II SA/Gl 1675/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Andrzej Matan, Sędzia WSA Stanisław Nitecki, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 4 marca 2022r. sprawy ze skargi M.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranych świadczeń wychowawczych 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta S. z dnia [...]r. nr [...]; 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach na rzecz skarżącej kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Informacją z dnia [...] r. Prezydent Miasta S. przyznał M. M. prawo do świadczenia wychowawczego na dziecko w kwocie 500 zł miesięcznie na okres od 1 lipca 2019 r. do 31 maja .2021 r. Następnie organ I instancji decyzją z dnia [...] r uchylił powyższe prawo w okresie od 1 maja 2021 r. do 31 maja 2021 r. Przyczyną uchylenia świadczenia było fakt, że dziecko w okresie od września 2020 r. nie zamieszkiwało z matką. W konsekwencji powyższego organ I instancji wszczął postępowanie w sprawie nienależnie pobranych świadczeń wychowawczych i decyzją z dnia [...]r. znak: [...] uznał, że wypłacone za okres od dnia 1 września 2020 r. do dnia 30 kwietnia 2021 w wysokości 4000 zł były świadczeniami nienależnie pobranymi. Zobowiązał również stronę do zwrotu tych świadczeń wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie naliczanymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczenia wychowawczego do dnia spłaty, w terminie 14 dni od kiedy decyzja stanie się ostateczna ze wskazaniem, że odsetki za opóźnienie zostaną naliczone w dniu spłaty kwoty głównej. Z decyzją tą nie zgodziła się jej adresatka. Reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika złożyła odwołanie w którym wskazała, że przesyłane jej kwoty świadczenia rodzinnego przesyłała ojcu dziecka. Tym samym brak podstaw do żądania zwrotu świadczenia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach utrzymało rozstrzygnięcie organu I instancji w mocy. Wskazało, że zgodnie z art. 4 ust. 2 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci świadczenie wychowawcze przysługuje "matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca". A w rozstrzyganej sprawie stronie, w związku z tym, że dziecko nie zamieszkiwało, nie przysługiwało. Zaistniała zatem przesłanka przewidziana w art. 25 ust. 1 ustawy, zgodnie z którym "osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu". Za nienależne świadczenie (ust. 2 pkt 6) rozumie się świadczenie wychowawcze wypłacone mimo braku prawa do tego świadczenia. Skargę na tę decyzję do tutejszego Sądu złożyła jej adresatka reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika. Domagając się uchylenia decyzji SKO oraz zasądzenia kosztów postępowania zarzuciła organowi odwoławczemu: 1) naruszenie art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, albowiem w sprawie nie poczyniono ustaleń co do stanu faktycznego sprawy, zaś organ obowiązany jest w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć materiał dowodowy i na postawie całokształtu materiału dowodowego ustalić, czy dana okoliczność została udowodniona; 2) naruszenie art. 7 w zw. z art. 77 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego w sprawie, wbrew ciążącemu na organie obowiązkowi i w konsekwencji brak podjęcia wszelkich czynności zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz sporządzenia uzasadnienia niezgodnie z wymogami art. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego; 3) naruszenie art. 80 k.p.a. poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów w postępowaniu administracyjnym na rzecz jej dowolności oraz przekroczenia zasad logiki i doświadczenia życiowego w odniesieniu do przestawionych przez skarżącą dowodów, w szczególności potwierdzeń transakcji na rzecz ojca małoletniego, potwierdzających faktyczne przekazywanie przez skarżącą kwoty pobieranego zasiłku wychowawczego do rąk ojca małoletniego; poprzez uznanie, że bez znaczenia w niniejszej sprawie pozostaje fakt przekazywania do rąk ojcu małoletniego świadczeń wychowawczych, podczas gdy świadczenia te były w każdym miesiącu przekazywane rodzicowi, u którego małoletni faktycznie przebywał i były przeznaczane wyłącznie na zaspokajanie bieżących potrzeb małoletniego; 4) naruszenie art. 8 w zw. z art. 7 k.p.a. poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie i zaniechanie dokonania wszelkich czynności w sprawie niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, w wyniku czego wydana została decyzja naruszająca słuszny interes obywateli oraz podważająca ich zaufanie do działalności organów władzy publicznej, poprzez nieprawidłowo przeprowadzone i niepełne postępowanie dowodowe, oraz sprzeczną z zasadami logiki ocenę materiału dowodowego zebranego w sprawie; 5) naruszenie art. 7, art. 8, art. 77 oraz art. 80 k.p.a. poprzez ich nieprawidłowe zastosowanie i brak rozpatrzenia w sposób wyczerpujący zebranego w sprawie materiału dowodowego, a w konsekwencji oparcie się na niepełnym materiale dowodowym; poprzez nieuzasadnione zaniechanie dopuszczenia i przeprowadzenia dowodu z przesłuchania skarżącej oraz odebrania zeznań ojca małoletniego, co do okoliczności istotnych z punktu widzenia merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, mimo przedłożonych przez wymienione osoby zgodnych oświadczeń, co do okoliczności pobierania przez skarżącą świadczenia wychowawczego; 6) naruszenie art. 75 § 2 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzex jego niewłaściwe zastosowanie i brak wzięcia po uwagę znajdujących się w materiale dowodowym sprawy dokumentów w postaci oświadczeń skarżącej i ojca małoletniego, podczas gdy zawarte w nich wnioski i twierdzenia stron odnoszą się do okoliczności istotnych z punktu widzenia rozstrzygnięcia sprawy; 7) błąd w ustaleniach faktycznych, polegający na uznaniu, że świadczenia wychowawcze pobierane były przez skarżącą w sposób niezależny, podczas gdy co miesiąc skarżąca niezwłocznie przekazywała pobrane kwoty świadczenia wychowawczego do rąk ojca małoletniego na wskazany przez niego numer rachunku bankowego, wobec czego kwota świadczenia wychowawczego była przeznaczana na zaspokajanie bieżących potrzeb małoletniego, a zatem świadczenie wychowawcze zostało zużyte w sposób zgodny z jego celem; 8) przepisów prawa materialnego, mające wpływ na treść wydanego w sprawie rozstrzygnięcia, a to art. 4 § 1 i 2 pkt. 1 w zw. z art. 25 § 2 pkt. 6 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, w szczególności zaś przyjęcie, iż pobrane przez skarżącą świadczenia wychowawcze są świadczeniami nienależnie pobranymi, podczas gdy celem tej regulacji, a tym samym ratio legis wprowadzenia instytucji świadczenia wychowawczego jest "częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym opieką nad nim i zaspokajaniem jego potrzeb życiowych", podczas gdy skarżąca niezwłocznie przekazywała pobrane świadczenia wychowawcze na numer rachunku bankowego ojca małoletniego, u którego małoletni stałe przebywał, w związku z czym świadczenie wychowawcze było wykorzystywane zgodnie z jego celem, zaś odmienne rozumienie zaistniałego niniejszej sprawie stanu faktycznego stanowi wykładnię contra legem. Odpowiadając na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie podtrzymując swą dotychczasową argumentacje. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Stosownie do art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 - dalej p.p.s.a.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, oraz powołaną podstawą prawną. Podstawę materialnoprawną wydanych decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2019 r. poz. 2407). Zgodnie z art. 25 ust. 1 tego aktu osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu. Jak natomiast stanowi art. 25 ust. 2 pkt 6 ustawy - za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się świadczenie wychowawcze wypłacone mimo braku prawa do tego świadczenia. Wydanie decyzji zobowiązującej do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego może nastąpić dopiero po stwierdzeniu, że zachodzi jedna z przesłanek, wymienionych w art. 25 ust. 2 pkt 6 ustawy. Ustawodawca rozstrzygnął w tym przepisie, że chodzi o świadczenia "nienależnie pobrane", które nie są tożsame ze "świadczeniami nienależnymi". W orzecznictwie przyjmuje się, że "nienależne świadczenie" jest pojęciem obiektywnym, występującym wówczas, gdy świadczenie zostaje wypłacone bez podstawy prawnej lub gdy podstawa taka odpadła, natomiast "świadczenie nienależnie pobrane" to świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania). Przyjmuje się ponadto, że obowiązek obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy, co dotyczy zarówno osoby, która została pouczona o okolicznościach, w jakich nie powinna pobierać świadczeń, jak też osoby, która uzyskała świadczenie na podstawie nieprawdziwych zeznań, dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd instytucji zobowiązanej do wypłaty świadczenia. (por.m.in. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie z dnia 19 czerwca 2019 r., sygn. akt II SA/Go 278/19, oraz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 6 sierpnia 2019 r., sygn. akt. II SA/Ol 436/19). Odnosząc powyższe do realiów rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że organy obu instancji nie wzięły pod uwagę powyższych okoliczności. Z akt administracyjnych wynika w sposób jednoznaczny, że skarżąca otrzymywała środki z przyznanego świadczenia wychowawczego na syna i niezwłocznie przekazywała je ojcu dziecka. Świadczenie to trafiało zatem, zgodnie z celem ustawy na zaspokojenie potrzeb dziecka. Brak zatem podstaw by wypłacone stronie świadczenie uznać za nienależnie pobrane, gdyż faktycznie strona tymi środkami nie dysponowała. Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji. Rozpoznając ponownie sprawę organ I instancji weźmie pod uwagę wyżej poczynione rozważania Sądu.