II SA/Gl 1577/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Siudyka, Sędziowie Sędzia WSA Stanisław Nitecki (spr.), Sędzia WSA Krzysztof Nowak, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 24 maja 2022 r. sprawy ze skargi A. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia 4 października 2021 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta C. z dnia 13 sierpnia 2021 r. nr [...] Prezydent Miasta C. decyzją z 13 sierpnia 2021 r. nr [...] wydaną na podstawie art. 17 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111) i art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego odmówił A. O. (dalej jako strona lub skarżąca) przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem D. O.. W uzasadnieniu decyzji organ ten przedstawił przebieg prowadzonego postępowania i wskazał, że osoba wymagająca opieki spełnia wymogi do otrzymania przez stronę przedmiotowego świadczenia, jednakże odmowa spowodowana została tym, że osoba uprawniona do opieki legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jednakże uzyskanym po ukończeniu 18 roku życia, a ponadto strona otrzymuje świadczenie emerytalne, co także wyczerpuje przesłankę wydania negatywnej decyzji. Z powyższą decyzją nie zgodziła się strona, która wniosła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie. W odwołaniu tym odniosła się do stwierdzeń zawartych w uzasadnieniu kwestionowanej decyzji i wyraziła swoja dezaprobatę. W odwołaniu tym przybliżono zakres opieki sprawowanej wobec męża i wynikającą z tego niemożność podjęcia zatrudnienia. Strona podniosła, że z uwagi na wykonywaną pracę posiada obecnie emeryturę w wysokości 732 zł., która jest jej jedynym dochodem i nie może z tego powodu zrezygnować z tego świadczenia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie decyzją z 4 października 2021 r. nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt. 1 Kodeksu postępowania administracyjnego utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu swojej decyzji organ ten przedstawił wpierw dotychczasowy przebieg postępowania administracyjnego, a następnie przywołał treść przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych odnoszące się do przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego i stwierdził, że przywoływana przez organ pierwszej instancji przesłanka negatywna sprowadzająca się do powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki po ukończeniu 18 roku życia, w sprawie tej nie ma zastosowania. W drugiej części uzasadnienia odniesiono się do kwestii pobierania przez stronę emerytury i stwierdzono, że pobieranie tego świadczenia jest przesłanką negatywną dla otrzymania wnioskowanego świadczenia. Nadto podkreślono związany charakter rozpoznawanej sprawy i konieczność respektowania zasady legalizmu. Z powyższą decyzją nie zgodziła się strona, która wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. W skardze tej zarzuciła jej naruszenie przepisów prawa materialnego, a to art. 17 ust. 5 pkt. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez ich niewłaściwą interpretacje naruszającą zasady wyrażone w Konstytucji RP, a w szczególności art. 32 Konstytucji i zasadę równości w nim zamieszczoną. W ocenie skarżącej spełnia ona wymogi do otrzymania wnioskowanego świadczenia i na potwierdzenie swojego stanowiska przywołała orzeczenie sądu administracyjnego. W dalszej części skargi skarżąca przedstawiła sytuację zdrowotną męża i niezbędność sprawowania opieki względem niego. W końcowej części skargi podkreślono naruszenie mocą kwestionowanej decyzji postanowień art. 32 ust. 1, art. 2 i art. 71 ust. 2 Konstytucji RP. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie wniosło o oddalenie skargi i zamieściło analogiczną argumentację do tej, którą zawarło w uzasadnieniu swojej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje; Skarga zasługuje na uwzględnienie Kontrola legalności zaskarżonej decyzji przeprowadzona w oparciu o postanowienia art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 poz. 137) wykazała, że decyzja ta narusza wymogi prawa, a zgodnie z treścią art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. Nr 329 ze zm.) sąd administracyjny uwzględnia skargę na decyzję lub postanowienie, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy lub naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, jak również naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Oznacza to, że nie każde uchybienie ze strony organu administracji uzasadnia uwzględnienie skargi, a jedynie takie, które miało lub mogłoby mieć wpływ na wynik sprawy. W rozpoznawanej sprawie interpretacji norm prawnych mających zastosowanie w sprawie nie została przeprowadzona w sposób uwzględniający wszystkie możliwości. Mając na uwadze powyższe stwierdzenia niezbędnym jest przybliżenie stanu normatywnego w rozpoznawanej sprawie jak również stanu faktycznego. Stosownie do postanowień art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: matce albo ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka, osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Po myśli ust. 1a przywołanego przepisu świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom, na których ciąży obowiązek alimentacyjny z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; nie ma osób będących opiekunem faktycznym dziecka lub osobą będącą rodziną zastępczą spokrewnioną, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zgodnie z treścią ust. 1 b przywołanego przepisu świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Stosownie do postanowień ust. 5 wskazanego powyżej przepisu świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli: osoba sprawująca opiekę: ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego albo ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna. Przedmiotowe świadczenie nie przysługuje jeżeli osoba wymagająca opieki: pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, względnie została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu. Przywoływane świadczenie nie przysługuje jeżeli na osobę wymagającą opieki inna osoba ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury; albo też członek rodziny osoby sprawującej opiekę ma ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, jak również na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego lub prawo do zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, albo też na osobę wymagającą opieki inna osoba jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej. Przywołany powyżej stan normatywny określa jakie muszą zaistnieć przesłanki pozytywne i które przesłanki negatywne nie mogą wystąpić, aby skarżąca mogła się skutecznie ubiegać o wnioskowane świadczenie. Na wstępie przyjdzie odnieść się do przesłanek występujących po stronie skarżącej. Z przedłożonych akt administracyjnych wynika, że osoba wymagająca opieki legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i co jest istotne, znaczenia nie ma to kiedy dana niepełnosprawność powstała. W tym zakresie organ odwoławczy nie podzielił stanowiska prezentowanego przez organ pierwszej instancji. Takie stanowisko organu odwoławczego zasługuje na uwzględnienie i aprobatę, ponieważ organ odwoławczy zasadnie zmienił stanowisko organu pierwszej instancji. Przedstawiony tu stan faktyczny pozwala uznać, że w omawianym zakresie organ odwoławczy zasadnie uznał prawo skarżącej do skutecznego ubiegania się o przyznanie wnioskowanego świadczenia. W skardze do tutejszego Sądu podniesiono zarzuty dotyczące naruszenia zasad konstytucyjnych a w szczególności art. 32 i art. 2 oraz art. 71 ust. 1 Konstytucji RP. Zarzut ten został podniesiony z tego powodu, że skarżąca legitymuje się prawem do własnego świadczenia emerytalnego w wysokości 732 zł. miesięcznie. Fakt pobierania świadczenia emerytalnego wyczerpuje negatywną przesłankę przy ubieganiu się o przyznanie wnioskowanego świadczenia zawartą w art. 17 ust. 5 pkt. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Podkreślić należy, że organy administracji publicznej obu instancji, kierowały się wskazaną przesłanką. Przyjdzie zauważyć, że podnoszone przez skarżącą argumenty odwołujące się do orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego i orzecznictwa sądów administracyjnych mogą być częściowo uwzględnione. Na uwagę zasługuj argumenty odnoszące się do zasady równości sformułowanej w art. 32 Konstytucji RP. W ocenie składu orzekającego w polu widzenia należy mieć także obecnie obowiązującą linię orzeczniczą Naczelnego Sądu Administracyjnego, w której zwraca się uwagę na fakt, że może wystąpić sytuacji, gdy osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne będzie równocześnie dysponowała prawem do innego świadczenia z systemu zabezpieczenia społecznego. Okoliczność ta skłoniła przywołany Sąd do odpowiedniego wykorzystania postanowień art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W przypadku zbiegu uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych, ustawodawca wprowadził zasadę wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną. Obowiązująca na gruncie tego przepisu zasada zasługuje na szersze ujęcie i odniesienie jej do innych świadczeń przysługujących w ramach zabezpieczenia społecznego. Mając na uwadze zasady konstytucyjne takie jak zasad równości czy też zasada godności uznać należy, że osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera świadczenie z systemu zaopatrzenia społecznego emeryturę, winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia w niższej wysokości. W tym miejscu podkreślić trzeba, że w przypadku pobierania świadczenia pielęgnacyjnego osoba taka podlega takiemu ubezpieczeniu. W rozpoznawanej sprawie organy administracji obu instancji przy podejmowaniu rozstrzygnięcia skupiły swoją uwagę wyłącznie na literalnej wykładni przepisów mających w niej zastosowanie i całkowicie pominęły preferowaną linię orzeczniczą w orzeczeniach sadów administracyjnych, jak również pominęły treść innych aktów, które w tym zakresie mogą być wykorzystane. W kontekście przywołanych regulacji skład orzekający zwraca uwagę na zasadę godności, która sformułowana jest w art. 30 Konstytucji RP. Zgodnie z tym przepisem przyrodzona i niezbywalna godność człowieka stanowi źródło wolności i praw człowieka i obywatela. Jest ona nienaruszalna, a jej poszanowanie i ochrona jest obowiązkiem władz publicznych. Wysokość otrzymywanej przez skarżącą emerytury jest niższa niż wysokość świadczenia pielęgnacyjnego. Ponadto w ramach prowadzonego postępowania brak jest działań ze strony organów administracji, mocą których organy te przekazałyby skarżącej informacje o tym, że w przypadku rezygnacji ze świadczenia emerytalnego, otrzyma wnioskowane świadczenie. Podkreślić trzeba, że organy administracji publicznej w trakcie prowadzonego postępowania nie przekazały skarżącej takiej informacji, czym dopuściły się naruszenia postanowień art. 9 Kodeksu postępowania administracyjnego. Powyższe okoliczności skłaniają do uznania, że w sprawie tej wyczerpane zostały przesłanki uwzględnienia skargi przewidziane treścią art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a mianowicie naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. W ramach ponownie prowadzonego postępowania organ pierwszej instancji przekaże skarżącej stosowną informację o tym, że w przypadku rezygnacji z otrzymywanego świadczenia emerytalnego możliwe będzie dopiero przyznanie wnioskowanego świadczenia. Zauważyć należy, że skarżąca będzie mogła w sposób skuteczny otrzymywać świadczenie pielęgnacyjne dopiero od momentu faktycznej rezygnacji z przysługującego jej świadczenia emerytalnego. Oznacza to zarazem, że za okres poprzedzający skarżącej nie będzie przysługiwało przedmiotowe świadczenie. Po przekazaniu skarżącej stosownej informacji zbieżnej ze wskazaniami zamieszczonymi w niniejszym orzeczeniu i po podjęciu stosownych działań przez skarżącą organ pierwszej instancji podejmie przewidziane prawem rozstrzygnięcie. Wobec powyższego na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. "a" i "c" wyżej wymienionej ustawy uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzająca ją decyzję organu pierwszej instancji.