II SA/Gl 148/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Dziuk, Sędziowie Sędzia WSA Edyta Kędzierska (spr.), Asesor WSA Agnieszka Kręcisz-Sarna, Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 maja 2025 r. sprawy ze skargi R. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej z dnia 10 grudnia 2024 r. nr SKO.IV/424/880/2024 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta B. z dnia 4 listopada 2024 r. nr [...]. Prezydent Miasta B. decyzją z dnia 4 listopada 2024 r., w wyniku rozpoznania wniosku skarżącej R.P. z dnia 27 sierpnia 2024 r. odmówił przyznania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego dla F1.F. na okres od dnia 1 października 2024 r. do 30 września 2025 r. W uzasadnieniu organ wskazał, że zgodnie z art. 10 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (aktualnie tekst jedn. Dz.U. z 2025 r. poz. 438), świadczenia z funduszu alimentacyjnego nie przysługują, jeżeli osoba uprawniona została umieszczona w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie lub w pieczy zastępczej. Organ podniósł, że Sąd Rejonowy w B. postanowieniem z dnia [...] r. ustanowił stronę opiekunem prawnym małoletniego F1.F. Ponadto, zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w C. z dnia [...] r., wyżej wymienionego małoletniego umieszczono w spokrewnionej rodzinie zastępczej w osobie strony skarżącej. Zaskarżoną decyzją z dnia 10 grudnia 2024 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsku – Białej, w wyniku rozpoznania odwołania wniesionego przez skarżącą R.P. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta B. z dnia 4 listopada 2024 r. o odmowie przyznania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego dla F1.F. na okres od dnia 1 października 2024 r. do 30 września 2025 r. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy przytoczył art. 10 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów i wskazał, że wyłączenie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego dla osób pozostających w pieczy zastępczej jest uzasadnione tym, że rodzinom zastępczym wypłacane są świadczenia, które mają zapewnić pokrycie kosztów wychowania i utrzymania dzieci umieszczonych w tych rodzinach. Ich cel i funkcje są zbliżone ze świadczeniami z funduszu alimentacyjnego. Organ podkreślił, że przepis art. 10 ust. 2 pkt 1 cytowanej ustawy zapobiega dublowaniu wypłacania świadczeń mających ten sam cel. W skardze wniesionej od powyższej decyzji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżąca wskazała, że za poprzedni okres świadczeniowy uzyskała świadczenia z funduszu alimentacyjnego zgodnie z wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wydanym w sprawie o sygn. akt II SA/Gl 178/24. Przedstawiła okoliczności dotyczące stanu zdrowia F2.i F1.F., dla których została ustanowiona rodziną zastępczą. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na podstawie art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267 ), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 cytowanego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Natomiast zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 935), zwanej dalej P.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla zaskarżoną decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi; naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ponadto według art. 134 § 1 P.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja organu odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji odmawiającą przyznania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego dla małoletniego F1.F. na okres od dnia 1 października 2024 r. do 30 września 2025 r. z uwagi na to, że został umieszczony w pieczy zastępczej. Ze zgromadzonego w niniejszej sprawie materiału dokumentacyjnego wynika, że na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w C. z dnia [...] r. skarżąca została ustanowiona rodziną zastępczą dla wyżej wymienionego dziecka. Oznacza to, że wskazany małoletni pozostaje w pieczy zastępczej, której formą jest rodzina zastępcza wymieniona w art. 39 ust. 1 pkt 1 ustawy z 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (tekst jedn. Dz.U. z 2025 r. poz. 49). Ponadto z dokumentów zawartych w aktach administracyjnych wynika, że egzekucja alimentów zasądzonych na rzecz wymienionego dziecka okazała się bezskuteczna. W stwierdzonych wyżej okolicznościach, w ocenie organów obydwu instancji, wnioskowane świadczenie nie może zostać przyznane z uwagi na treść art. 10 ust. 2 pkt 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Zgodnie z tym przepisem, świadczenie z funduszu alimentacyjnego nie przysługuje, jeżeli osoba uprawniona została umieszczona w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie lub w pieczy zastępczej. Według utrwalonej linii orzecznictwa sądów administracyjnych, powyższe uregulowanie określa w sposób jednoznaczny bezwzględnie obowiązującą przesłankę negatywną, wykluczającą przyznanie prawa do przedmiotowych świadczeń, czyli obliguje organ administracyjny do odmowy przyznania prawa do ich pobierania z chwilą umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej. Jednakże przyjmując tę ocenę prawną uwzględniono tylko treść przepisu art. 10 ust. 2 pkt 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, z pominięciem innych regulacji prawnych, które w tym zakresie mają znaczenie. Przed wszystkim bowiem należało mieć na uwadze pozostałe unormowania zamieszczone w ustawie o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Jak podkreślił WSA w Gliwicach w wyroku wydanym w sprawie dotyczącej poprzedniego okresu świadczeniowego, w wyniku skargi tej samej strony skarżącej, która zainicjowała postępowanie sądowe w niniejszej sprawie – "w preambule do tej ustawy stanowi się, że dostarczanie środków utrzymania osobom, które nie są w stanie samodzielnie zaspokoić swoich potrzeb, a w szczególności dzieciom, jest w pierwszej kolejności obowiązkiem wskazanym w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym, członków ich rodziny, konstytucyjna zasada pomocniczości nakłada na państwo obowiązek wspierania jedynie tych osób ubogich, które nie są w stanie samodzielnie zaspokoić swoich potrzeb i nie otrzymują należytego wsparcia od osób należących do kręgu zobowiązanych wobec nich do alimentacji. Wspieranie osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej z powodu niemożności wyegzekwowania alimentów należy łączyć z działaniami zmierzającymi do zwiększenia odpowiedzialności osób zobowiązanych do alimentacji. Zgodnie natomiast z treścią art. 9 pkt 1 wskazanej ustawy, świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują osobie uprawnionej do ukończenia przez nią 18 roku życia albo w przypadku gdy uczy się w szkole lub szkole wyższej do ukończenia przez nią 25 roku życia, albo w przypadku posiadania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności - bezterminowo. Po myśli art. 2 pkt 11 tej ustawy, osobą uprawnioną jest osoba uprawniona do alimentów od rodzica na podstawie tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd, jeżeli egzekucja okazała się bezskuteczna." (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 7 sierpnia 2024 r. sygn. akt II SA/Gl 178/24, dostępny w CBOSA). Ponadto uwzględnić należało również przepis art. 38 ustawy z 11 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodzin i systemie pieczy zastępczej, według którego, kierownik powiatowego centrum pomocy rodzinie powiatu obowiązanego do finansowania pobytu dziecka w pieczy zastępczej, po zasięgnięciu opinii asystenta rodziny, a w przypadku gdy rodzinie dziecka nie został przydzielony asystent rodziny - po zasięgnięciu opinii podmiotu organizującego pracę z rodziną, może dochodzić na rzecz dziecka przebywającego w pieczy zastępczej świadczeń alimentacyjnych, a zgodnie z art. 38 ust. 2 tej ustawy, kierownik powiatowego centrum pomocy rodzinie powiatu obowiązanego do finansowania pobytu dziecka w pieczy zastępczej jest obowiązany dochodzić świadczeń alimentacyjnych, w przypadku gdy od umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej upłynął rok. W związku z treścią cytowanych wyżej regulacji prawnych wskazać należało, że w przypadku ubiegania się o świadczenia z funduszu alimentacyjnego, osobą uprawnioną jest dziecko. Jak podniósł WSA w Gliwicach w cytowanym wyżej wyroku – "okoliczność ta ma kluczowe znaczenie, ponieważ w ustawie o świadczeniach rodzinnych stosownie do postanowień art. 4 pkt 1, osobą uprawnioną do otrzymania świadczeń rodzinnych jest rodzic, a nie dziecko. Tym samym w przypadku obu wymienionych aktów normatywnych spotykamy się z innymi beneficjentami podejmowanych rozstrzygnięć. Oznacza to zarazem, że regulacji z jednej ustawy nie można przenosić na drugą ustawę. Tym samym unormowania zamieszczone w art. 7 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie można w analogiczny sposób traktować jak zamieszczonego w art. 10 ust. 2 pkt 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Brzmienie tych przepisów jest tożsame, jednakże w polu widzenia należy mieć to, że adresatem świadczeń normowanych wskazanymi ustawami jest inny podmiot i okoliczność ta musi być brana pod uwagę. Kolejnym zagadnieniem wymagającym uwagi są postanowienia ustawy o wspieraniu rodzin i systemie pieczy zastępczej. Jak bowiem zostało to zaakcentowane mocą postanowień art. 38 tej ustawy organizator rodzinnej pieczy zastępczej i kierownik powiatowego centrum pomocy rodzinie są wpierw uprawnieni a następnie zobowiązani do podejmowania działań zmierzających do uzyskania przez dzieci przebywające w pieczy zastępczej alimentów od osób zobowiązanych. Wprowadzenie do porządku prawnego tej regulacji wynika z dbałości o środki finansowe dziecka umieszczonego w pieczy zastępczej. Zatem można uznać, że dziecko przebywające w pieczy zastępczej jest uprawnione do otrzymania alimentów od osób zobowiązanych. Niewywiązywanie się przez osobę zobowiązaną i spełnienie dodatkowych wymogów wskazanych w ustawie o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, uprawnia osobę uprawnioną do ubiegania się o przyznanie świadczenia alimentacyjnego." (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 7 sierpnia 2024 r. sygn. akt II SA/Gl 178/24). Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podzielił również pogląd zawarty w cytowanym wyżej wyroku, "że w przypadku sprzeczności między ratyfikowaną umową międzynarodową a przepisem zamieszczonym w ustawie pierwszeństwo ma ratyfikowana umowa międzynarodowa. W tym kontekście odwołać należy się do postanowień Konwencji o Prawach Dziecka, a w szczególności przywołanych powyżej art. 3 ust. 2, art. 18 ust. 2 i art. 27 ust. 3, przewidujących wsparcie dzieci znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej. Dodatkowo dostrzec należy treść art. 91 ust. 3 Konstytucji RP i wynikające z tego przepisu pierwszeństwo unormowań ratyfikowanych przez Rzeczpospolitą Polską umów konstytuujących organizację międzynarodową, i to, że prawo przez nią stanowione jest stosowane bezpośrednio, mając pierwszeństwo w przypadku kolizji z ustawami. W tym kontekście dostrzec należy postanowienia art. 20, art. 24 i art. 34 ust. 2 Karty praw podstawowych, a zatem aktu będącego częścią składową Traktatu z Lizbony zmieniającego Traktat o Unii Europejskiej i Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską, sporządzonego w Lizbonie dnia 13 grudnia 2007 r. (Dz. U. z 2009 r. Nr 203, poz. 1569), przewidujące niezbędność respektowania zasady równości, jak również zapewnienia dzieciom wsparcia. Przeprowadzona powyżej analiza stanu normatywnego skłoniła skład orzekający do opowiedzenia się za stanowiskiem, że w rozpoznawanej sprawie zastosowanie mają postanowienia art. 91 Konstytucji RP i uprawniają one do podjęcia rozstrzygnięcia w oparciu o postanowienia ratyfikowanej umowy międzynarodowej (Konwencji o Prawach Dziecka) jak również umowy konstytuującej organizację międzynarodową ratyfikowaną w prawem przewidziany sposób (Kartę praw podstawowych Unii Europejskiej). W szczególności naruszona została zasada równości, ponieważ brak jest podstaw dla różnicowania sytuacji prawnej dziecka uprawnionego do alimentów, w przypadku gdy osoba zobowiązana do ich uiszczania nie wywiązuje się z ciążącego na niej obowiązku." (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 7 sierpnia 2024 r. sygn. akt II SA/Gl 178/24). Ze wskazanych wyżej powodów, Sąd rozpoznający skargę w niniejszej sprawie, nie podzielił poglądu wyrażonego wielokrotnie w orzecznictwie sądów administracyjnych, według którego organ administracyjny jest zobligowany do odmowy przyznania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz dziecka umieszczonego w pieczy zastępczej z uwagi na treść art. 10 ust. 2 pkt 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Przyjmując taką ocenę prawną nie uwzględniono bowiem postanowień umów międzynarodowych ratyfikowanych w prawem przewidziany sposób, a ponadto pominięto unormowania zawarte w ustawie o wspieraniu rodzin i systemie pieczy zastępczej, o czym była mowa wyżej. W wyniku przeprowadzonej w określonych wyżej ramach, kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, stwierdzić zatem należało, że przy ich wydaniu doszło do naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Wobec powyższego, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. i art. 135 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ administracji uwzględni wskazaną wyżej wykładnię przepisów, mających w niej zastosowanie i na tej podstawie wyda rozstrzygnięcie.