II SA/Gl 1568/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Nowak (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska, Asesor WSA Agnieszka Kręcisz-Sarna, Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 kwietnia 2025 r. sprawy ze skargi K. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 23 października 2024 r. nr SKO.PSŚ/41.5/1803/2024/17026 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta R. z dnia 23 września 2024 r. nr [...]. Decyzją z dnia 23 października 2024 r., nr SKO.PSŚ/41.5/1803/2024/17026 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej "Kolegium" lub "organ odwoławczy"), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U z 2024 r. poz. 572) – dalej "k.p.a.", po rozpatrzeniu odwołania K. S. (dalej "Strona" lub "Skarżąca"), od decyzji wydanej przez Prezydenta Miasta R. (dalej "organ I instancji") z dnia 23 września 2024 r., nr [...] w sprawie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką H. H. od dnia 1 września 2024 r. do bezterminowo, utrzymało ja w mocy. Przedmiotowa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym. W dniu 2 września 2024 r. Strona wniosła do organu I instancji wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką. Od dnia 4 lipca 2021 r. do dnia 31 sierpnia 2024 r. Strona była uprawniona do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego na mocy decyzji organu I instancji z dnia 15 września 2021 r., nr [...], zmienianej następnie kolejnymi decyzjami tj. na okres ważności orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności współmałżonka niepełnosprawnej matki Strony – P. H. (ojca Strony). Jak ustalił organ I instancji matka Strony na podstawie orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w R. nr [...], z dnia [...] r. została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności. Niepełnosprawność matki Strony powstała przed 16 rokiem życia, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 26 stycznia 2007 r. Ponadto z ustaleń organu I instancji wynika, że ojciec Strony na podstawie orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w R. nr [...] z dnia [...] r. na czas określony do dnia 31 sierpnia 2024 r. został zaliczony do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym i z tego względu nie mógł sprawować opieki nad chorą żoną. Strona przedstawiła razem z wnioskiem zaświadczenie nr [...], z dnia 27 sierpnia 2024 r. z którego wynikało, że ojciec Strony oczekuje na wydanie nowego orzeczenia. W związku z powyższymi ustaleniami powołując się na uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 listopada 2022 r. sygn. akt I OPS 2/22 oraz art. 63 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1429) – dalej "u.ś.w.", organ I instancji odmówił skarżącej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Kolegium w wyniku rozpatrzenia odwołania strony przywołaną na wstępie decyzją utrzymało zaskarżoną decyzję organu I instancji w mocy. W motywach rozstrzygnięcia organ odwoławczy przedstawił przebieg postępowania, ustalony stan faktyczny sprawy i przepisy prawa mające w niej zastosowanie. Kolegium stwierdziło, że w jego ocenie żadna z okoliczności wskazanych w art. 63 u.ś.w. nie zaistniała w postępowaniu ponieważ Strona złożyła wniosek o świadczenie pielęgnacyjne w dniu 2 września 2024 r. a więc już pod rządami znowelizowanego przepisu art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2024 poz. 323 ze zm.) – dalej ".u.ś.r.". zdaniem organu odwoławczego w sprawie nie znajduje zastosowania art. 63 ust. 3 u.ś.w. albowiem nie doszło do wydania nowego orzeczenia w odniesieniu do osoby wymagającej opieki. Matka strony legitymuje się bowiem orzeczeniem z [...] r. na mocy którego została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe. Jednocześnie Kolegium stwierdziło, że ustawodawca zmieniając art. 17 u.ś.r. nie przewidział odrębnego przepisu dającego możliwość kontynuacji świadczenia pielęgnacyjnego w odniesieniu do osób, którym świadczenie pielęgnacyjne wygasło w związku tym, że zostało przyznane, do dnia ważności orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności o znacznym stopniu niepełnosprawności współmałżonka osoby niepełnosprawnej, czyli ojca Strony. Zdaniem Kolegium fakt, czy wniosek został złożony pod rządami dotychczasowych przepisów, czy też nowych przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych będzie determinował, w oparciu o które przepisy prawa powinien on być rozpatrzony. Ponieważ wniosek Strony o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wpłynął do organu I instancji w dniu 2 września 2024 r. tj. po zmianie stanu prawnego do rozpatrzenia przedmiotowej sprawy zastosowanie mają zatem przepisy zmienionej ustawy o świadczeniach rodzinnych tj. art. 17 u.ś.r. w brzemieniu po 1 stycznia 2024 r. Oznacza to, że od 1 stycznia 2024 r. świadczenie pielęgnacyjne może przysługiwać na nowych zasadach wyłącznie z tytułu sprawowania opieki nad osobą w wieku do ukończenia 18. roku życia legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Skargę na powyższą decyzję wywiodła samodzielnie do Sądu Skarżąca, która podniosła, iż uważa zaskarżona decyzję za krzywdzącą, ponieważ niepełnosprawna matka ma orzeczenie na stałe, jest osobą bardzo słabo widzącą potrzebuje stałej i ciągłej pomocy w codziennym funkcjonowaniu nawet w najdrobniejszych sprawach. Współmałżonek matki (ojciec Skarżącej) zachował wszystkie terminy i dostarczył nowe orzeczenie o znacznym stopniu neipełnosprawności bez luki czasowej z zachowaniem ciągłości orzeczenia. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał swoje stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W dniu 2 kwietnia 2025 r. wpłynęło do Sądu pismo procesowe Skarżącej, reprezentowanej przez profesjonalnego pełnomocnika. Pełnomocnik Skarżącej podtrzymał wniesioną przez Skarżącą skargę i wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, której zarzucił naruszenie: 1. prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy, tj. naruszenie art. 63 ust. 3 u.ś.w. w zw. z art. 17 u.ś.r. poprzez nieprawidłową wykładnię i w konsekwencji błędne uznanie, że Skarżącej nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego; 2. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj. przepisu 138 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, w sytuacji gdy postanowienie organu I instancji było wadliwe i należało jej uchylić w całości i w tym zakresie orzec co do istoty sprawy. Z uwagi na podniesione zarzuty pełnomocnik Skarżącej wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i przyznanie kosztów niepłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, gdyż nie została ona opłacona ani w całości ani w części. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą zaskarżonym aktem z punktu widzenia kryterium legalności, to jest zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania prawa materialnego. Nadto zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.) - dalej "p.p.s.a.", sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi przepis art. 17 u.ś.r. Zgodnie z jego ust. 1 świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Od 1 stycznia 2024 r. art. 17 ust. 1 u.ś.r. stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2023 r. poz. 2809) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka, 4) rodzinie zastępczej, osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektorowi placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektorowi regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej albo dyrektorowi interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego - jeżeli sprawują opiekę nad osobą w wieku do ukończenia 18. roku życia legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Wskazana regulacja zatem dotyczy obecnie opiekunów osób w wieku do ukończenia 18. roku życia. W dniu 1 stycznia 2024 r. weszła bowiem w życie ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym. Ponieważ istotną kwestią dla rozpoznania sprawy jest stopień niepełnosprawności ojca skarżącej należy zacytować jeszcze przepisy dotyczące przedłużenia ważności orzeczeń o niepełnosprawności lub o stopniu niepełnosprawności. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 19 grudnia 2023 r. o szczególnych rozwiązaniach służących zachowaniu ważności niektórych orzeczeń o niepełnosprawności oraz orzeczeń o stopniu niepełnosprawności (Dz.U. z 2023 r. poz. 2768) - dalej "ustawa o zachowaniu ważności orzeczeń", "Orzeczenie o niepełnosprawności albo orzeczenie o stopniu niepełnosprawności wydane na czas określony na podstawie ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, które zachowało ważność na podstawie art. 23 ustawy z dnia 9 marca 2023 r. o zmianie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 852 i 1429) w brzmieniu dotychczasowym, albo którego okres ważności upłynął po dniu 5 sierpnia 2023 r. i przed dniem 30 września 2024 r., zachowuje ważność do dnia 30 września 2024 r., jednak nie dłużej niż do dnia, w którym nowe orzeczenie o niepełnosprawności albo nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, stanie się ostateczne." Analizując stan faktyczny sprawy Sąd zauważa, że orzeczenie o stopniu niepełnosprawności ojca Skarżącej z 31 sierpnia 2021 r. na mocy powołanego wyżej przepisu zachowało swoją ważność do 30 września 2024 r. Oznacza to, że organ I instancji powinien był z urzędu po raz kolejny zmienić decyzję przyznającą Skarżącej prawo do świadczenia alimentacyjnego z dnia 26 sierpnia 2021 r. wydłużając jej prawo do świadczenia alimentacyjnego do dnia 30 września 2024 r. jednak nie dłużej niż do dnia, w którym nowe orzeczenie o niepełnosprawności albo nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, stanie się ostateczne czego nie uczynił. Z akt sprawy wynika ponadto, że w dniu 19 września 2024 r. (a więc jeszcze w terminie ważności poprzedniego orzeczenia o niepełnosprawności z [...] r.) ojciec Skarżącej uzyskał nowe orzeczenie o niepełnosprawności, potwierdzające jego znaczny stopień niepełnosprawności na kolejny okres tj. do dnia 30 września 2025 r. Orzeczenie o stopniu niepełnosprawności mogło stać się ostateczne z upływem 14 dni od dnia jego doręczenia ojcu Skarżącej czyli najwcześniej 3 października 2024 r. W ocenie Sądu oba orzekajcie w sprawie organy dokonując oceny stanu faktycznego i prawnego sprawy nie uwzględniły w swoich rozważaniach skutków ustawy o zachowaniu ważności orzeczeń z 19 grudnia 2023 r. Organ odwoławczy nie zwrócił również uwagi na fakt, że ojciec strony w dniu 23 września 2024 r. tj. w dniu wydania decyzji przez organ I instancji ciągle legitymował się ważnym orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności (zgodnie z przywołanym wyżej art. 1 ustawa o zachowaniu ważności orzeczeń) co jednocześnie miało wpływ na prawo Skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną matką. Mając na względzie powyższe Sąd uznał, że z uwagi na oczywiste pominięcie regulacji ustawy o zachowaniu ważności orzeczeń oraz art. 7, art. 77 i art. 107 § 3 k.p.a. zaskarżona decyzja organu odwoławczego jak i organu I instancji muszą zostać uchylone. Dlatego na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit a) i c) p.p.s.a Sąd orzekł jak w sentencji. Organ I instancji prowadząc ponownie postępowanie uwzględni stanowisko Sądu zawarte w uzasadnieniu wyroku i wyda zgodnie z prawem nowe rozstrzygnięcie w sprawie.