II SA/Gl 1819/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska, Sędzia WSA Renata Siudyka, Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 lutego 2024 r. sprawy ze skargi R. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 11 października 2023 r. nr SKO.PSŚ/41.5/2886/2023/20867 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Po rozpatrzeniu wniosku R. S. Prezydent Miasta S. decyzją z dnia 13 września 2023 r. Nr [...] odmówił stronie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z związku z opieką nad niepełnosprawną córką. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że brak jest bezpośredniego związku przyczynowego między rezygnacją z zatrudnienia albo jego niepodejmowaniem, a sprawowaniem opieki. Córka strony uczęszcza do Szkoły Podstawowej Specjalnej, gdzie jest codziennie dowożona i odwożona, w szkole przebywa w godzinach od 8 do ok.14.30. pięć dni w tygodniu. Odwołanie od tej decyzji złożyła jej adresatka. Zaznaczyła, że opieka nad osobą niepełnosprawną nie musi być sprawowana przez 24 godziny na dobę , opiekun musi pozostawać do dyspozycji podopiecznego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach utrzymało rozstrzygnięcie organu I instancji w mocy. Podniosło, że z zebranego materiału dowodowego wynika, że skarżąca nie opiekuje się cały dzień córką. Niepełnosprawna uczęszcza do szkoły, do której jest zawożona i przywożona. Kolegium podkreśliło, że podstawową przesłanką przyznania świadczenia, obok wykazania, że osoba bliska, co do której istnieje obowiązek alimentacji, wymaga opieki, jest rezygnacja z zatrudnienia w celu sprawowania stałej opieki nad tą osobą. Świadczenie pielęgnacyjne ze swej istoty służy zaś częściowemu choćby zrekompensowaniu strat finansowych, jakie ponoszą osoby opiekujące się chorymi członkami najbliższej rodziny, wskutek rezygnacji z aktywności zawodowej na rzecz sprawowania stałej opieki, Z istoty pojęcia stałej opieki wynika, że ma to być opieka sprawowana w każdym czasie, a nie tylko w pewnych momentach w trakcie doby. Córka strony w ciągu pięciu dni w tygodniu w godzinach od 8 do ok.14.30 przebywa poza domem ponieważ uczęszcza do Szkoły Podstawowej Specjalnej w S. W tym okresie strona nie sprawuje nad córką opieki, opiekę sprawuje wówczas nauczyciele Okoliczność ta nie wyklucza zatem podjęcia przez stronę zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy. Zdaniem składu orzekającego w przedmiotowej sprawie nie zachodzi związek przyczynowo skutkowy między rezygnacją z zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Skargę na tę decyzję do tutejszego Sądu złożyła jej adresatka. Domagając się uchylenia decyzji organu II instancji zarzuciła SKO w Katowicach naruszenie: 1. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. poprzez: - błędną ocenę materiału dowodowego i niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla sprawy, skutkujące wadliwą oceną zakresu faktycznej opieki sprawowanej przez skarżącą nad niepełnosprawną córką; - błędne i bezpodstawne uznanie, że pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia, podjęciem się sprawowania opieki nad niepełnosprawną córką, brak jest związku przyczynowo- skutkowego; 2. art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Podkreślono, że skarżąca począwszy od dnia narodzin córki nie podejmuje pracy, z uwagi na konieczność sprawowania nad nią bezpośredniej i stałej opieki. Córka strony z uwagi na schorzenia, uczęszcza do szkoły specjalnej tj. Szkoła Podstawowa Specjalna w S. Zajęcia w niej odbywają się w godzinach od 8:00 do 14:30 pięć dni w tygodniu, podczas których to opiekę nad córką przejmują nauczyciele, jednakże co jest kluczowe Skarżąca zmuszona jest pozostawać w stałej gotowości z uwagi częstą konieczność odbierania córki z placówki znacznie wcześniej niż koniec zajęć, z powodu objawów wiążących się z towarzyszącym jej schorzeniem, przykładowo. ataków paniki. Odpowiadając na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie podtrzymując swe stanowisko. W czasie rozprawy skarżąca podtrzymała swoją skargę akcentując konieczność pozostawania w gotowości do niesienia pomocy córce. Podkreśliła również, że w jej wieku znalezienie pracy może być trudne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634, dalej: p.p.s.a.) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej, a stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. 2022 r., poz. 2492) kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z wymienionych przepisów wynika, że sąd bada legalność zaskarżonego aktu, czy jest on zgodny z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390 – dalej "u.ś.r.") w brzmieniu obowiązującym w chwili wydawania rozstrzygnięć przez organy administracji "świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji". W każdej sprawie o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego istotna jest ocena, czy zakres i rozmiar sprawowanej przez wnioskodawcę opieki nad osobą niepełnosprawną wypełnia ustawowe przesłanki warunkujące przyznanie tego uprawnienia, a więc, czy istnieje związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy zakresem sprawowanej opieki a niemożnością podjęcia zatrudnienia. Czynnikiem wpływającym na zasadność przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest ustalenie, że sprawowanie opieki przez wnioskodawcę w sposób rzeczywisty uniemożliwia podjęcie lub dalsze wykonywanie pracy zarobkowej, gdyż wskazane świadczenie nie jest wynagrodzeniem za opiekę nad niepełnosprawnym lecz swoistą rekompensatą za brak możliwości w związku z tym podjęcia i kontynuowania działalności zarobkowej. Pod pojęciem "sprawowania opieki", użytym w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie sposób rozumieć wyłącznie czynności związanych bezpośrednio z troską o fizyczny dobrostan bliskiej osoby niepełnosprawnej. Opieka nad chorym bliskim musi spełniać przede wszystkim cechę stałości lub długotrwałości. Niniejsze wyklucza zatem sprawowanie czynności opiekuńczych sporadycznie, nie oznacza to jednak stricte opieki całodobowej. Zauważyć przy tym należy, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie uzależnia otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego od sprawowania opieki nieustannie przez całą dobę. Warunku "stałej" opieki, nie można bowiem rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być stała, w sensie trwałości, a ciągła w sensie rozciągłości w czasie, opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki. W zakres opieki wchodzą zarówno czynności opiekuńcze związane z obsługą chorego, jak i prowadzenie gospodarstwa domowego, gdyż osoba ze znacznym stopniem niepełnosprawności, nie może - co do zasady - sama wykonywać tych czynności, a są one niezbędne do codziennego funkcjonowania. Opieka, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie dotyczy przy tym wyłącznie niezdolnej do samodzielnej egzystencji osoby leżącej. Za niezdolne do samodzielnej egzystencji z mocy ustawy uznano także osoby cierpiące na schorzenia nieskutkujące brakiem możliwości poruszania się a konieczność sprawowania nad nimi stałej lub długotrwałej opieki oceniać należy w świetle rodzaju schorzeń oraz sprawności psychofizycznej danej osoby. Pamiętać należy, że rezygnacja z zatrudnienia w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną oznacza całkowite poświęcenie się na rzecz drugiej osoby, co stanowi wielokrotnie o poświęceniu fizycznym oraz psychicznym. Jednakże przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r., należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Pojęcie opieki, o którym mowa w powyższym przepisie, utożsamiać należy ze stałą i bezpośrednią troską o zapewnienie osobie niepełnosprawnej realizacji jej podstawowych potrzeb życiowych i społecznych, których sama nie jest ona w stanie zrealizować z uwagi na swoją niepełnosprawność. Opieka ta powinna być przy tym tak absorbująca, że podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej przez opiekuna musiałoby się odbyć ze szkodą dla niej. Aby spełnione były przesłanki określone w art. 17 ust. 1 ustawy, opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły. Biorąc pod uwag powyższe należy uznać, ż rozstrzygnięcia organów administracji w sprawie są prawidłowe. Nie można zaprzeczyć, że skarżąca opiekuje się niepełnosprawną córką. Opieka ta nie sprowadza się wyłącznie do czynności typowo wykonywanych przez rodzica. Schorzenie córki powoduje, że strona musi dopilnować wielu zachowań dziecka, związanych choćby z utrzymaniem higieny. Sąd dostrzega również, że skarżąca co pewien czas musi również odbierać córkę ze szkoły, gdy ta dostaje przykładowo ataków paniki. Nie można jednak uznać, że realizowany zakres opieki znacząco wykracza ponad występujące powszechnie normy. Można nawet powiedzieć, że zakres tej opieki nie jest większy, niż opieka nad dzieckiem w wieku przed przedszkolnym czy też przedszkolnym. Niezależnie od tego należy podkreślić, iż córka strony ponad połowę dnia roboczego znajduje się pod opieką nauczycieli. Zatem bez wątpienia w tym czasie może podjąć zatrudnienie. Konieczność wcześniejszego odbierania dziecka ze szkoły bez wątpienia stanowi uciążliwość. Ale jest to sytuacja, która dotyczy każdego dziecka, zwłaszcza w wieku wczesnoszkolnym. Tu już rodzice muszą tak zorganizować swoje życie by podołać temu zadaniu. Z tych względów na podstawie art. 151 orzeczono jak w sentencji. ----------------------- 0