II SA/Gl 1643/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki, Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski, Asesor WSA Agnieszka Kręcisz-Sarna (spr.), Protokolant specjalista Ewa Bojarska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 marca 2026 r. sprawy ze skargi W.S. (S.) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 7 listopada 2025 r. nr SKO-PS/41.5/870/2025/15816 w przedmiocie specjalnego zasiłku celowego oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z 7 listopada 2025 r., nr SKO-PS/41.5/870/2025/15816 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej "Kolegium" lub "Organ odwoławczy") utrzymało w mocy decyzję wydaną przez Prezydenta Miasta S. (dalej "Prezydent" lub "Organ I instancji") z 4 września 2025 r., nr [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku celowego. Powyższa decyzja Kolegium zapadła w następującym stanie sprawy. Organ I instancji, po rozpatrzeniu wniosku złożonego 15 kwietnia 2025 r., odmówił przyznania W. S. (dalej "Skarżący") świadczenia w formie zasiłku celowego specjalnego na dofinansowanie do zakupu leków. Podstawę prawną decyzji stanowiły w szczególności przepisy art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 4, art. 41 pkt 1, art. 106 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (powołany tekst jednolity: Dz. U. z 2024 r. poz. 1283 z późn. zm.; dalej "u.p.s.") oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (powołany tekst jednolity: Dz. U. z 2024 r. poz. 572 z późn. zm.; dalej "k.p.a."). W uzasadnieniu decyzji wskazano, że wnioskowana przez Skarżącego kwota dofinansowania do zakupu leków to kwota 521,21 zł wynikająca z przedłożonej wyceny. Z ustaleń wywiadu środowiskowego przeprowadzonego 23 czerwca 2025 r. wynika, że Skarżący utrzymuje się z emerytury w wysokości 2.050,57 zł, dodatku pielęgnacyjnego w wysokości 348,22 zł i świadczenia uzupełniającego w wysokości 299,02 zł, co daje łącznie kwotę 2.697,81 zł. Dochód Skarżącego dla celów pomocy społecznej wynosi 2.398,79 zł i przekracza ustawowe kryterium dochodowe, które zgodnie z art. 8 u.p.s. wynosi dla jednoosobowego gospodarstwa domowego 1.010,00 zł. Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego nie stwierdzono, aby w przypadku Skarżącego zachodził szczególnie uzasadniony przypadek uzasadniający udzielenie pomocy w formie specjalnego zasiłku celowego (art. 41 pkt 1 u.p.s.). Na podstawie zaświadczenia ZUS z 17 lipca 2025 r. ustalono, że z dochodów Skarżącego potrącana jest odpłatność w wysokości 591,62 zł za pobyt w Domu Pomocy Społecznej w B., a na rzecz ZUS potrącana jest kwota w wysokości 985,73 zł. W związku z tym do dyspozycji Skarżącego pozostaje miesięcznie kwota 1.120,46 zł. Gmina S. ponosi koszty pobytu Skarżącego w DPS. Z powyższej analizy jednoznacznie wynika, że Skarżący jest w stanie pokryć koszty zakupu leków z własnych środków, które pozostają do jego dyspozycji tym bardziej, że DPS zabezpiecza potrzeby Skarżącego w zakresie potrzeb bytowych, miejsca zamieszkania, wyżywienia, odzieży, obuwia i utrzymania czystości. Organ I instancji podkreślił, że z uwagi na ograniczone możliwości finansowe w pierwszej kolejności zobligowany jest zabezpieczyć osoby i rodziny, których dochód mieści się w 100% kryterium dochodowego. W odwołaniu od decyzji Skarżący wniósł o jej zmianę poprzez przyznanie mu zasiłku celowego specjalnego, zgodnie ze złożonym wnioskiem. Skarżący wyjaśnił, że w zakresie wyżywienia DPS nie zapewnia diety cukrzycowej, a zatem zmuszony jest do zakupu dodatkowej żywności. To samo dotyczy odzieży i obuwia. Nadto wszystkie koszty dojazdu i wizyt lekarskich Skarżący ponosi z własnych środków. Zaskarżoną obecnie decyzją Kolegium utrzymało rozstrzygnięcie Organu I instancji w mocy. W uzasadnieniu decyzji Organ odwoławczy przedstawił stan faktyczny sprawy oraz przytoczył przepisy prawa dotyczące przyznawania pomocy społecznej, w tym zasiłku celowego i funkcjonowania domów pomocy społecznej. Kolegium - na podstawie zebranego przez Prezydenta materiału dowodowego - ustaliło, że DPS zaspakaja w całości potrzeby bytowe Skarżącego, a kwotę 1.120,46 zł Skarżący może przeznaczyć na własne potrzeby, w tym na zakup lekarstw. Pomoc społeczna nie jest w stanie zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób o nią się ubiegających, jak również udzielać wszelkich świadczeń w oczekiwanej i wnioskowanej przez te osoby wysokości. Kolegium nie stwierdziło, aby Organ I instancji przekroczył granice uznania administracyjnego. W skardze Skarżący zakwestionował prawidłowość decyzji Kolegium. Kolegium w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie i podtrzymało dotychczasową argumentację. Na rozprawie w dniu 25 marca 2026 r. Skarżący wyjaśnił, że ustalenia dotyczące dochodu nie są rzetelne, albowiem już po wydaniu decyzji uzyskał informację, że z otrzymywanych przez niego świadczeń będą potrącane środki na pokrycie kosztów pobytu w DPS. Dodatkowo Skarżący zgłosił krytyczne uwagi co do zasad funkcjonowania placówki, w której przebywa, a w szczególności zakresu i jakości świadczonych usług. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga nie jest uzasadniona. Zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja Organu I instancji nie naruszają bowiem prawa materialnego, nie są dotknięte kwalifikowanymi wadami skutkującymi wznowieniem postępowania bądź stwierdzeniem nieważności ani nie uchybiają regułom procedury administracyjnej w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Tymczasem z mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (aktualny tekst jednolity: Dz. U. z 2026 r., poz. 143 z późn. zm.; dalej "p.p.s.a."), dopiero stwierdzenie tego rodzaju naruszenia prawa uzasadnia uwzględnienie skargi. Zgodnie z art. 39 ust. 1 i ust. 2 u.p.s. w brzmieniu właściwym dla rozpoznawanej sprawy, w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego, wyrobów medycznych i leczenia, ogrzewania, w tym opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Stosownie zaś do art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, art. 41, art. 53a i art. 91, przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 1.010,00 zł, przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej. Zasadą jest zatem, że prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (w tym prawo do zasiłku celowego) przysługuje osobom, których dochód nie przekracza ustawowo określonego kryterium, przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 u.p.s. Zgodnie z ustaleniami dokonanymi w sprawie - na podstawie wywiadu środowiskowego z 23 czerwca 2026 r. i informacji ZUS z 17 lipca 2025 r. dotyczącej świadczeń wypłacanych Skarżącemu w okresie od marca do lipca 2025 r. - dochód Skarżącego w marcu 2025 r., maju i czerwcu 2025 r. (wniosek złożony w kwietniu 2025 r. i uzupełniony w czerwcu i lipcu 2025 r.) wynosił 2.398.79 zł i przekraczał ustawowe kryterium dochodowe dla jednoosobowego gospodarstwa domowego. Organy obu instancji prawidłowo ustaliły, że Skarżący nie spełniał przesłanki dochodowej do przyznania mu pomocy w formie zasiłku celowego. Z uwagi na ustalenie, że Skarżący przekroczył kryterium dochodowe organy rozważyły w następnej kolejności możliwość przyznania Skarżącemu zasiłku celowego specjalnego na podstawie art. 41 pkt 1 u.p.s. Zgodnie z ww. regulacją, w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Zauważyć należy, że w przypadku świadczenia z art. 41 pkt 1 u.p.s., warunkiem do jego otrzymania jest nie tylko wykazanie konieczności zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, ale zaistnienie "szczególnie uzasadnionego przypadku". Podkreślić trzeba także to, że decyzja w sprawie specjalnego zasiłku celowego ma charakter decyzji uznaniowej. Oznacza to, że nawet w przypadku spełnienia przez wnioskującego o przyznanie zasiłku wszystkich ustawowych przesłanek, organ może orzec o odmowie jego przyznania, bądź przyznać go w wysokości, jaką uzna za zasadną (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego (dalej "NSA") z 11 lutego 2011 r., I OSK 1789/10, opubl. w internetowej bazie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej "CBOSA"). Działając w granicach uznania administracyjnego organ pomocy społecznej przyznaje świadczenie pieniężne w wysokości adekwatnej do sytuacji osoby, jej potrzeb i możliwości ich zaspokojenia we własnym zakresie z uwzględnieniem posiadanych przez organ środków finansowych na realizację zadań pomocowych, kierując się przy jego ustaleniu również kryterium wynikającym z ogólnych zasad pomocy społecznej oraz ogólnych zasad postępowania administracyjnego (por. wyroki NSA: z 15 maja 2018 r., I OSK 2681/17; z 24 sierpnia 2023 r., I OSK 1377/21; z 14 kwietnia 2017 r., I OSK 3109/15 - opubl. w CBOSA). W toku postępowania o przyznanie specjalnego zasiłku celowego organ powinien zatem ustalić, czy wnioskodawca wnosi o zaspokojenie niezbędnej potrzeby bytowej i czy wystąpiły szczególne okoliczności, w związku z którymi konieczne jest udzielenie wsparcia pomimo przekroczenia kryterium dochodowego. Konieczne jest również ustalenie, czy wnioskodawca korzysta z pomocy społecznej, jakie są możliwości finansowe pomocy społecznej oraz potrzeby innych osób wnioskujących o udzielenie świadczeń z zakresu pomocy społecznej. Po dokonaniu ustaleń faktycznych, mając na względzie słuszny interes strony, interes społeczny i ogólne zasady pomocy społecznej, organ ma swobodę w podjęciu decyzji co do przyznania pomocy i jej wysokości. Kontrola sądowa decyzji wydanej w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona. Polega ona na zbadaniu, czy przed podjęciem decyzji organ dysponował niezbędnym materiałem dowodowym uzasadniającym rozstrzygnięcie sprawy i czy dokonał wszechstronnej oceny okoliczności faktycznych istotnych dla takiego rozstrzygnięcia (por. wyrok NSA z 27 października 2020 r., I OSK 1011/20, opubl. w CBOSA). Odnosząc powyższe uwagi natury ogólnej do okoliczności rozpoznawanej sprawy Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżona decyzja wydana została w granicach uznania administracyjnego. W ocenie Sądu analiza akt sprawy prowadzi do wniosku, że zainicjowane wnioskiem Skarżącego postępowanie zostało przeprowadzone zgodnie z wymogami k.p.a., a organy prawidłowo zastosowały przepisy prawa materialnego. Wydanie decyzji zostało poprzedzone wyjaśnieniem i analizą sytuacji finansowej i osobistej Skarżącego. Organy uznały, że w przypadku Skarżącego nie zachodzą szczególnie okoliczności uzasadniające przyznanie wnioskowanego świadczenia, tj. dofinansowania do zakupu leków w kwocie 521,21 zł. Organy wyjaśniły przyczyny, z powodu których pomoc nie została Skarżącemu przyznana. Skarżący przebywa w DPS w B., która to placówka zaspakaja jego niezbędne potrzeby życiowe i społeczne w zakresie m. in. miejsca zamieszkania, wyżywienia, odzieży i obuwia, utrzymania czystości, usług opiekuńczych (udzielanie pomocy w podstawowych czynnościach życiowych, pielęgnacja i niezbędna pomoc w załatwianiu spraw osobistych). Obowiązujący standard podstawowych usług świadczonych przez domy pomocy społecznej określony został w rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 23 sierpnia 2012 r. w sprawie domów pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 51). Dom pomocy społecznej umożliwia i organizuje mieszkańcom pomoc w korzystaniu ze świadczeń zdrowotnych przysługujących im na podstawie odrębnych przepisów (art. 58 ust. 2 u.p.s.). Nadto ze znajdującego się w aktach sprawy pisma DPS w B. z 28 lipca 2025 r. wynika, że DPS zapewnia dietę cukrzycową dla mieszkańców, u których stwierdzono taką potrzebę. Dieta jest realizowana zgodnie z normami żywienia oraz zaleceniami lekarza i dietetyka. DPS dysponuje także możliwością organizacji transportu na konsultacje medyczne, po wcześniejszym zgłoszeniu takiej potrzeby. Skarżący ma zatem zabezpieczone podstawowe potrzeby bytowe w zakresie mieszkania, wyżywienia, opieki lekarskiej i niezbędnych leków. Po potrąceniu odpłatności za pobyt w DPS oraz na rzecz ZUS, do dyspozycji Skarżącego pozostaje kwota 1.120,46 zł. Skarżący może zatem przeznaczyć te środki na zakup lekarstw. Z pisma Skarżącego z 28 lipca 2025 r. wynika, że jego miesięczne wydatki obejmują: około 150 zł na dodatkową żywność dietetyczną; około 100 zł na środki czystości; około 160 zł na odzież, obuwie, bieliznę; około 90 zł na abonament telefoniczny; około 170 zł na wizyty lekarskie i koszty transportu. Po odjęciu ww. wydatków do dyspozycji Skarżącego pozostaje kwota około 450 zł. Wobec tego Skarżący jest w stanie racjonalnie dysponując własnymi środkami i wykorzystując własne możliwości i zasoby, opłacić koszty zakupu potrzebnych mu lekarstw. Przyznanie specjalnego zasiłku celowego uzależnione jest nie tylko od tego, w jakim stopniu podstawowe potrzeby wnioskodawcy mogą zostać zaspokojone z jego własnych środków, ale przede wszystkim od wystąpienia szczególnych okoliczności, w związku z którymi konieczne jest udzielenie wsparcia mimo przekroczenia kryterium dochodowego. W przypadku Skarżącego takie szczególne okoliczności nie zachodzą. W orzecznictwie przyjmuje się, że przez pojęcie "szczególnie uzasadnionego przypadku" należy rozumieć taką sytuację życiową osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że zaistniały nagłe, drastyczne, dotkliwe w skutkach i ingerujące w plany życiowe zdarzenia, które to zdarzenia nie należą do zdarzeń codziennych ani nawet do zdarzeń nadzwyczajnych (por. wyroki NSA: z 18 maja 2020 r. I OSK 1557/19 i z 8 czerwca 2018 r. I OSK 711/17, opubl. w CBOSA). Takie zawężenie możliwości przyznawania świadczeń z art. 41 u.p.s. do przypadków o szczególnym charakterze wiąże się z faktem, że ustawodawca nie uzależnił przyznania tego świadczenia od kryterium dochodowego. O uprawnieniu do świadczeń z art. 41 u.p.s. nie decyduje bowiem dochód strony, lecz sytuacja życiowa, w której się ona znalazła. Z tej formy pomocy społecznej nie można zatem wyprowadzać wniosku, że przyznanie tego rodzaju zasiłku jest obowiązkiem organu (por. wyrok NSA z 15 grudnia 2023 r., I OSK 2175/22, opubl. w CBOSA). Organy wskazały także, że wpływ na odmowę przyznania świadczenia miała ograniczona wysokość środków finansowych pozostających w dyspozycji Ośrodka i duża liczba osób wymagających wsparcia. W związku z zarzutami Skarżącego należy także wyjaśnić, że zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy. Orzekanie "na podstawie akt sprawy" o jakim mowa w art. 133 § 1 p.p.s.a. oznacza, że sąd przy ocenie legalności zaskarżonej decyzji bierze pod uwagę okoliczności, które z akt tych wynikają i które legły u podstaw jego wydania. Aktami sprawy w rozumieniu tego przepisu są zarówno akta sądowe jak i przestawione sądowi akta zgromadzone przez organ, którego akt został zaskarżony (por. wyrok NSA z 3 marca 2026 r., III OSK 1090/23, opubl. w CBOSA). Sąd orzeka na podstawie akt sprawy administracyjnej, biorąc pod uwagę stan faktyczny i prawny istniejący w dacie wydania zaskarżonej decyzji. Mając powyższe na uwadze, Sąd uznał, że skarga jest niezasadna, skoro podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod uwagę. Z tych względów Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.