II SA/Gl 179/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Żurawik, Sędziowie Asesor WSA Tomasz Dziuk (spr.), Sędzia WSA Renata Siudyka, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 1 czerwca 2022 r. sprawy ze skargi H.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej z dnia 25 listopada 2021 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję. W dniu 20 września 2021 r. do Prezydenta Miasta B. wpłynął wniosek H.S. (dalej "strona" lub "skarżąca") o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad córką – P.G., która na mocy Wyroku Sądu Rejonowego w B. z dnia 9 sierpnia 2021 r. zaliczona została do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe z jednoczesnym stwierdzeniem, że wymaga ona stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Strona do wniosku załączyła m.in. wydruk z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej Rzeczpospolitej Polskiej ("CEIDG"), z którego wynika, że została ona wykreślona z tej ewidencji w dniu 20 września 2021 r. Decyzją z dnia 4 października 2021 r. nr [...] Prezydent Miasta B., działając m.in. na podstawie art. 17, art. 24, art. 32 ust. 1 a i 1 d ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 111 ze zm. dalej w skrócie "u.ś.r.") przyznał stronie prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad córką, w okresie od 21 września 2021 r. do 30 września 2021 r. w kwocie 657,00 zł. oraz w okresie od 1 października 2021 r. bezterminowo w kwocie 1971 zł. miesięcznie. Strona wniosła odwołanie od powyższej decyzji, domagając się zmiany terminu, od którego w decyzji organu I instancji przyznano jej świadczenie pielęgnacyjne. Podniosła, że w dniu 7 września 2021 r. otrzymała prawomocny z dniem 21 sierpnia 2021 r. wyrok Sądu Rejonowego w B., w którym zaliczono jej córkę na stałe do znacznego stopnia niepełnosprawności. Natomiast dzień 31 marca 2021 r. był dla skarżącej ostatnim, w którym wykonywała jakiekolwiek czynności dotyczące działalności gospodarczej. Taką też datę trwałego zaprzestania wykonywania działalności gospodarczej strona podała, dokonując wykreślenia wpisu w CEIDG. W związku z tym strona oczekiwała przyznania świadczenia właśnie od tej ostatniej daty. Odwołanie nie przyniosło jednak oczekiwanego przez stronę skutku, gdyż zaskarżoną obecnie decyzją z dnia 25 listopada 2021 r. nr SKO.IV/424/3813/1120/2021 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsku-Białej utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Uzasadniając decyzję Kolegium nakreśliło przebieg dotychczasowego postępowania oraz przytoczyło i omówiło podstawę normatywną rozstrzygnięcia. Odnosząc się do zarzutów odwołania Kolegium wskazało, że istotną cechą osób, którym przysługuje świadczenie pielęgnacyjne jest sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i związana z tym rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Kolegium przywołało także definicję pracy zarobkowej zawartą w art. 3 pkt 22 u.ś.r., wskazując, że obejmuje ona również prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. Kolegium dostrzegło także, że wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego strona złożyła w dniu 20 września 2021 r. W ten sposób strona zachowała termin 3 miesięcy określony w art. 24 ust. 4 u.ś.r. Jednakże z uwagi na fakt, że wykreślenie działalności gospodarczej z nastąpiło w dniu 20 września 2021 r. – co wynika z CEIDG – prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, zdaniem Kolegium, przysługuje od 21 września 2021 r. W skardze na decyzję Kolegium strona zarzuciła naruszenie art. 17 ust 1 u.ś.r. poprzez błędne przyjęcie przez organy, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje dopiero od 21 września 2021 r. W związku z tym skarżąca domaga się uchylenia zaskarżonej decyzji w części dotyczącej ustalenia daty początkowej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu skargi strona zaakcentowała, że datą zaprzestania przez nią wykonywania działalności gospodarczej, czyli datą rezygnacji z pracy zarobkowej, jest dzień 31 marca 2021 r. Taką datę strona podała składając wniosek o wykreślenie jej wpisu z CEIDG. Błędem jest zaś powoływanie się na datę wykreślenia wpisu. Zauważyła przy tym, że pojęcie wykreślenia wpisu użyte w u.ś.r. dotyczy "utraty dochodu" (art. 3 pkt 23f u.ś.r.), którego wysokość nie ma żadnego wpływu na przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, powtarzając w całości rozważania i argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 137, ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Stosownie do art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U z 2022 r., poz. 329, ze zm. dalej "p.p.s.a."), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.), jeżeli zachodzą przyczyny określone w innych przepisach, sąd stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa. Przedstawiona tutaj regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości, co do tego, że zaskarżona decyzja może ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. W rozpoznawanej sprawie przedmiotem kontroli sprawowanej we wskazanym powyżej zakresie była decyzja Kolegium utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji o przyznaniu skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji stanowił m.in. przepis art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (obecnie: tj. Dz.U. z 2022 r. poz. 615 ze zm., dalej w skrócie "u.ś.r."), w myśl którego świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami k.r.o. ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Z treści powyższego przepisu wynika, że jedynym z podstawowych warunków otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Zgodnie zaś z art. 3 pkt 22 u.ś.r. przez zatrudnienie lub inną pracę zarobkową należy rozumieć wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. W realiach rozpoznawanej sprawy organ I instancji wydał decyzję zasadniczo pozytywną dla strony. Powodem niezadowolenia skarżącej jest zaś data początkowa, od której przyznano jej wnioskowane świadczenie. Zostało ono przyznane skarżącej od dnia 21 września 2021 r. Wyznaczoną w ten sposób datę początkową organy uzasadniają okolicznością, że w dniu 20 września 2021 r. doszło do wykreślenia wpisu skarżącej z CEIDG, a że wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego został przez skarżącą złożony w tej samej co wykreślenie wpisu dacie, to świadczenie zostało przyznane począwszy od następnego dnia. Kolegium dostrzegło przy tym, że w odniesieniu do skarżącej zachodziła ewentualna możliwość przyznania jej świadczenia za okres sprzed daty złożenia wniosku, gdyż wyrok Sądu Rejonowego w B., w którym córka skarżącej została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności, został wydany w dniu 9 sierpnia 2021 r. Skoro zaś wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego został złożony przed upływem trzech miesięcy od daty uprawomocnienia się tego wyroku (wyrok uprawomocnił się z dniem 21 sierpnia 2021 r.), to zgodnie z art. 24 ust. 2a u.ś.r. prawo do tego świadczenia mogło zostać ustalone począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności, wszak jednak pod warunkiem, że w okresie tym spełnione były pozostałe przesłanki wymagane w u.ś.r., w tym m.in. rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Kolegium, a wcześniej organ I instancji, przyjęły, że przesłanka rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej została spełniona dopiero po wykreśleniu skarżącej z CEIDG. Skarżąca zaś uważa, że nie data wykreślenia lecz uwidoczniona w CEIDG data zakończenia prowadzenia działalności gospodarczej wyznacza moment spełnienia omawianej tutaj przesłanki. Ta rozbieżność stanowisk organów i strony stanowi istotę sporu w rozpoznawanej sprawie. W ramach kontroli stanowiska, jakie w powyższym zakresie zajęło Kolegium, odnotować najpierw należy, że organ ten słusznie wskazał na definicję pojęcia "zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" zawartą w art. 3 pkt 22 u.ś.r., wedle której obejmuje ono również prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. Rezygnację zaś z "zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" Kolegium powiązało z datą wykreślenia wpisu do CEIDG. Organ odwoławczy nie przestawił jednak żadnej argumentacji, która służyłaby wykazaniu zasadności takiego stanowiska. W konsekwencji z zaskarżonej decyzji strona może się dowiedzieć jaką datę początkową przyznania świadczenia przyjął organ, jednak nie wiadomo już dlaczego świadczenie nie mogło zostać przyznane za okres wcześniejszy tj. od daty wskazanej przez skarżącą jako moment zakończenia prowadzenia przez nią działalności gospodarczej. Brak ten powoduje, że zaskarżona decyzja nie spełnia wymagań statuowanych w art. 107 § 3 k.p.a., przy czym zdaniem Sądu naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Niezależnie od powyższego wskazać należy, że przy ocenie spełnienia przesłanki "rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" osoby, która dotychczas prowadziła działalność gospodarczą sięgnąć najpierw należy do ustawy z dnia 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 162 ze zm.). Zgodnie z art.17 ust.1 tej ustawy działalność gospodarczą można podjąć w dniu złożenia wniosku o wpis do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej albo po dokonaniu wpisu do rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego, chyba że przepisy szczególne stanowią inaczej. Zgodnie zaś z ust. 2 tego przepisu zasady wpisu do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej oraz rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego określają odrębne przepisy. W odniesieniu do skarżącej jako osoby fizycznej prowadzającej działalność gospodarczą zastosowanie znajdowały przepisy ustawy z dnia 6 marca 2018 r. o Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej i Punkcie Informacji dla Przedsiębiorcy (obecnie: t.j. Dz.U. z 2022, poz. 541). Zgodnie z art. 15 ust. 1 pkt 2 tej ustawy przedsiębiorca jest obowiązany złożyć wniosek o jego wykreślenie z CEIDG - w przypadku zaprzestania wykonywania działalności gospodarczej. Ustawodawca nie wskazał przy tym terminu, w jakim przedsiębiorca, licząc od daty zaprzestania działalności, powinien wystąpić z wnioskiem o jej wykreślenie. W tym zakresie przyjęte zostało rozwiązanie odmienne od tego, który ustawodawca w omawianej tutaj ustawie zastosował w odniesieniu do wniosku wpis zmian, który zgodnie art. 15 ust. 1 pkt 1a powinien zostać złożony w terminie 7 dni od daty zmiany. Wskazać ponadto należy, że zgodnie z art. 5 ust. 2 pkt 5 i 6 powyższej ustawy wpisowi do CEIDG podlega data zaprzestania wykonywania działalności gospodarczej, o ile została zgłoszona we wniosku o wpis do CEIDG (pkt 5) oraz informacja o wykreśleniu przedsiębiorcy z CEIDG (pkt 6). Przedstawiona tutaj regulacja, zdaniem Sądu, oznacza, że jeżeli o świadczenie pielęgnacyjne ubiega się osoba, która zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej przed datą wykreślenia jej wpisu do CEIDG, a datę tego wcześniejszego zaprzestania zgłosiła do CEIDG wraz z wnioskiem o wykreślenie wpisu, to nie można z góry wykluczyć, aby jako datę "rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej", o której mowa w art. 17 ust. 1 przyjąć uwidocznioną w CEIDG, wcześniejszą niż wykreślenie, datę zaprzestania działalności gospodarczej. Należy jednak od razu zastrzec, że data zaprzestania działalności gospodarczej jest podawana przez osobę wnoszącą o wykreślenie wpisu w CEIDG. W związku z tym fakt zaprzestania działalności właśnie w dacie wskazanej we wniosku o wykreślenie nie podlega sprawdzeniu przez organ prowadzący ewidencję i rozpatrujący ten wniosek. W przypadku ubiegania się przez taką osobę o świadczenie pielęgnacyjne oznacza to, że powinna ona wykazać, że do zaprzestania działalności doszło faktycznie we wskazanej w CEIDG dacie. W realiach rozpoznawanej sprawy oznacza to, że Kolegium rozpatrując odwołanie strony powinno było umożliwić stronie udowodnienie okoliczności dotyczących podanej przez nią daty zaprzestania działalności gospodarczej. Dopiero na podstawie zebranego w ten sposób materiału dowodowego należało ocenić, czy jako datę "rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" można przyjąć wskazaną CEIDG datę zaprzestania działalności gospodarczej czy też datę wykreślenia wpisu z CEIDG. Zaniechanie w powyższym zakresie skutkowało naruszeniem przez Kolegium art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., przy czym naruszenie tych przepisów postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c uchylił zaskarżoną decyzję Kolegium. Rozpoznając ponownie sprawę organ I instancji zastosuje się do wskazań co do dalszego postępowania, które wprost wynikają z powyższych rozważań Sądu. Kolegium wezwie skarżącą do przedstawienia dowodów na okoliczność zaprzestania przez nią działalności gospodarczej po dniu 31 marca 2021 r. W zależności od stosowanej przez skarżącą formy opodatkowania dowodami takimi mogą być w szczególności podatkowa księga przychodów i rozchodów lub ewidencja sprzedaży, raport z kasy fiskalnej, a także deklaracje podatkowe wraz z potwierdzeniem ich złożenia do urzędu skarbowego czy deklaracje rozliczeniowe składane do ZUS, a także ewentualnie inne dowody, z których wynikać będzie, że po tej dacie nie uwidoczniono w nich żadnych zdarzeń świadczących o prowadzeniu działalności gospodarczej. Kolegium następie podda ocenie przedstawiony przez stronę materiał dowodowy (z uwzględnieniem ewentualnych dowodów, które w zależności od materiału przedstawionego przez stronę Kolegium przeprowadzi także z urzędu respektując wymagania wynikające z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.) i adekwatnie do wyników tej oceny uchyli decyzję organu I instancji, wydając jednocześnie rozstrzygnięcie reformatoryjne (w ramach którego przyzna świadczenie także za okres sprzed daty wykreślenia wpisu skarżącej do CEIDG, jednak nie wcześniejszy niż okres przypadający po wskazanej przez skarżącą w CEIDG dacie zaprzestania działalności gospodarczej) albo utrzyma w mocy decyzję organu I instancji. Na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, a to w związku z wnioskiem Kolegium w tym zakresie i brakiem żądania strony o przeprowadzenie rozprawy, przy czym strona została pouczona o możliwości zgłoszenia takiego żądania w terminie 14 dni od zawiadomienia o treści wniosku Kolegium.