II SA/Gl 1496/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Gapiński, Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski (spr.), Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 6 lutego 2026 r. sprawy ze skargi K. S. (S.) na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 5 listopada 2025 r. nr 010070/680/246309/2025; 523185360 w przedmiocie świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Centrum Obsługi Świadczeń dla Rodzin z dnia 24 kwietnia 2025 r. nr 010070/680/246309/2025 Po rozpatrzeniu wniosku K. Z. Ubezpieczeń Społecznych Centrum Obsługi Świadczeń dla Rodzin decyzją z dnia 24 kwietnia 2025 r. nr [...] nr postępowania [...] odmówił wnioskodawcy prawa do świadczenia wychowawczego na syna S. S. na okres świadczeniowy trwający od 1 czerwca 2025 r. do 31 maja 2026 r. W uzasadnieniu wskazano, że "na podstawie wyroku sądowego Sygn. Akt [...] z dnia [...]r. nie sprawuje Pan/Pani faktycznej opieki nad dzieckiem". Odwołanie od tej decyzji złożył jej adresat zarzucając: - naruszenie art. 6 kpa w związku z art. 7 Konstytucji i art.365 k.c. W trakcie prowadzonego postępowania złożono do akt sprawy Protokół Orzeczenia-Ugody zawartej przed Sądem Okręgowym w K. z dnia [...]r.(sygn. akt [...]) wraz z wszystkimi innymi wyrokami, gdzie rodzice wspólnie uzgodnili sposób wypłaty świadczenia 500+ na syna w wysokości po 250 zł dla każdego. Na tym posiedzeniu zawarto dwie oddzielne ugody, - nie rozpoznanie sprawy co do istoty oraz nie uwzględnienie wyroków WSA w Gliwicach wydanych w jego sprawie za poprzednie okresy zasiłkowe uchylające decyzję ZUS tj: z dnia 18 kwietnia 2024 r. r, (II SA/Gl 74/24, 75/24) z dnia 25 sierpnia 2023 r. (II SA/Gl 649/23 ) z dnia 25 września 2024 r. (II SA/Gl 653/24), z dnia 14 marca 2025 r. (II SA/Gl 1439/24), - naruszenie art. 7, 77 §1, art. 80 w zw. z art. 140 k.p.a. poprzez brak rozpatrzenia całokształtu materiału dowodowego oraz w konsekwencji błędną ocenę materiału dowodowego - które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż skutkowało błędnym uznaniem, że nie sprawuje on opieki faktycznej nad synem lub sprawowana opieka nie nosi charakteru opieki naprzemiennej w rozumieniu ustawy, - naruszenie art. 22 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci oraz art. 5 ust 2a tego aktu poprzez Jego błędną wykładnię i uznanie, że ojciec nie sprawuje opieki nad synem nie wyjaśniając tegoż faktu co jest sprzeczne z celem ustawy oraz z treścią przepisu, który wskazuje na opiekę a nie pieczę gdzie elementem konstytutywnym jest fakt zamieszkiwania dziecka z rodzicem w porównywalnych i powtarzających się okresach czasu, - naruszenie art. 107 § 1 pkt. 6 oraz art. 107 § 3 k.p.a., - naruszenie art. 8 § 1 i 2 k.p.a. poprzez naruszenie zaufania do władzy publicznej i praktyki w zakresie rozstrzygania spraw. Wcześniej sprawa ta w oparciu o takie same okoliczności faktyczne i prawne była rozstrzygnięta przez MOPS w K., Samorządowe Kolegium w Katowicach a także sam ZUS w dniu 15 czerwca 2022 r. i skutkowała przyznaniem i wypłacaniem świadczenia 500 + nieprzerwanie po połowie od 2016 r. Zaskarżoną obecnie decyzją Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał rozstrzygnięcie organu I instancji w mocy. Wskazał, że z treści art. 5 ust. 2a ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, zwanej dalej ustawą wynika, że w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego. Z załączonych do akt sprawy orzeczeń sądu cywilnego, a mianowicie wyroku Sądu Okręgowego w K. z [...]r. sygn. akt [...] i wyroku Sądu Apelacyjnego w K. z [...] sygn. akt [...] wynika, że "Sąd rozwiązując małżeństwo stron przez rozwód na mocy art. 58 § 1 i §la k.r.io. powierzył powódce wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnimi dziećmi stron, zapewniając pozwanemu prawo do współdecydowania o istotnych sprawach dzieci." Sąd w wyroku orzekającym rozwód w przedmiotowej sprawie zastosował art. 58 § la k.r.io., tj. przepis, który ma zastosowanie w przypadkach braku porozumienia między rodzicami, powierzył wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnimi synami strony matce, a wnioskodawcy ograniczył wykonywanie władzy rodzicielskiej do współdecydowania o istotnych sprawach dzieci oraz do kontaktów jednoznacznie wskazuje, że sąd w tym wyroku ograniczył wykonywanie władzy rodzicielskiej ojcu małoletnich synów. Odnosząc się do zarzutów odwołania Prezes ZUS stwierdził, że z dokumentów złożonych do akt sprawy wynika, że na skutek interwencji byłej żony strony, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 10 lutego 2022 r., sygn. akt II SA/Gl 1229/21 zweryfikował i ustalił, że wnioskodawcy nie przysługiwało prawo do świadczenia wychowawczego za okresy, przypadające po rozwodzie, w których zostało ustalone świadczenie wychowawcze w wysokości 250 zł miesięcznie. Z tego względu też zostały uchylone decyzje, w których MOPS oraz SKO w Katowicach wydał decyzje o nienależnie pobranym świadczeniu byłej żonie w związku z pomniejszeniem jej wysokości świadczenia wychowawczego z kwoty 500 zł na 250 zł miesięcznie (chodzi o decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 5 sierpnia 2021 r. nr [...] oraz decyzję Prezydenta Miasta C. z dnia 27 maja 21 r. nr [...]), Skargę na tę decyzję do tutejszego Sądu złożył jej adresat. Domagając się: - zobowiązania organu do przedłożenia Sądowi kompletu akt zgromadzonych przez ZUS w sprawie w formie papierowej od chwili złożenia wniosku do dnia wydania decyzji; - rozważenia przez Sąd zastosowania art. 145 a) p.p.s.a wobec wielokrotnego ignorowania orzeczeń Sądu; - uchylenia zaskarżonej decyzji w całości lub jej zmianę i przyznanie świadczenia na okres od dnia 1.06.2025 r do dnia 31.05.2026 r. w wysokości świadczenia tj. po 400 zł. Jednocześnie podniósł zarzuty tożsame z przytoczonymi wcześniej w odwołaniu od decyzji organu I instancji. W uzasadnieniu wskazał, że 40-45 % czasu synowie przebywają u niego w domu, gdzie mają własne pokoje. Troszczy się o ich potrzeby kupuje wszystkie lektury szkolne i czyta je razem z dziećmi lub dopilnowuje by było one przedyskutowane i przeczytane, kupuje przybory szkolne (długopisy, farby, cyrkle, ołówki, buty i spodenki na wf), ubrania, buty, kurtki letnie, kurtki zimowe, sandały, stroje na basen, opłaca dwa telefony komórkowe w abonamencie, które także zakupił, założył obydwu chłopcom konta bankowe i karty, opłacane jest kieszonkowe oraz kino, teatr, wycieczki i podróże, fryzjer, stomatolog. W dalszej części uzasadnienia skarżący wskazał na sukcesy wychowawcze i osiągnięcia dzieci. Odpowiadając na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie podtrzymując swe dotychczasowe stanowisko Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935, dalej: p.p.s.a.) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej, a stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2024 r., poz. 1267) kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z wymienionych przepisów wynika, że sąd bada legalność zaskarżonego aktu, czy jest on zgodny z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest wydana na podstawie ustawy z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (Dz. U. z 2024, poz. 1576) decyzja utrzymująca odmowę przyznania skarżącemu części świadczenia wychowawczego z tytułu sprawowania opieki nad jego synem. Przepis art. 28 ust. 1 ustawy wskazuje, że w przypadku, gdy przepisy tego aktu nie regulują danej kwestii związanej z postępowaniem w sprawach o świadczenie wychowawcze stosuje się wprost przepisy k.p.a. Z kolei warunki nabycia prawa do świadczenia wychowawczego oraz wysokość tego świadczenia określa art. 5 ustawy. Zgodnie z jego ust. 2a, w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego. Jednocześnie, co istotne w niniejszej sprawie, ustawa o pomocy państwa nie zawiera definicji opieki naprzemiennej, jednakże w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjęto, że pod tym pojęciem należy rozumieć opiekę wykonywaną na podstawie orzeczenia sądu powszechnego, a ponadto wykonywaną przez oboje rodziców w następujących po sobie porównywalnych okresach zakładającą naprzemienne zamieszkiwanie dzieci bądź dziecka u każdego z rodziców. Wymóg porównywalnych okresów nie może być utożsamiany z postawieniem warunku równego podziału obowiązku czy czasu wykonywania opieki przez rozwiedzionych małżonków (patrz wyrok tutejszego Sądu z 10 marca 2023 r., sygn. akt II SA/Gl 1826/22 – wszystkie orzeczenia za CBOSA). Dziecko pozostaje pod opieką naprzemienną obojga rodziców nie tylko wówczas, gdy zwrot "opieka naprzemienna" znajduje się wprost w sentencji orzeczenia sądu. Kwestię tę trzeba oceniać z uwzględnieniem cech i celów tej instytucji, przy wykorzystaniu odpowiednich metod wykładni. Dowodem na zaistnienie opieki naprzemiennej może być odpis orzeczenia sądu powszechnego zaś w sytuacji, gdy nie zawiera on stosownego zwrotu, rzeczą organów jest samodzielne ustalenie charakteru zawartych tamże zapisów dla zobrazowania i wyłożenia treści pojęcia "opieka naprzemienna" w konkretnej sprawie (por. wyrok NSA z 3 lutego 2022, sygn. akt I OSK 844/20 oraz wyrok tutejszego Sądu z 23 lutego 2023 r., sygn. akt II SA/Gl 1410/22). W rozpoznawanej sprawie organy administracji odmówiły skarżącemu prawa do części świadczenia wychowawczego na małoletniego syna od 1 czerwca 2025 r. do 31 maja 2026 r. W uzasadnieniu wskazały, że wyroki sądów powszechnych zapadłe w sprawie nie ustanowiły pomiędzy wnioskodawcą a jego byłą żoną opieki naprzemiennej. Nie wyjaśniono jednak przesłanek, na których oparto taki wniosek. W ocenie składu obecnie orzekającego dokonana przez organy wykładnia art. 5 ust. 2a ustawy jest błędna. Opieka naprzemienna odmiennie niż władza rodzicielska jest pojęciem odnoszącym się do sfery faktycznej. Można ją określić jako pewny sposób sprawowania pieczy nad dzieckiem przez oboje rodziców, którzy nie zamieszkują razem. Pod tym pojęciem należy przy tym rozumieć taką opiekę, której cechą jest: bieżące dbanie o dziecko, pilnowanie go, troszczenie się o nie. Chodzi tu o stworzenie sytuacji, w której mimo, że – zgodnie zobowiązującym prawem – dziecko ma formalnie jedno miejsce zamieszkania, to de facto "ma dwa domy". Zatem niezależnie od tego, czy taki rodzaj opieki został wskazany przez sąd powszechny. Te okoliczności w ogóle przez organy administracji nie zostały zbadane. Tu skład orzekający przypomina, iż sposób prawidłowej wykładni art. 5 ust. 2a ustawy był, w odniesieniu do skarżącego wskazywany przynajmniej sześciokrotnie, Nastąpiło to w wyrokach WSA w Gliwicach z dnia 25 sierpnia 2023 r. (sygn. II SA/Gl 649/23 i II SA/Gl 650/23),z dnia 18 kwietnia 2024 r. (sygn. II SA/Gl 74/24 i II SA/Gl 75/24), z dnia 25 września 2024 r. (II SA/Gl 653/24) oraz z dnia 14 marca 2025 r. (II SA/Gl 1439/24). Podkreślić należy, że zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 7 k.p.a. organ administracji ma obowiązek podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Realizację zasady prawdy obiektywnej zapewniają przede wszystkim gwarancje procesowe zawarte w przepisach regulujących postępowanie dowodowe. Według art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Ocena czy dana okoliczność została udowodniona następuje na podstawie całokształtu materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.). Niedopuszczalne, jest ignorowanie zasad postępowania wyjaśniającego przez organy administracji. Organ I instancji, odmawiając skarżącemu świadczenia uzasadnił to w następujący sposób, "na podstawie wyroku sądowego Sygn. Akt [...] z dnia [...] r. nie sprawuje Pan/Pani faktycznej opieki nad dzieckiem". A jednocześnie organ ten dysponował materiałem dowodowym wskazującym, że skarżący nad synem opiekę faktyczną sprawuje. Ponownie rozpoznając sprawę organ I instancji uwzględni rozważania poczynione przez Sąd w uzasadnieniu niniejszego orzeczenia. W szczególności ustali, jaki jest charakter opieki na podstawie wyroku rozwodowego sądu powszechnego i czy skarżący faktycznie taką opiekę sprawuje, co w konsekwencji pozwoli ocenić, czy jest to opieka naprzemienna w rozumieniu art. 5 ust. 2a ustawy o pomocy państwa. Rozważy również znaczenie dla sprawy ugody zawartej pomiędzy skarżącym i jego byłą żoną. Następnie organ da temu wyraz w uzasadnieniu decyzji, gdzie wyjaśni w sposób wnikliwy, wszechstronny, a zarazem jasny dla strony przesłanki, którymi się kierował przy podejmowaniu rozstrzygnięcia oraz zaprezentuje dokładną analizę okoliczności i dowodów oraz dokonanych na ich podstawie ustaleń, w wyniku których rozstrzygnięcie takie podjęto. Wobec powyższego, Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.