II SA/Gl 1610/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Gapiński, Sędziowie Sędzia WSA Tomasz Dziuk, Sędzia WSA Edyta Kędzierska (spr.), Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 kwietnia 2023 r. sprawy ze skargi M. M. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 20 września 2022 r. nr DSE3-K1082-D19202-11/22 w przedmiocie odmowy przyznania statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych oddala skargę. Decyzją z dnia 20 września 2022 r. Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, w wyniku rozpoznania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy decyzję własną z dnia 20 lipca 2022 r. o odmowie potwierdzenia skarżącemu M. M. statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. W uzasadnieniu organ wskazał, że skarżący złożył wniosek o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych na podstawie przepisów ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2021 r. poz. 1255), dalej zwanej "ustawą o działaczach opozycji antykomunistycznej". Podniósł, że skarżący nie udowodnił okoliczności prowadzenia działalności opozycyjnej w rozumieniu art. 2 tej ustawy. Nie przestawił dowodów, które potwierdzałyby, że przez minimum 12 miesięcy prowadził, w ramach zorganizowanych struktur lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalność mającą na celu odzyskanie przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowanie politycznych praw człowieka. Nie przedstawił również dowodów na okoliczność podlegania represjom w rozumieniu art. 3 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej. Skarżący podniósł, że jest osobą pokrzywdzoną przez prokuraturę, sądy, policję oraz szpital. W tym zakresie organ podkreślił, że za osobę represjonowaną może być uznana jedynie taka osoba, która spotkała się z dolegliwościami wymienionymi w art. 3 ww. ustawy i nastąpiło to z powodów politycznych. Żadne inne zdarzenia, okoliczności nie mogą być uznane za represję w rozumieniu tej ustawy, choćby w subiektywnej ocenie osoby poszkodowanej, stanowiły dużą dolegliwość. Organ przytoczył pogląd orzecznictwa, według którego, za osobę represjonowaną może być uznana jedynie taka osoba, która spotkała się z dolegliwościami wyszczególnionymi w art. 3 ustawy wyłącznie z powodów politycznych, a więc w wyniku działalności politycznej lub udziału w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Organ ustosunkował się do twierdzeń skarżącego, według których nie zadośćuczyniono, ani nie zrekompensowano mu pieniężnie zabójstwa jego ojca w dniu [...] 1980 r., podnosząc, że opisane przez wnioskodawcę wydarzenia nie są represjami wymienionymi w katalogu zawartym w art. 3 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej, w którym enumeratywnie wskazano okoliczności, kiedy Szef Urzędu potwierdza status osoby represjonowanej z powodów politycznych. Żadne inne zdarzenia, okoliczności i dolegliwości nie mogą być uznane za represję w rozumieniu tej ustawy, choćby w subiektywnej ocenie osoby poszkodowanego, stanowiły dużą dolegliwość. Organ odniósł się również do twierdzeń skarżącego, według których doznał on "choroby i depresji, do której przyczynili się urzędnicy państwowi". Organ wskazał, że okoliczności te były rozpatrywane pod kątem spełnienia przez stronę przesłanki określonej w art. 3 pkt 3 lit. a) ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej. Zgodnie z tym przepisem, doznanie uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia na okres dłuższy niż 7 dni na skutek działania, w tym niejawnego, wojska, milicji lub organów bezpieczeństwa państwa, o których mowa w art. 5 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. z 2021 r. poz. 177) musi mieć związek z wzięciem udziału przez stronę w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Organ podniósł, że skarżący nie wykazał, by brał udział w takim wystąpieniu, które skutkowałoby doznaniem uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia na okres dłuższy niż 7 dni, w związku z czym nie zachodzą wystarczające przesłanki do uznania, iż strona spełniła warunki, o których mowa w art. 3 pkt 3 lit. a) ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej. Organ odniósł się również do twierdzeń skarżącego, że był inwigilowany "ze strony osób piastujących stanowiska urzędnicze", wskazując, iż rozpatrzył to pod kątem spełnienia przez stronę przesłanki określonej w art. 3 pkt 3 lit. b ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej. Zgodnie z tym przepisem, inwigilacja przez organy bezpieczeństwa państwa musi wiązać się z podjęciem wobec strony bezprawnego działania polegającego na popełnieniu na jej szkodę przestępstwa lub wykroczenia, a także musi mieć związek z wzięciem udziału strony w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Organ podkreślił, że w trakcie postępowania nie odnaleziono dowodów inwigilacji. Skarżący nie przedstawił także dowodów, by brał udział w wystąpieniu, które skutkowałoby inwigilacją i podjęciem wobec niego bezprawnego działania polegającego na popełnieniu na jego szkodę przestępstwa lub wykroczenia, w związku z czym nie wystąpiły przesłanki do uznania, iż spełnił warunki, o których mowa w art. 3 pkt 3 lit b) ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej. Organ stwierdził, że skarżący nie wykazał, ani w toku postępowania nie ustalono, by prowadził działalność opozycyjną w rozumieniu art. 2 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej lub podlegał którejkolwiek z represji ujętych w art. 3 ww. ustawy. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach M. M. zawarł stwierdzenia sprowadzające się do tego, że represjonowanie go przez instytucje państwowe miało związek ze śmiercią jego ojca, który uległ wypadkowi drogowemu, spowodowanemu przez obywatela [...] w dniu [...] 1980 r. Ponadto podniósł, że w sprawie wystąpiła niezgodność, gdyż wydana przez IPN decyzja nr [...] z dnia 21 kwietnia 2022 r. jest dla niego korzystna, a decyzja Urzędu do spraw Kombatantów jest niekorzystna dla niego jako ubiegającego się o status represjonowanego. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. W piśmie z dnia 3 kwietnia 2023 r. pełnomocnik skarżącego podtrzymała skargę i wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. Na rozprawie pełnomocnik organu wnosił i wywodził jak w odpowiedzi na skargę i w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na podstawie art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 cytowanego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Natomiast zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 259), zwanej dalej P.p.s.a., Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla zaskarżoną decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi; naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Skarga wniesiona w niniejszej sprawie nie zasługiwała na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja została wydana zgodnie z prawem. Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2021 r. poz. 1255, dalej zwana ustawą o działaczach opozycji antykomunistycznej). Według art. 5 ust. 1 tej ustawy, status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych potwierdza, w drodze decyzji administracyjnej, Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych po stwierdzeniu przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (dalej: Prezes IPN), iż osoba ubiegająca się o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych spełnia warunki, o których mowa w art. 4 tej ustawy. Zgodnie z art. 5 ust. 3 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej, do wniosku o wydanie decyzji o potwierdzeniu statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, dołącza się dowody potwierdzające spełnienie warunków określonych w art. 2 lub w art. 3 cytowanej ustawy oraz decyzję administracyjną Prezesa IPN w sprawie spełniania warunków, o których mowa w art. 4 ustawy albo dokument potwierdzający nadanie Krzyża Wolności i Solidarności. Z akt sprawy wynika, że skarżący przedłożył decyzję Prezesa IPN z dnia 21 kwietnia 2022 r. stwierdzającą, iż nie był pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa oraz że w archiwum IPN nie zachowały się dokumenty wytworzone przez niego lub przy jego udziale, w ramach czynności wykonywanych przez niego w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Treść decyzji Prezesa IPN potwierdza zatem, że w przypadku skarżącego nie wystąpiły przesłanki negatywne wyłączające potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Natomiast potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych następuje na podstawie udokumentowanego wniosku strony, w przypadku spełnienia przesłanek określonych w art. 2 lub w art. 3 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej. Wobec tego podkreślenia wymagało, że zgodnie z art. 2 wymienionej ustawy, działaczem opozycji antykomunistycznej jest osoba, która w okresie od 1 stycznia 1956 r. do 4 czerwca 1989 r., łącznie przez co najmniej 12 miesięcy prowadziła, w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Przy czym do okresu wymienionych 12 miesięcy, nie wlicza się okresów działalności w ramach niezależnego ruchu związkowego lub niezależnego ruchu studenckiego, prowadzonej w okresie od 31 sierpnia 1980 r. do 12 grudnia 1981 r. Natomiast osobą represjonowaną z powodów politycznych - według art. 3 cytowanej ustawy - jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 31 lipca 1990 r.: - 1) przebywała w: - a) więzieniu lub innym miejscu odosobnienia na terytorium Polski na mocy wyroku wydanego w latach 1956-1989 albo bez wyroku jednorazowo przez okres dłuższy niż 48 godzin lub wielokrotnie przez łączny okres dłuższy niż 30 dni, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce; - b) ośrodku odosobnienia na podstawie art. 42 dekretu z 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce; - 2) przez okres powyżej 30 dni pełniła zasadniczą służbę wojskową lub czynną służbę wojskową w ramach ćwiczeń wojskowych, do której odbycia została powołana z przyczyn politycznych za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce; - 3) brała udział w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i w związku z tym: - a) na skutek działania, w tym niejawnego, wojska, milicji lub organów bezpieczeństwa państwa, o których mowa w art. 5 ustawy z 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, zwanych dalej "organami bezpieczeństwa państwa", poniosła śmierć, doznała uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia na okres dłuższy niż 7 dni, - b) była inwigilowana przez organy bezpieczeństwa państwa i podjęto wobec niej bezprawne działanie polegające na popełnieniu na jej szkodę przestępstwa lub wykroczenia, - c) była pozbawiona możliwości wykonywania swojego zawodu, - d) została z nią rozwiązana umowa o pracę, - e) została relegowana z uczelni wyższej lub innej szkoły, - f) była objęta zakazem publikacji przez Główny Urząd Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk, wojewódzki lub miejski urząd kontroli prasy, publikacji i widowisk albo Główny Urząd Kontroli Publikacji i Widowisk lub okręgowy urząd kontroli publikacji i widowisk przez okres dłuższy niż jeden rok; - 4) była poszukiwana listem gończym, oskarżona lub skazana za popełnienie przestępstwa lub wielokrotnie skazywana za popełnienie wykroczenia, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. We wniosku o potwierdzenie statusu osoby represjonowanej z powodów politycznych, skarżący wskazał, że został pokrzywdzony przez prokuraturę, sądy, policję oraz szpital w związku ze śmiercią jego ojca, który uległ wypadkowi śmiertelnemu w dniu [...] 1980 r. w B. Z akt sprawy wynika, że organ na podstawie art. 5 ust. 5 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych, zwrócił się do IPN o przekazanie informacji oraz dokumentów archiwalnych dotyczących skarżącego. W odpowiedzi IPN poinformował organ, że w wyniku szczegółowej kwerendy dotyczącej skarżącego, przeprowadzonej w zasobie archiwalnym Instytutu Pamięci Narodowej, nie odnaleziono dokumentów spełniających wymogi art. 2 lub art. 3 wymienionej ustawy. W konsekwencji oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego organ stwierdził, że brak było podstaw do potwierdzenia skarżącemu statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Z treści cytowanej wyżej odpowiedzi IPN oraz materiałów zgromadzonych w aktach wynika, że powyższe stwierdzenie organu jest zasadne. W oparciu o prawidłową ocenę zgromadzonych w sprawie dowodów, trafnie organ wskazał więc, że nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 2 i 3 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej i w konsekwencji tego odmówił potwierdzenia skarżącemu statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Skarga nie zasługiwała zatem na uwzględnienie. W szczególności bezpodstawne były twierdzenia skargi, sprowadzające się do zarzutu wystąpienia sprzeczności pomiędzy wydaną przez IPN decyzją nr [...] z dnia 21 kwietnia 2022 r., a zaskarżoną decyzją Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów. Podkreślenia bowiem wymagało, że decyzja Prezesa IPN z dnia 21 kwietnia 2022 r. potwierdza tylko to, że w przypadku skarżącego nie wystąpiły przesłanki negatywne wyłączające potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Natomiast wydanie decyzji o potwierdzeniu statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, następuje w razie spełnienia przesłanek określonych w art. 2 lub w art. 3 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej, przez wnioskodawcę, który przedłożył decyzję Prezesa IPN potwierdzającą, że nie wystąpiły przesłanki negatywne, o których była mowa wyżej. Ponadto postępowanie zostało prawidłowo przeprowadzone przez organ. Podkreślenia przy tym wymagało, że zgodnie z ustawą o działaczach opozycji antykomunistycznej organ potwierdza status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych na podstawie udokumentowanego wniosku strony, a zatem inicjatywa dowodowa w zakresie wykazania wymienionych wyżej okoliczności - zgodnie z art. 5 ust. 3 pkt 1 ustawy, należy do wnioskodawcy. Jak wielokrotnie stwierdzono w orzecznictwie, wnioskodawca powinien dołączyć do wniosku dowody potwierdzające spełnienie przesłanek ustawowych (por. wyroki NSA z 29 września 2020 r., sygn. akt II OSK 1452/20; z 14 lica 2020 r., sygn. akt II OSK 645/20; z 26 maja 2020 r., sygn. akt II OSK 2864/19). Jednakże wobec nieprzedłożenia takich dowodów przez skarżącego w niniejszej sprawie organ – jak już była o tym mowa wyżej - na podstawie art. 5 ust. 5 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych, zwrócił się do IPN o przekazanie informacji oraz dokumentów archiwalnych dotyczących skarżącego i uzyskał odpowiedź. Dodać należało, że – wbrew twierdzeniom pełnomocnika skarżącego zawartym w piśmie z dnia 3 kwietnia 2023 r. - z akt postępowania wynika, iż organ wielokrotnie poinformował stronę o przesłankach nabycia statusu działacza opozycji antykomunistycznej i osoby represjonowanej z powodów politycznych oraz o możliwości nadesłania stosownych dowodów dotyczących spełnienia ustawowych przesłanek, a nawet zawarł w pismach z dnia 9 czerwca 2022 r. i z dnia 12 sierpnia 2022 r. informację, zgodnie z art. 79a § 1 k.p.a., że w toku postępowania wyjaśniającego, nie zostały spełnione lub wykazane, zależne od strony przesłanki prawa materialnego, których spełnienie jest niezbędne do wydania decyzji pozytywnej. Przesłanki te zostały wymienione w tym piśmie. Następnie zawarto pouczenie, że niewykazanie tych przesłanek będzie skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Mając na uwadze przedstawiony stan sprawy Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja tego samego organu, zostały wydane zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa materialnego i w wyniku prawidłowo przeprowadzonego postępowania, spełniającego warunki określone m.in. w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. W tych okolicznościach, brak było podstaw do zakwestionowania zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, wydanej na skutek wyczerpującego wyjaśnienia sprawy, na podstawie zgromadzonych w sposób kompletny dowodów, właściwej ich oceny oraz prawidłowych rozważań faktycznych i prawnych, zawartych w jej uzasadnieniu (art. 107 § 3 k.p.a.). W związku z powyższym, zgodnie z art. 151 P.p.s.a., skargę należało oddalić.