II SA/Gl 1558/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Bogucka, Sędziowie Sędzia NSA Ewa Krawczyk (spr.), Sędzia WSA Artur Żurawik, Protokolant sekretarz sądowy Aleksandra Gumuła, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 lipca 2015 r. sprawy ze skargi K.W. i Z. W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie kosztów postępowania rozgraniczeniowego uchyla zaskarżone postanowienie oraz orzeka, że nie podlega ono wykonaniu w całości do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku. Na wniosek K. i Z. W. z [...] roku o rozgraniczenie nieruchomości nr 1 i 2 obręb M. stanowiących własność wnioskodawców, z nieruchomościami sąsiednimi, a mianowicie działkami nr 3 i 4 – własność A. N. oraz działką nr 5 – własność W. N. została wydana decyzja przez Burmistrza M. z dnia [...] roku o rozgraniczeniu wyżej opisanych działek. W stosunku do tej ostatniej decyzji (z dnia [...]roku) na wniosek Z. i K. W. toczyło się postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...]roku, zakończone decyzją SKO w C. z dnia [...]roku odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] roku. Postanowieniem z dnia [...]roku Burmistrz M. (jest to kolejne rozstrzygnięcie tego organu w przedmiocie kosztów rozgraniczenia) ustalił dla Z. i K. W. koszty postępowania rozgraniczeniowego w kwocie 3.053,25 zł, którą pomniejszono o kwotę 1.017,25 zł wpłaconą przez małżonków do dnia wydania niniejszego postanowienia. To postanowienie – z dnia [...]roku – stało się ostateczne w dniu [...] roku. W uzasadnieniu tego postanowienia wskazano, że rozpatrzenie wniosku w sprawie zwolnienia z kosztów nastąpi w odrębnym postępowaniu. Już w dniu [...]roku do organu I instancji wpłynęła prośba Z. W. o umorzenie "kosztów rozgraniczenia w wysokości 2.000 zł". Pismo w tej samej sprawie złożył Z. W. w organie I instancji w dniu [...]roku. Z pisma tego (z dnia [...] roku) wynika, że wnoszący je uważał, że koszty rozgraniczenia zostaną poniesione po połowie, a więc także przez uczestników postępowania, na co wyraził zgodę pan N.. Wskazywał na wysokość renty otrzymywanej wraz z żoną oraz koszty leków, spłacanie pożyczki. Podkreślił fakt posiadania I grupy inwalidzkiej oraz pozostawanie córki bez pracy (bezrobotna). Twierdził, że sytuacja finansowa jego rodziny jest zła i nie ma środków, które można by przeznaczyć na uiszczenie kwoty (2.035,50 zł) wynikającej z postanowienia z dnia [...]roku. W piśmie z dnia [...]roku podkreślił, że kwota, która mu pozostała na przeżycie miesiąca jest niewystarczająca, wskazywał na całkowity zakaz pracy i brak środków na wykup lekarstw. Istotnie wnioskodawca wraz z żoną nie zalegają z obciążającymi ich opłatami, ale ten stan wnioskodawca ocenił, jako pozytywny. Postanowieniem z dnia [...]roku Burmistrz M. na podstawie art. 267 kpa, po rozpoznaniu wniosków Z. W. z dnia [...]r. i [...]roku odmówił Z. i K. W. zwolnienia od kosztów postępowania w kwocie 2000 zł z tytułu rozgraniczenia nieruchomości nr 2 z nieruchomościami nr 4 i 5. W uzasadnieniu tego postanowienia organ przywołał art. 267 kpa zgodnie, z którym od uznania organu zależy zwolnienie od kosztów, które może nastąpić w całości lub w części, a warunkiem wynikającym z art. 267 kpa umożliwiającym zwolnienie jest "niewątpliwa niemożność poniesienia przez stronę opłat, kosztów i należności". Organ podał, że ustalił iż miesięczne wydatki wnioskodawców wynoszą 908,34 zł, a ich dochód 2.540,00 brutto, a nadto Z. W. pobiera świadczenie pielęgnacyjne w kwocie 153 zł. Wnioskodawcy prowadzą wspólne gospodarstwo domowe z córką E., która jest zarejestrowana, jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku od dnia 25 czerwca 2014 roku. Zdaniem organu I instancji ustalony stan faktyczny świadczy o tym, że wnioskodawcy nie pozostają bez środków do życia, co uzasadnia odmowę zwolnienia ich od ponoszenia kosztów postępowania. Organ wyjaśnił także, że obecni skarżący dokonali wpłaty na koszty niezbędnych pomiarów w dniu [...] roku w wysokości 2.478,00 zł, na którą składają się kwoty 1.017,75 zł i 1.460,25 zł. Na to postanowienie zażalenie do SKO w C. złożył skarżący Z. W., a zażalenie zostało też podpisane przez K. W.. Z tego zażalenia wynika, że podpisane pod nim osoby kwestionują postanowienie organu I instancji z dnia [...] roku z uwagi na brak ich możliwości do opłacenia "jeszcze 2.000 zł". Twierdzili, że kwoty które pozostają im po uregulowaniu niezbędnych kosztów w skali miesiąca nie pozwalają na wyżywienie trzech osób. Podkreślili, że dom, w którym zamieszkują jest niewykończony, a więc nieocieplony i w związku z tym potrzebują na jego ogrzanie przez całą zimę 7 ton "miału". Wskazywali, że przy liczeniu dochodu rodziny uwzględniono "renty" brutto, a w związku z tym faktycznie pozostaje im na cały miesiąc 1.200 zł. Postanowieniem z dnia [...]roku SKO w C. – po rozpoznaniu zażalenia Z. W. – utrzymało w całości postanowienie organu I instancji z dnia [...]roku. Po przedstawieniu przebiegu postępowania organ odwoławczy wskazał na art. 267 kpa i podkreślił, że rozstrzygnięcie wynikające z tego przepisu ma charakter uznaniowy i jest uzasadnione "niewątpliwą niemożnością poniesienia przez stronę opłat, kosztów i należności". Zdaniem organu odwoławczego, organ I instancji przeprowadził w sprawie prawidłowe postępowanie dowodowe na podstawie, którego ustalił wysokość miesięcznych dochodów oraz wydatków gospodarstwa domowego żalącego się. W oparciu o to ustalenie – zdaniem SKO – doszło do wyprowadzenia prawidłowego wniosku przez organ I instancji, że zobowiązani do poniesienia kosztów postępowania rozgraniczeniowego mogą te koszty uiścić, bo brak jest przesłanki z art. 267 kpa uzasadniającej zwolnienie od kosztów. Skargę na postanowienie ostateczne złożyli Z. W. i K. W. domagając się jego uchylenia. Twierdzili, że już w postanowieniu z dnia [...] roku SKO przyznało, że sytuacja finansowa i zdrowotna skarżących jest "kiepska". Wskazali także, że już na pomiary geodezyjne (wynagrodzenie geodety) wpłacili łącznie kwotę 2.478 zł, a mimo to postanowieniem z dnia [...] roku Burmistrz M. polecił im wpłacić dodatkowo kwotę 2.035,50 zł. W dalszym ciągu skargi skarżący opisali swoją trudną sytuację i zgłosili zastrzeżenia co do samej decyzji rozgraniczającej. Twierdzili, że ich "renty" wynoszą razem netto 2100 zł netto, a miesięczne rachunki 802 zł + 168 zł pożyczki. W związku z tym już od połowy miesiąc często brakuje im na chleb i lekarstwa, co wywołało u nich depresję. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Przedmiotem kontroli Sądu jest postanowienie SKO w C. z dnia [...]r. utrzymujące w mocy w całości postanowienie Burmistrza M. z dnia [...]roku, którym odmówiono skarżącym zwolnienia z kosztów postępowania rozgraniczeniowego w kwocie 2.000 zł. Trzeba w tym miejscu wskazać, że rozgraniczenie było prowadzone na wniosek skarżących i dotyczyło rozgraniczenia działek nr 1 i nr 2 stanowiących własność skarżących z działkami nr 3 i nr 4 – własność A. N. i działką nr 5 – własność W. N. i zostało zakończone, obecnie ostateczną decyzją z dnia [...] roku. Postanowieniem z dnia [...]roku Burmistrz M., orzekając w sprawie po raz kolejny, ustalił koszty postępowania rozgraniczeniowego obciążając kosztami rozgraniczenia działki nr 2 z działką nr 4 oraz działką nr 5 skarżących. Zgodnie z pkt II tego postanowienia ustalone koszty rozgraniczenia, a obciążające skarżących w kwocie 3.053,25 zostały pomniejszone o dokonane przez skarżących wpłaty przed wydaniem postanowienia (1.017,75 zł) tak, że skarżący zostali w istocie zobowiązani do zapłaty kwoty 2035,50 zł. Równocześnie w uzasadnieniu tego postanowienia stwierdzono, że żądanie skarżącego o umorzenie kosztów postępowania rozgraniczeniowego (wniosek z dnia [...]roku) zostanie rozpatrzony odrębnym postępowaniem. Powyższe postanowienie stało się ostateczne w dniu [...] roku. Nie może budzić wątpliwości, że postanowienie z dnia [...]roku rozstrzyga o kosztach rozgraniczenia, co nie dotyczy wniosku skarżącego z dnia [...]roku i z dnia [...]roku o umorzenie kosztów rozgraniczenia, którymi obciążono skarżących. Artykuł 267 kpa stanowiący podstawę orzekania przez organy obu instancji, stanowi "w razie niewątpliwej niemożności poniesienia przez stronę opłat, kosztów i należności związanych z takim postępowaniem organ administracji publicznej może ją zwolnić w całości lub w części od ponoszenia tych opłat, kosztów i należności". Z powyższego przepisu wynika, że postanowienie w kwestii zwolnienia ma charakter uznaniowy, a formuła przepisu (art. 267 kpa) daje podstawę do wydania zarówno postanowienia o zwolnieniu jak i odmowie zwolnienia. Mimo uznaniowego charakteru postanowienia podejmowanego w oparciu o art. 267 kpa nie ulega wątpliwości, że orzekanie w tej sprawie powinno być poprzedzone szczególnie starannie przeprowadzonym postępowaniem wyjaśniającym, "powinno obejmować zarówno możliwości ekonomiczne zobowiązanego, jak i ewentualne koszty egzekucji w stosunku do wysokości dochodzonych kwot" (B. Dauter, Koszty (...) s.32). Zdaniem Sądu zaskarżonym postanowieniem utrzymano w mocy postanowienie, które nie posiada cechy szczególnego starannego postępowania wyjaśniającego przez wskazanie kwoty wydatków na 908,34 zł bez określenia, że chodzi o kwotę brutto lub netto oraz dochodu miesięcznego 2.540 zł, który został określony brutto. Ustalenie w oparciu o tak podane kwoty podstaw do zwolnienia skarżących od ponoszenia kosztów postępowania nie może zostać uznane za zgodne z przepisami regulującymi postępowanie, szczególnie wedle twierdzeń wniosku i skargi. Swoje znaczenie miało także postanowienie tutejszego Sądu z dnia [...]roku o zwolnieniu K. W. od kosztów sądowych z uzasadnienia, którego wynika, że bieżący dochód rodziny kształtuje się na poziomie 2.000 zł netto miesięcznie, a znajdujące się w aktach dokumenty wskazują na zły stan zdrowia strony i jej małżonka. W tym uzasadnieniu Sąd stwierdził, że do dyspozycji strony i jej małżonka pozostaje co miesiąc kwota około 1.000 zł. Dodatkowo Sąd pragnie wyjaśnić, że zaskarżone postanowienie Sąd uznał za postanowienie w sprawie kosztów postępowania na które służy zażalenie (art. 264 § 2) mając pełną świadomość dyskusyjności tego zagadnienia (za możliwością złożenia zażalenia – W. Chróścielewski, J.P. Tarno – Postępowanie administracyjne (...) s. 219, odmiennie G. Łaszczyca, Cz. Martysz, A. Matan – Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, 3 wydanie, str. 549). W tej sytuacji Sąd stwierdził, że organ odwoławczy swoim postanowieniem naruszył zasady postępowania, a w szczególności art. 138 § 1 pkt 1 kpa i dlatego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 litera c ppsa orzekł jak w sentencji. Sąd orzekł także zgodnie z art. 152 ppsa wskazanie co do dalszego postępowania w sprawie wypływające wprost z niniejszego uzasadnienia.