II SA/Gl 1537/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski, Sędziowie Sędzia WSA Wojciech Gapiński, Asesor WSA Aneta Majowska (spr.), , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 21 marca 2025 r. sprawy ze skargi G. G. (G.) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 27 września 2024 r. nr SKO.PSŚ/41.5/1677/2024/15260 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę. Przedmiotem skargi G.G. (dalej: Strona, Skarżący) wniesionej w dniu 29 października 2024 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, stała się decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach nr SKO.PSŚ/41.5/1677/2024/15260 z dnia 27 września 2024 r. w przedmiocie odmowy umorzenia należności dłużnika z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym. Postępowanie zostało wszczęte na wniosek Strony złożony dnia 27 maja 2024 r., sprecyzowany pismem z dnia 3 czerwca 2024 r. W odpowiedzi na wezwanie organu Skarżący wskazał, że osiąga dochód w wysokości [...] zł miesięcznie, pobiera zasiłek stały dla osób samotnie gospodarujących, posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, w roku 2015 Sąd Rejonowy w R. oddalił powództwo Strony o obniżenie alimentów. Organ zawrócił uwagę, że do pisma nie przedłożono dokumentów potwierdzających ponoszone wydatki, nadto zgodnie z orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności z dnia 3 stycznia 2024 r. nr [...] Skarżący jest zdolny do pracy w warunkach pracy chronionej. Przy tych ustaleniach, decyzją nr [...] z dnia 25 lipca 2024 r., wydaną z upoważnienia Prezydent Miasta R. (dalej: organ pierwszej instancji) w oparciu o art. 30 i art. 25 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 1993 z późn. zm., dalej: u.p.o.u.a.) odmówiono Stronie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osób uprawnionych w kwocie należności głównej [...] zł oraz ustawowych odsetek za opóźnienie. W ocenie organu pierwszej instancji, posiadanie orzeczenia o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności nie dyskwalifikuje dłużnika alimentacyjnego od podjęcia zatrudnienia w zakładzie pracy chronionej. Zdaniem organu Strona posiada realną możliwość spłaty należności przy uwzględnieniu stanu zdrowia, rokowań zdrowotnych oraz sytuacji rodzinnej. Organ zauważył, że sytuacja Strony jest trudna, jednak Strona podlega wsparciu poprzez wypłacany zasiłek stały. Organ podkreślił również, że obowiązek alimentacyjny spoczywał na Stronie w okresach od kwietnia do sierpnia 2010 r., od sierpnia 2014 r. do sierpnia 2018 r. oraz od października 2018 r. do sierpnia 2020 r., natomiast ustalony stopień niepełnosprawności datuje się dopiero od 30 lipca 2019 r., co zdaniem organu wskazuje na wieloletnie zaniedbanie po stronie dłużnika. Wskazał też, że świadczenie przyznawane z funduszu jest świadczeniem zwrotnym, a decyzja w przedmiocie umorzenia należności następuje w ramach uznania administracyjnego. Wyjaśnił, iż trudna sytuacja finansowa oraz materialna dłużnika alimentacyjnego poprzez osiąganie zbyt niskich dochodów, nie czyni sytuacji dłużnika alimentacyjnego wyjątkową oraz nie może stawiać go w sytuacji uprzywilejowanej w stosunku do innych dłużników alimentacyjnych. Sytuacja finansowa Strony może nadto ulec poprawie. Decyzja została doręczona w dniu 6 sierpnia 2024 r. Skarżący w ustawowym terminie złożył odwołanie od powyżej opisanej decyzji zarzucając decyzji błąd logiczny polegający na przyjęciu, że Strona jest stale niezdolna do pracy, a jedocześnie twierdzenie przez organ, że Odwołujący się jest w stanie podjąć pracę w warunkach pracy chronionej. Odwołujący się wniósł o dopuszczenie dowodu z opinii lekarza, wskazując przy tym, że jest całkowicie niezdolny do pracy. Po rozpoznaniu odwołania, organ odwoławczy opisaną na wstępie decyzją nr SKO.PSŚ/41.5/1677/2024/15260 z dnia 27 września 2024 r., na podstawie art. 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 570 z późn. zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 572 z późn. zm., dalej: k.p.a.), utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy przedstawił stan sprawy, przywołał podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz wyjaśnił, że trudna sytuacja dłużnika alimentacyjnego, który np. jest bezrobotny i utrzymuje się ze świadczeń pomocy społecznej, nie stanowi ani samodzielnej, ani dodatkowej przesłanki umorzenia należności powstałych z tytułu zaliczki alimentacyjnej. Bezrobocie osoby samo w sobie nie jest sytuacją nadzwyczajną uzasadniającą umorzenie należności. Kolegium oceniło, iż organ pierwszej instancji poczynił prawidłowe ustalenia faktyczne jako organ właściwy wierzyciela, zastosował właściwe przepisy prawa i odpowiednio uzasadnił swoje stanowisko, a także dokonał analizy sytuacji zdrowotnej, rodzinnej i dochodowej. Organ odwoławczy podzielił słuszność tych ustaleń, zauważając, że sytuacja Odwołującego się jest bardzo złożona, jednakże odmowa uwzględnienia złożonego wniosku jest zgodna z prawem. Decyzja została doręczona Stronie w dniu 2 października 2024 r. Z rozstrzygnięciem nie zgodził się Skarżący. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach ponowił stanowisko przedstawione w treści wniesionego w sprawie odwołania. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zwolnienie od kosztów sądowych. Ponownie podkreślił, że jest całkowicie niezdolny do pracy, od 2019 roku korzysta ze świadczeń, zawsze otrzymywał zasiłek celowy, zaznaczył, że nie otrzymywał dodatku na leki, dodatku na żywność czy dodatku na prąd oraz ogrzewanie mieszkania. Z uwagi na całkowitą niezdolność do pracy, zdaniem Skarżącego złożony wniosek jest zasadny. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko prezentowane w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje. Zgodnie z regulacją art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 935 z późn. zm., dalej: p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle art. 3 § 2 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (pkt 1). Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Nie ulega zatem wątpliwości, że zaskarżona decyzja może ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części - art. 151 p.p.s.a. Przeprowadzona w tak zakreślonych ramach, sądowa kontrola legalności zaskarżonej decyzji w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami, doprowadziła Sąd do uznania, że akt ten odpowiada prawu. Pozostaje zgodny z przepisami ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, a także przepisami kodeksu postępowania administracyjnego. Organy orzekające w sprawie uznały, iż w przypadku Skarżącego, nie zaszły szczególnie uzasadnione okoliczności mogące stanowić podstawę umorzenia zgodnie z wnioskiem Strony. Skarżący natomiast uzasadniając wniosek podkreślał, że z uwagi na stan zdrowia nie może podjąć pracy nawet w warunkach pracy chronionej. Przepis art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. stanowi podstawę materialnoprawną wydanego w sprawie rozstrzygnięcia. Zgodnie z przywołaną regulacją organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Należy mieć na uwadze, że decyzja wydawana na postawie art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. jest tzw. decyzją uznaniową, a organ nie ma obowiązku umorzenia należności nawet w przypadku stwierdzenia szczególnie uzasadnionych okoliczności (m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 grudnia 2020 r. sygn. akt I OSK 2903/18). Nie oznacza to jednak, że jest to decyzja dowolna. Istotne w tym zakresie pozostaje, że w przypadku kontroli sądowoadministracyjnej decyzji zapadłej w granicach uznania administracyjnego, rolą sądu administracyjnego jest zbadanie czy organ podejmując decyzję dysponował niezbędnym materiałem dowodowym uzasadniającym rozstrzygnięcie, a także czy dokonał wszechstronnej oceny okoliczności faktycznych istotnych dla takiego rozstrzygnięcia (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 października 2020 r. sygn. I OSK 1011/20). Ponadto wydana decyzja musi być wyczerpująco uzasadniona poprzez wskazanie, dlaczego dokonano takiego a nie innego rozstrzygnięcia. Jednocześnie uwagi wymaga, iż instytucja umorzenia należności zawarta w art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a., stanowi wyjątek od zasady zawartej w art. 27 ust. 1 tej ustawy, który przewiduje obowiązek zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 14 czerwca 2023 r. sygn. akt II SA/Ke 294/23). Podkreśla się również wyjątkowy charakter umorzenia tych należności, który zachodzi jedynie wówczas, gdy na skutek obiektywnych okoliczności sytuacja dochodowa i rodzinna uniemożliwia zobowiązanemu wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Dokonana przez Sąd w niniejszej sprawie analiza prowadzi do wniosku, że organ zebrał materiał dowodowy, który poddał analizie, a jego ocena nie ma charakteru oceny dowolnej. Zebrany w sprawie materiał dowodowy, nie pozwolił organom na przyznanie przywoływanym przez Skarżącego okolicznościom szczególnego, wyjątkowego charakteru pozwalającego na zastosowanie umorzenia należności. Z akt administracyjnych przedłożonych do sprawy wynika, że wnioskiem złożonym dnia 27 maja 2024 r. Skarżący zwrócił się o wypłacenie świadczeń alimentacyjnych wskazując, że decyzją z dnia 21 marca 2024 r. został uznany za osobę niezdolną do pracy (karta nr 34 akt administracyjnych). Jednakże powołaną w treści wniosku decyzją organu z dnia 21 marca 2024 r. nr [...] przyznano Stronie zasiłek stały od 1 lutego 2024 r. do 31 stycznia 2027 r. w kwocie [...] zł (karta nr 33 akt administracyjnych). Przedmiotem tej decyzji nie było ustalenie niezdolności do pracy Skarżącego, a jedynie przyznanie zasiłku stałego. Pismem z dnia 10 czerwca 2024 r. organ wezwał Skarżącego m.in. do przedłożenia miesięcznego zestawienia dochodów oraz wydatków rodziny za marzec, kwiecień oraz maj 2024 r. popartego oryginałami albo kserokopiami dokumentów (karta nr 41 akt administracyjnych). W odpowiedzi, pismem z dnia 8 lipca 2024 r. Skarżący podał, iż w ww. miesiącach dochody wyniosły [...] zł, wydatki przekraczają wskazane dochody, Skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, alimenty zasądzone w wysokości [...] zł miesięcznie płacone są jedynie w wysokości 10 zł miesięcznie na byłą żonę. Do pisma przedłożył kserokopię wyroku Sądu Rejonowego w R. z dnia 1 kwietnia 2015 r. sygn. akt [...] oddalającego powództwo Strony o obniżenie i uchylenie alimentów (karta nr 46 akt administracyjnych) oraz orzeczenia o stopniu niepełnosprawności (karta nr 49 akt administracyjnych). Orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w R. z dnia 3 stycznia 2024 r. nr [...], Skarżący został zaliczony do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności (symbol [...], orzeczenie wydano do dnia 31 stycznia 2027 r.) ze wskazaniem: "zdolny do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej" (karta nr 45 akt administracyjnych). Organ poinformował Stronę o prawie do zapoznania się z materiałem dowodowym, wypowiedzenia się co do zebranych dowodów, a także prawie do przedłożenia dodatkowych dokumentów dotyczących sytuacji dochodowej, które mogłyby mieć wpływ na rozstrzygnięcie (karta nr 53 akt administracyjnych). Skarżący przedłożył zaświadczenie z konsultacji dermatologicznej ("w wywiadzie atopowe zapalenie skóry i nadwrażliwość na czynniki drażniące i lakiery - w trakcie obserwacji i testów alergologicznych", zaświadczenie z dnia 30 stycznia 2024 r.) oraz w piśmie z dnia 16 lipca 2024 r. podał, że ze względu na stan zdrowia nie jest w spranie podjąć pracy nawet w warunkach chronionych, pozostaje w trakcie leczenia u specjalistów - kardiologa, neurologa, ortopedy, psychiatry, pod nadzorem specjalisty w związku z bezdechem sennym a także rehabilitanta, podał także najbliższe termin wizyt u specjalistów oraz terminy zaplanowanych badań (karta nr 59 akt administracyjnych). Do dnia rozstrzygnięcia sprawy przez organy administracji publicznej Skarżący nie uczynił zadość wezwaniu, tj. nie przedłożył dokumentów potwierdzających miesięczne wydatki za wskazane w wezwaniu miesiące, nie przedstawił też potwierdzeń ponoszonych wydatków związanych z leczeniem. W ocenie Sądu orzekającego w niniejszej sprawie, organy dokonały analizy sytuacji dochodowej i rodzinnej Skarżącego, uwzględniono i przeanalizowano dokumenty przedłożone przez Stronę rzutujące na bieżący stan tej sytuacji. Organy uwzględniły całokształt sytuacji osobistej, uzyskiwane dochody, stan zdrowia, sytuację życiową Skarżącego, Skarżący natomiast nie uzupełnił żądanej przez organ dokumentacji, nie przedkładał kolejnych dowodów, nie formułował nowych wniosków dowodowych, poza wnioskiem o przeprowadzenie "dowodu z opinii lekarza" na okoliczność, że jest całkowicie niezdolny do pracy. Wniosek ten nie miał uzasadnionych podstaw, kwestia niezdolności do pracy została bowiem ustalona na mocy orzeczenia o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności wydanego dnia [...]r., zgodnie z którym Skarżący jest zdolny do pracy w warunkach pracy chronionej. Z akt sprawy nie wynika, aby orzeczenie to zostało przez Stronę zaskarżone, tej okoliczności nie podnosi również Skarżący. Ustalenie stanu faktycznego sprawy przy uwzględnieniu reguł wynikających z przepisów postępowania administracyjnego pozwoliło organom na właściwe zastosowanie prawa materialnego. W rozpoznawanej sprawie ustalenia faktyczne i motywy, które legły u podstaw zaskarżonego rozstrzygnięcia nie dawały - w ocenie Sądu - podstaw do stwierdzenia przekroczenia przez organ granic uznania administracyjnego. Skarżący został prawidłowo pouczony o treści art. 10 § 1 k.p.a., w tym o prawie do wypowiedzenia się co do całości zebranych dowodów i materiałów w toczącym się postępowaniu, z którego to uprawnienia Skarżący skorzystał składając jedynie już przywołaną wyżej dokumentację. Podkreślić trzeba, że okoliczność ponoszenia wydatków związanych z codziennym utrzymaniem, nie nadaje sytuacji strony charakteru wyjątkowego lub nadzwyczajnego na tle innych dłużników alimentacyjnych. Niewątpliwie sytuacja Skarżącego jest trudna, niemniej jednak należy mieć na względzie, jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny, iż samo uzyskiwanie niskich dochodów, bądź nawet nieuzyskiwanie dochodów, nie jest okolicznością wyjątkową i szczególną na tle sytuacji innych dłużników alimentacyjnych (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 grudnia 2022 r. sygn. akt I OSK 1096/20). Inne okoliczności niż wyżej wymienione, nie zostały natomiast wykazane w toku postępowania. Dokonując kontroli sądowoadministracyjnej Sąd uznał, że zaskarżone rozstrzygnięcie nie nosi cech dowolności, organ zastosował właściwą podstawę materialnoprawną do prawidłowo ustalonych okoliczności sprawy. Z przyczyn wskazanych powyżej, w sprawie nie doszło do naruszenia przepisów ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, w tym art. 30 ust. 2 tej ustawy. Uzasadnienia zaskarżonych decyzji zawierają ocenę odnoszącą się do materialnoprawnych przesłanek zasadności zgłoszonego żądania w odniesieniu do znanych organom okoliczności dotyczących sytuacji rodzinnej i dochodowej Skarżącego. Organy dokonały analizy ustalonego w sprawie stanu faktycznego, uwzględniły okoliczności sprawy oraz zgromadzony materiał dowodowy, następnie dokonały jego oceny zgodnie z wymogami kodeksu postępowania administracyjnego. Wnioski przedstawione przez organy korespondują z materiałem dowodowym zgromadzonym w sprawie, zachowując charakter wniosków logicznych i poprawnych. Należy pamiętać, że na spoczywający po stronie zobowiązanego obowiązek spłaty zarówno należności głównej jak i odsetek, zwraca się uwagę w orzecznictwie sądów administracyjnych. Zobowiązany ponosi bowiem pełną odpowiedzialność za zaistniałe zaległości powstałe z tytułu wypłaconych przez Państwo zastępczo na rzecz jego dziecka alimentów i spoczywa na nim obowiązek pełnego zaangażowania i podjęcia starań w kierunku spłaty tych zaległości wraz z odsetkami. Zwrot należności jest zasadą, a instytucja umorzenia, rozłożenia na raty albo odroczenia terminu płatności odstępstwem, wyjątkiem od ogólnej zasady obowiązku zwrotu należności i może mieć miejsce w sytuacjach szczególnych, nadzwyczajnych (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 grudnia 2022 r. sygn. akt I OSK 2860/19). Sąd nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi, dokonując kontroli w granicach danej sprawy, ale poza granicami zarzutów, także nie dopatrzył się przyczyn mogących stanowić podstawę do zastosowania kompetencji kasacyjnych. Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło z uwagi na złożony w odpowiedzi na skargę wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, przy jednoczesnym braku żądania przeprowadzenia rozprawy przez stronę skarżącą w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku w tym przedmiocie wraz z pouczeniem (art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 p.p.s.a.). W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy w składzie trzech sędziów. Orzeczenia przywołane w treści niniejszego uzasadnienia dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych.