II SA/Gl 1506/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski, Sędziowie Asesor WSA Agnieszka Kręcisz-Sarna, Sędzia WSA Stanisław Nitecki (spr.), , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 5 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi R. H. (H.) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 28 lipca 2023 r. nr SKO.PSŚ/41.5/2083/2023/15520 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Prezydent Miasta M. decyzją z 14 czerwca 2023 r. Nr [...] wydaną na podstawie art. 17 i art. 20 ustawy z dnia 29 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390) oraz art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego odmówił R. H. reprezentowanemu przez pełnomocnika (dalej jako strona lub skarżący) przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad ojcem. W uzasadnieniu organ ten przedstawił wpierw przepisy normujące zasady przyznawania przedmiotowego świadczenia, a następnie przywołał stan faktyczny w przedmiotowej sprawie i wskazał, że strona jest synem osoby wymagającej stałej opieki, a osoba wymagająca tej opieki legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z uwagi na fakt, że znaczny stopień niepełnosprawność osoby wymagającej opieki datuje się od [...] 2022 r., tym samym brak jest podstaw dla przyznania przedmiotowego świadczenia. Dodatkowo podkreślono, że osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim i współmałżonek nie legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności. Z decyzją tą nie zgodziła się strona, która reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika wniosła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach. W odwołaniu tym wyraziła niezadowolenie z otrzymanego rozstrzygnięcia i podniosła zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego, a to art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, że moment powstania niepełnosprawności nie powinien mieć żadnego znaczenia, w sytuacji, gdy osoba wymaga opieki ze strony innej osoby. Dodatkowo podniesiono zarzut naruszenia wskazanego przepisu ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez uznanie, że pozostawanie osoby wymagającej opieki w separacji ze swoim współmałżonkiem nie stanowi podstawy przyznania wnioskowanego świadczenia, lecz fakt ten uznany został za przesłankę negatywną. W motywach odwołania przedstawiono argumentację przemawiającą za zasadnością wnoszenia tego środka prawnego. W tej części tego pisma przywołano szereg stanowisk sądów administracyjnych wspierających argumentację podnoszoną w tym odwołaniu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach decyzją z 28 lipca 2023 r. Nr SKO.PSŚ/41.5/2083/2023/15520 wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt. 1 Kodeksu postępowania administracyjnego utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Po przedstawieniu dotychczasowego przebiegu postępowania organ ten przytoczył przepisy dotyczące przyznawania wnioskowanego świadczenia i zamieścił stwierdzenie, że decyzja organu pierwszej instancji jest prawidłowa i brak jest podstaw dla jej uchylenia. Organ odwoławczy odniósł się do przesłanki przywołanej przez organ pierwszej instancji, a dotyczącej okresu powstania niepełnosprawności i podkreślił, że podziela stanowisko wyrażane w orzecznictwie sądów administracyjnych co do braku wpływu tej okoliczności na prawo do otrzymania przedmiotowego świadczenia. W motywach rozstrzygnięcia organ ten wskazał, że osoba wymagająca tego wparcia pozostaje w związku małżeńskim i współmałżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Pozostawanie małżonków separacji nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia w tej sprawie. Z powyższą decyzją nie zgodziła się strona, która reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. W skardze tej wyraziła swoje niezadowolenie z otrzymanej decyzji i wskazała w niej, że nie jest do przyjęcia stanowisko prezentowane przez organy administracji publicznej, że separacja między małżonkami nie miała znaczenia dla oceny praw do otrzymania wnioskowanego świadczenia. W przypadku separacji występuje zupełny rozkład pożycia małżeńskiego oraz występuje wąskie ujęcie obowiązków alimentacyjnych między małżonkami. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach wniosło o oddalenie skargi i przywołało analogiczną argumentację do tej, którą zamieściło w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje; Skarga nie zasługuje na uwzględnienie Kontrola legalności zaskarżonej decyzji przeprowadzona w oparciu o postanowienia art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 poz. 2492) wykazała, że decyzja ta nie narusza wymogów prawa, a zgodnie z treścią art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. Nr 1634 ze zm.) sąd administracyjny uwzględnia skargę na decyzję lub postanowienie, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy lub naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, jak również naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Oznacza to, że nie każde uchybienie ze strony organu administracji uzasadnia uwzględnienie skargi, a jedynie takie, które miało lub mogłoby mieć wpływ na wynik sprawy. W rozpoznawanej sprawie stan faktyczny jest czytelny i w tym zakresie nie występują wątpliwości. Sytuacja odmiennie przedstawia się w kontekście interpretacji norm prawnych mających zastosowanie w sprawie. Mając na uwadze powyższe stwierdzenie niezbędnym jest przybliżenie stanu normatywnego w rozpoznawanej sprawie. W tym miejscu zasadnym jest wskazanie, że sąd administracyjny ocenia prawidłowość zaskarżonej decyzji na dzień jej wydania. Powyższa uwaga jest niezbędna, ponieważ z dniem 1 stycznia 2024 r. stan normatywny w omawianym zakresie uległ zmianie w następstwie wejścia w życie ustawy z 7 lipca 2024 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023, pos. 1429) i wpływa on na ewentualne następne działania zarówno tutejszego Sądu jak również organów administracji publicznej. Stosownie do postanowień art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, obowiązujących w dniu podejmowania zaskarżonej decyzji, a zatem na dzień 28 lipca 2023 r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: matce albo ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka, osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Po myśli ust. 1a przywołanego przepisu świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom, na których ciąży obowiązek alimentacyjny z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; nie ma osób będących opiekunem faktycznym dziecka lub osobą będącą rodziną zastępczą spokrewnioną, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zgodnie z treścią ust. 1 b przywołanego przepisu świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Stosownie do postanowień ust. 5 wskazanego powyżej przepisu świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli: osoba sprawująca opiekę: ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego albo ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna. Przedmiotowe świadczenie nie przysługuje jeżeli osoba wymagająca opieki: pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, względnie została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu. Przywoływane świadczenie nie przysługuje jeżeli na osobę wymagającą opieki inna osoba ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury; albo też członek rodziny osoby sprawującej opiekę ma ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, jak również na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego lub prawo do zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, albo też na osobę wymagającą opieki inna osoba jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej. W rozpoznawanej sprawie organy administracji publicznej odmówiły przyznania wnioskowanego świadczenia z tego powodu, że osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a współmałżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Podkreślono przy tym, że fakt orzeczenia separacji małżonków nie powoduje zwolnienie z obowiązków związanych ze wzajemnym wsparciem. Argumentacja przedstawiona przez organy administracji publicznej w sposób poprawny pozwoliła ustalić, że skarżącemu wnioskowane prawo nie przysługuje. W skardze do tutejszego Sądu pełnomocnik skarżącego podniósł zarzut naruszenia postanowień art. 17 ust. 5 pkt. 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych i sprowadzał się do wadliwego przyjęcia, że orzeczona separacja nie skutkuje zwolnieniem z obowiązku wsparcia współmałżonka. Zarzut ten oparty został o orzecznictwo sądów administracyjnych w tym zakresie. W świetle powyższego rozważenia wymaga to czy tak sformułowany zarzut jest zasadny i czy daje podstawę dla uwzględnienia wniesionej skargi. Stosownie do postanowień art. 61¹ § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego jeżeli między małżonkami nastąpił zupełny rozkład pożycia, każdy z małżonków może żądać, ażeby sąd orzekł separację. Zgodnie natomiast z treścią art. 61⁴ § 3 tego aktu jeżeli wymagają tego względy słuszności, małżonkowie pozostający w separacji obowiązani są do wzajemnej pomocy. Dodatkowo w § 4 tego przepisu zamieszczono regulacje odnoszące się do problematyki dostarczania środków finansowych. Przywołane przepisy wskazują zatem jednoznacznie, że orzeczona separacja nie zwalnia małżonków z obowiązku wzajemnej pomocy. Powyższe ustalenie jest o tyle istotne, że stosownie do postanowień uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 listopada 2022 r. I OSP 2/22 (dostęp CBOSA) warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 powyższej ustawy, innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a powoływanej ustawy). Oznacza to, że orzecznictwo sądów administracyjnych przywoływane w skardze nie jest możliwe do wykorzystania, albowiem pochodzi z okresu poprzedzającego podjęcie tej uchwały. W konsekwencji zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego wskazane w skardze nie dają podstaw dla uwzględnienia wniesionej skargi. Na marginesie prowadzonych rozważań zaakcentować należy, że z dniem 1 stycznia 2024 r. zmianie uległ stan prawny w zakresie przyznawania świadczeń pielęgnacyjnych. Stosownie do postanowień art. 43 pkt. 4 ustawy z 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 poz. 1429) świadczenie pielęgnacyjne przysługuje wyłącznie dzieciom do ukończenia 18 roku życia. Według postanowień art. 63 ust. 2 powyższej ustawy osoby, którym przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, albo od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., przyznane zostało co najmniej do dnia 31 grudnia 2023 r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, zachowują, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., prawo odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego nie dłużej jednak niż do końca okresu, na który prawo zostało przyznane. Przywołane tu unormowanie nie ma zastosowania do skarżącego, albowiem nie zostało mu przedmiotowe prawo przyznane i jak ustalono w trakcie prowadzonego postępowania nie spełnia wymogów w tym zakresie. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uznał, że skarga jest niezasadna, skoro podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod uwagę i na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oddalił skargę.