomiast wyrokiem SR w Z. z [...] r. sygn. [...] orzeczono wobec K. G. nakaz opuszczenia wraz z domownikami i opróżnienia tego lokalu oraz wydania go Zarządowi Budynków Komunalnych w Z.. Protokół zdawczo-odbiorczy z 21 października 2002 r. zawiera adnotację, że K. G. wyprowadziła się do lokalu socjalnego przy ul. [...]. Jak podano w piśmie Dyrektora Jednostki Obsługi Finansowej Nieruchomości Punkt Obsługi Mieszkańców nr [...] z [...] r., K. M. mieszkał w lokalu od [...] r. do [...] r. K. G. wyprowadzając się do lokalu socjalnego oddała klucze do mieszkania. K. D. w piśmie z 9 marca 2012 r. podała, że w roku 2004 mieszkanie, które wynajęła było puste, nie wiedziała, że są w nim zameldowane jakieś osoby. W reakcji na otrzymane zawiadomienie K. M. poinformował, że przebywa w Zakładzie Karnym w S., dokąd przesłano mu kopie zebranego w sprawie materiału. Po zapoznaniu się z nim wyjaśnił, że nie zgadza się na wymeldowanie i wnioskuje o przyznanie lokalu socjalnego po wyjściu z zakładu karnego. Decyzją z [...] r. Prezydent Miasta orzekł o wymeldowaniu K. M. z pobytu stałego w przedmiotowym lokalu, podając w podstawie prawnej art. 15 ust. 2 ustawy z 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. 2006 r., nr 139, poz. 993 ze zm.). W uzasadnieniu opisano poczynione ustalenia faktyczne, znajdujące potwierdzenie w zebranym materiale. Zacytowano brzmienie art. 15 ust. 2 ustawy i stwierdzono, że spełnione zostały przesłanki do wymeldowania. Wskazano, że za równoznaczne z dobrowolnym opuszczeniem lokalu należy uznać także sytuacje, gdy osoba zameldowana została z lokalu usunięta, ale we właściwym czasie nie skorzystała ze środków ochrony. W odwołaniu od decyzji strona wyjaśniła, że najemcami lokalu byli jego rodzice, z którymi mieszkał od 2 stycznia 1995 r. do 21 października 2002 r. Wcześniej jednak został aresztowany w [...] r. z tego lokalu. W czasie jego pobytu w zakładzie karnym matka wyprowadziła się z mieszkania. On sam się z niego nie wymeldował, albowiem w lokalu zostały jego rzeczy, nadto uważa, że winę za zadłużenie mieszkania ponosi jego matka. Organ poinformował go, że może zamieszkać w lokalu socjalnym przyznanym matce, w ocenie strony nie jest to jednak możliwe, skoro nawet nie jest on w tym lokalu socjalnym zameldowany. K. M. podał, że opuszcza zakład karny [...] r. i nie ma gdzie zamieszkać. Organ II instancji na podstawie art. 136 k.p.a. zlecił Prezydentowi Miasta uzupełnienie materiału dowodowego poprzez ustalenie, kiedy i gdzie K. M. został zatrzymany, na jaki czas orzeczono wobec niego karę pozbawienia wolności, przesłuchanie świadków na okoliczność jego zamieszkiwania w lokalu, ustalenie co stało się z jego rzeczami. Uzupełniając materiał organ I instancji ustalił w oparciu o pismo zastępcy Dyrektora Zakładu Karnego z [...] r. i pismo zastępcy Komendanta Komisariatu [...] Policji w Z. z [...] r., że K. M. został zatrzymany [...] r. i od tego czasu jest pozbawiony wolności. Przesłuchał w charakterze świadka B. K., która podała, że K. M. przebywał w lokalu rzadko, nie zna jego miejsca pobytu i nie wie kiedy oraz w jakich okolicznościach lokal opuścił. Pracownik [...] w Z. J. T. podała, że nie wie, co stało się z rzeczami z mieszkania. Złożyła również do akt dodatkowe dokumenty dotyczące mieszkania, w tym umowę najmu z [...] r. zawartą z J. G. i K. G. oraz zapewnienie lokalu socjalnego z [...] r., w którym jako osobę uprawnioną do wspólnego zajmowania lokalu przy ul. [...] w Z. wymieniono K. M.. W oparciu o informację z Krajowego Rejestru Karnego z [...] r. ustalono, że strona przebywa w Zakładzie Karnym w S. od [...] r. Po zapoznaniu z materiałem sprawy, strona lakonicznie podała, że nie zgadza się zebranym materiałem, nie sformułowała jednak żadnego zarzutu. Decyzją z [...] r. Wojewoda [...] utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. W uzasadnieniu wyjaśniono, że przedmiotem badania w postępowaniu o wymeldowanie jest okoliczność faktyczna polegająca na opuszczeniu miejsca zameldowania. O tym, czy do opuszczenia doszło świadczą okoliczności z tym związane, a także obiektywna możliwość faktycznego zamieszkiwania danej osoby w lokalu. K. M. nie mieszka w lokalu co najmniej od [...] r. Jest to skutkiem jego aresztowania i osadzenia w zakładzie karnym. W orzecznictwie sądowym wskazuje się, że dla przyjęcia braku dobrowolności opuszczenia miejsca zamieszkania ma znaczenie sytuacja, gdy osoba jest zmuszona opuścić lokal na skutek bezprawnych działań osób trzecich, a nie sytuacja, gdy przymusowe opuszczenie lokalu jest następstwem działań przez tę osobę zawinionych (wyrok NSA z 26 września 2007 r., II OSK 1251/06). Oceniono, że taka sytuacja ma miejsce w sprawie. K. M. w konsekwencji swoich działań został pozbawiony wolności na okres 8 lat. Tak długi okres daje podstawę do przyjęcia, że opuszczenie lokalu ma charakter długotrwały. Dopuszczając się naruszeń prawa winien uwzględniać, że zostanie pozbawiony wolności. Nawet jeśli jego bezpośrednim zamiarem nie było opuszczenie mieszkania, to pozbawienie wolności do tego skutku doprowadziło. Nadto faktyczna utrata możliwości pobytu w mieszkaniu łączy się z brakiem możliwości powrotu do niego, albowiem znajduje się już ono w posiadaniu innego najemcy. Zwrócono też uwagę na skutki orzeczonego prawomocnie nakazu eksmisji i przyznania lokalu socjalnego. K. G. został zapewniony lokal socjalny, do zamieszkania w którym uprawniony był także K. M.. Data przedstawienia oferty lokalu socjalnego jest momentem kończącym pobyt danej osoby w lokalu. Opuszczenie lokalu na skutek wykonania wyroku eksmisyjnego stanowi przesłankę z art. 15 ust. 2 ustawy i uzasadnia wydanie decyzji o wymeldowaniu, zarówno gdy wyrok zostanie wykonany w wyniku egzekucji, jak i dobrowolnie. Zauważono, że zadaniem organu ewidencji ludności nie jest zaspokajanie potrzeb mieszkaniowych i nie należy do niego gospodarowanie gminnym zasobem mieszkaniowym. Natomiast pozostawienie rzeczy w lokalu nie świadczy o skoncentrowaniu spraw życiowych w miejscu zameldowania i nie stanowi przeszkody do orzeczenia wymeldowania. K. M. co najmniej od [...] r. nie zamieszkuje w miejscu zameldowania. Jego sprawy koncentrują się w zakładzie karnym. Fakt, że nie przebywa w nim dobrowolnie nie ma znaczenia, skoro pobyt w zakładzie jest zgodny z prawem, a wyrok sądu zastępuje wolę zainteresowanego. W skardze do sądu administracyjnego K. M. zarzucił, że sprawa nie została dostatecznie wyjaśniona. Podał, że pierwszy raz został aresztowany w miejscu zameldowania w [...] r. i skazany na karę 3 lat i 2 miesięcy pozbawienia wolności. Po dwóch latach opuścił zakład karny i w roku [...] udał się do miejsca zamieszkania. W lokalu znalazł tylko swoje rzeczy, które jego matka wyprowadzając się zostawiła. W roku [...] ponownie został aresztowany, zatrzymano go także w miejscu zameldowania. Po opuszczeniu zakładu karnego w roku [...] udał się do mieszkania, jednak zastał tam obce osoby – małżonków D. W tej sytuacji był zmuszony odstąpić od zamieszkiwania, choć w swoim przekonaniu miał takie samo prawo do pobytu w lokalu. Podkreślił, że powrót do mieszkania został mu przez nowych najemców utrudniony. Następnie doszło do kolejnego aresztowania [...] r. i skazania na karę [...] lat pozbawienia wolności. Skarżący wyraził zdziwienie, że dopiero teraz organ domaga się jego wymeldowania, a nie uczyniono tego przed wynajęciem mieszkania obecnym najemcom. Skarżący podał także, że nie zgadza się z zeznaniami świadka B. K., albowiem ze względu na zamieszkanie w budynku dopiero w roku [...] nie ma ona miarodajnych informacji i go nie zna. Podał, że domaga się przyznania lokalu socjalnego i wyraził przekonanie, że nie ma podstaw do zamieszkania w lokalu przydzielonym jego matce. Na rozprawie w dniu 29 maja 2013 r. pełnomocnik skarżącego podtrzymała skargę i jej zarzuty, wnosząc o jej uchylenie. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach rozważył, co następuje: Ustawa z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006 r., nr 139, poz. 993 z zm.) przewiduje ewidencjonowanie przez właściwe organy miejsca pobytu osób, nakładając na te osoby obowiązek meldunkowy. Obowiązek ten polega, zgodnie z art. 4 ustawy, m.in. na zameldowaniu się w miejscu pobytu stałego lub czasowego, jak i na wymeldowaniu się z miejsca pobytu stałego lub czasowego. Regulacja ta jest pochodną funkcji, jaką spełnia z założenia ewidencja ludności. Jej zadaniem jest odnotowywanie miejsca pobytu poszczególnych osób. Należy podkreślić, że ewidencjonowanie miejsca pobytu osób, stałego lub czasowego, nie pozostaje w żadnym związku z rozstrzyganiem o prawie tych osób do lokali, w których przebywają. Nie jest zatem tak, że zameldowanie poświadcza prawo do przebywania w lokalu i tylko osoba zameldowana ma prawo w danym lokalu mieszkać. Stanowisko takie, reprezentowane przez skarżącego, jest wadliwe i nie znajduje uzasadnienia w przepisach regulujących obowiązek meldunkowy, świadczy ono o tym, że skarżący wadliwie postrzega instytucję zameldowania, jako mającą związek z uprawnieniem do lokalu czy rozstrzygającą o tytule do lokalu. W tych sprawach organy prowadzące ewidencję ludności nie podejmują rozstrzygnięć. W przypadku osoby opuszczającej miejsce pobytu stałego lub czasowego, obowiązek meldunkowy polega na dokonaniu wymeldowania (art. 15 ust. 1 ustawy). Jeżeli strona takiego obowiązku nie dopełni, wówczas zgodnie z art. 15 ust. 2 ustawy, organ gminy wydaje decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Podstawą zaskarżonej decyzji jest właśnie art.15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych w brzmieniu obowiązującym w dacie orzekania przez organy administracji, który stanowi, że organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. W stwierdzonym stanie faktycznym bezsporne jest, że skarżący nie mieszka w miejscu zameldowania, albowiem przebywa w zakładzie karnym. Nie można jednak automatycznie przyjąć, że okoliczność ta stanowi o spełnieniu przesłanki do wymeldowania. Dla stwierdzenia, że doszło do opuszczenia lokalu i rezygnacji z dalszego koncentrowania w nim spraw życiowych konieczne jest w każdym przypadku zbadanie związanych z tym indywidualnych okoliczności. W przekonaniu Sądu istotne znaczenie dla niniejszej sprawy ma fakt zajęcia mieszkania przez inne osoby i reakcja skarżącego na tę okoliczność. Jak skarżący sam przyznał w skardze, w roku [...] został aresztowany i pozbawiony wolności, ale po jej odzyskaniu wrócił do mieszkania w roku [...]. Ponownie aresztowany i pozbawiony wolności, w roku [...] opuścił po raz kolejny zakład karny, ale wówczas nie zamieszkał już w miejscu zameldowania, albowiem zastał w mieszkaniu inne osoby, wobec czego "był zmuszony odstąpić od zamieszkiwania." Skarżący przyznał zatem, że już w roku [...] utracił posiadanie mieszkania, nie wszczął jednak wówczas żadnych kroków mających umożliwić mu powrót do miejsca zameldowania. Ponowne aresztowanie miało miejsce dopiero w [...] r., do tego czasu skarżący, co wynika z jego skargi, w mieszkaniu już nie mieszkał. Utrata posiadania mieszkania i towarzysząca temu zgoda dla tego stanu rzeczy ze strony skarżącego miały zatem miejsce już w roku [...]. W tej sytuacji prawidłowa jest konkluzja organów administracji, nawet pomijając przyjętą argumentację, że doszło do opuszczenia przez skarżącego miejsca zameldowania. Nawet jeżeli opuszczenie to nie było efektem jego świadomego zamiaru, ale skutkiem powstałych okoliczności (wynajem osobom trzecim), to skarżący stan ten zaaprobował, czego dowodem jest brak powództwa o przywrócenie naruszonego posiadania. W tej sytuacji drugorzędnego znaczenia nabierają kwestie związane z miejscem aresztowania, jakkolwiek wedle skarżącego po raz pierwszy w roku [...] został zatrzymany w miejscu zameldowania, to niewątpliwie w roku [...] w mieszkaniu tym już nie mieszkał, zatem nie mógł być pozbawiony jego posiadania ze względu na fakt pozbawienia wolności. W roku [...], stwierdziwszy że w mieszkaniu mieszkają aktualni najemcy, skarżący nie powrócił zatem do miejsca zameldowania, lecz je opuścił. Nie ujawnił, gdzie wówczas zamieszkał do chwili kolejnego aresztowania, nie ma to jednak znaczenia dla sprawy. Nie ma także znaczenia, że dopiero po upływie kilku lat organ wszczął stosowne postępowanie. Skoro skarżący, mimo faktu opuszczenia miejsca zameldowania, nie dokonał z niego wymeldowania, to istnieje podstawa do wydania decyzji administracyjnej o wymeldowaniu, która ma na celu uporządkowanie sytuacji ewidencyjnej. Ewidencja ludności winna bowiem odzwierciedlać stan rzeczywisty, a nie zdezaktualizowany. Obowiązek zaś organu do wydania takiej decyzji nie ulega z upływem czasu wygaśnięciu. Prawidłowo zatem w sprawie zastosowany został przepis art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Nadto Sąd podziela argumentację Wojewody dotyczącą skutków wykonania wyroku eksmisyjnego przez K. G. po otrzymaniu skierowania do zawarcia umowy najmu lokalu socjalnego. Fakt, że w tym okresie skarżący był pozbawiony wolności nie ma w sprawie istotnego znaczenia, skoro po opuszczeniu zakładu zaakceptował stan wynikający z zasiedlenia lokalu przez aktualnych najemców i nie wszczął żadnych kroków prawnych. Mając na uwadze podane argumenty, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), orzekł jak w sentencji.