II SA/Gl 186/16

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Andrzej Majzner po rozpoznaniu w dniu 22 września 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi K. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy wymierzenia kary pieniężnej za zniszczenie drzewa w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata oraz częściowe zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: 1. ustanowić dla skarżącego adwokata z urzędu, 2. oddalić wniosek w pozostałym zakresie. Wraz ze skargą K. P. złożył do Sądu urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W treści tego wniosku powołał się na poważne problemy zdrowotne, oświadczył, że jest inwalidą pierwszej grupy, pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z małżonką i posiada 40-letni dom posadowiony na działce o powierzchni 0.0951 ha oraz 52-letni ciągnik. Nie posiada natomiast żadnego innego majątku ani zasobów pieniężnych, z kolei dochód netto jego rodziny wynosi 2.400 zł, na co składają się emerytury pobierane przez niego (1.600 zł) oraz jego małżonkę (800 zł). Wnioskodawca dodał, iż ponosi znaczne koszty związane z leczeniem i zakupem leków. Powyższy wniosek został oddalony mocą postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 19 kwietnia 2016 r. W wyniku wniesionego sprzeciwu, tutejszy Sąd postanowieniem z dnia 13 czerwca 2016 r. częściowo zmienił powyższe orzeczenie z dnia 19 kwietnia 2016 r. zwalniając skarżącego z obowiązku uiszczenia wpisu od skargi i utrzymał w mocy to postanowienie w pozostałym zakresie. W uzasadnieniu rzeczonego postanowienia z dnia 13 czerwca 2016 r. wskazano, że z uwagi na wysokość dochodu przypadającego na gospodarstwo domowe skarżącego oraz dołączone informacje wskazujące na zły stan zdrowia wnioskodawcy Sąd dał wiarę skarżącemu, że koszty związane z utrzymaniem się oraz wydatkami na leczenie w dużej mierze pokrywają się z uzyskiwanym dochodem i dlatego nie wzywał skarżącego o ich uprawdopodobnienie. Mając na względzie informacje podane przez skarżącego, które znalazły potwierdzenie w nadesłanych do Sądu dokumentach uznano, że uzasadnionym będzie zwolnienie go z wpisu od skargi zwłaszcza, że na obecnym etapie postępowania jest to dla niego zasadniczy wydatek, do poniesienia którego będzie zobowiązany, a jego wysokość to 200 zł. Biorąc bowiem pod uwagę poziom dochodów strony i porównując go do wysokości wydatków Sąd uznał, że konieczność szybkiego zgromadzenia takich środków może okazać się dla strony zbyt trudna, co w efekcie mogłoby zamknąć skarżącemu drogę do sądu. Niemniej jednak z uwagi na to, że uzyskiwany przez skarżącego dochód ma stały charakter i osiągany jest co miesiąc, Sąd doszedł do przekonania, że skarżący ma realną możliwość wygospodarowania środków finansowych na uiszczenie ewentualnych dalszych kosztów postępowania i dlatego oddalenie wniosku w pozostałym zakresie jest uzasadnione. Zaakcentowano bowiem, że zawsze ubiegający się o prawo pomocy winien w pierwszej kolejności poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny, zaś instytucja prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Wyrokiem z dnia 1 sierpnia 2016 r. Sąd orzekł o oddaleniu skargi. Następnie, odpowiadając na wezwanie do uiszczenia opłaty kancelaryjnej za odpis tego wyroku z uzasadnieniem, skarżący najpierw - w dniu 11 sierpnia 2016 r. uiścił wspomnianą opłatę, z kolei w dniu 6 września 2016 r. nadał do Sądu kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy, sporządzony na urzędowym formularzu PPF, żądając w nim częściowego zwolnienia od kosztów sądowych - w zakresie obejmującym powyższą opłatę kancelaryjną oraz wpisu od skargi kasacyjnej, a nadto także ustanowienia adwokata. W treści tego formularza zasadniczo powtórzył oświadczenia, jakie podnosił w poprzednim wniosku. Określił przy tym aktualną wysokość emerytur pobieranych przez siebie i małżonkę w kwotach netto odpowiednio 1.659,97 zł oraz 865,94 zł. Do wniosku dołączone zostały między innymi dokumenty potwierdzające część ponoszonych przezeń kosztów utrzymania. W toku rozpoznania wniosku zważono, co następuje. Stosownie do art. 243 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Zgodnie zaś z art. 245 §1 przywołanej regulacji, prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie całkowitym lub częściowym. Odnosząc się do wniosku K. P. należy przywołać zasady sformułowane w art. 246 §1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. Stosownie do ich brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym (czyli zgodnie z art. 245 §2 cytowanej regulacji, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z kolei warunkiem przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (zgodnie z art. 245 §3 p.p.s.a. obejmującym tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie jednego z wymienionych w tym przepisie profesjonalnych pełnomocników) jest wykazanie przez nią niemożności poniesienia pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dokonana w tym kontekście ocena stanu majątkowego i sytuacji życiowej wnioskodawcy doprowadziła do konkluzji, że zachował on wymóg warunkujący przyznanie prawa pomocy w stopniu uzasadniającym częściowe uwzględnienie wniosku. Z oświadczeń wyżej wymienionego oraz ze zgromadzonych w sprawie dokumentów źródłowych wynika, że nie posiada on żadnych zasobów finansowych ani łatwego do spieniężenia majątku, jest osobą schorowaną, niepełnosprawną w stopniu znacznym ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, zaś miesięczny dochód jego dwuosobowego gospodarstwa domowego wynosi nieco ponad 2.500 zł. Należało zatem przyjąć, iż skarżący wykazał w sposób dostatecznie przekonujący, że uiszczenie pełnych kosztów niniejszego postępowania, w tym pokrycie należności jakie wiążą się zazwyczaj z opłaceniem adwokata z wyboru przekracza jego możliwości płatnicze i mogłoby go narazić na uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Za ustanowieniem dla strony profesjonalnego pełnomocnika przemawia dodatkowo przymus adwokacki, jaki obejmuje sporządzenie skargi kasacyjnej od wyroku, wydanego w sprawie przez tutejszy Sąd w dniu 1 sierpnia 2016 r. Równocześnie uznano jednak, że brak jest podstaw do zwolnienia strony z opłaty kancelaryjnej za odpis wyroku z uzasadnieniem jak również z wpisu od ewentualnej skargi kasacyjnej. Po pierwsze bowiem, skarżący uiścił już wspomnianą opłatę kancelaryjną, a przepisy ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie przewidują możliwości przyznania prawa pomocy "z mocą wsteczną", to jest w odniesieniu do już wcześniej uiszczonych opłat sądowych. Nadto sam fakt pokrycia tej opłaty świadczy o tym, że mieściła się ona w możliwościach płatniczych wnioskodawcy. Z kolei co do wpisu od skargi kasacyjnej, trzeba podkreślić, że także jego wysokość wynosi zaledwie 100 zł i chociaż skarżący oraz jego małżonka znajdują się w niewątpliwie trudnej sytuacji życiowej, to jednak osiągają stały dochód, który umożliwia wygenerowanie takiej kwoty bez uszczerbku w ich koniecznych potrzebach życiowych. Po drugie natomiast, niniejszy wniosek skarżącego w zakresie dotyczącym zwolnienia z powyższych opłat sądowych należy rozpoznawać z uwzględnieniem faktu, że w tej samej sprawie prawomocnym postanowieniem Sądu z dnia 13 czerwca 2016 r. skarżącego zwolniono z wpisu od skargi, odmawiając równocześnie zwolnienia go z pozostałych kosztów sądowych. Zgodnie przy tym z art. 164 p.p.s.a., postanowienie wydane na posiedzeniu niejawnym wiąże od chwili, w której zostało podpisane wraz z uzasadnieniem, zaś stosownie do treści art. 165 tej ustawy, postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Ewentualne zwolnienie skarżącego z wpisu od skargi kasacyjnej czy z opłaty kancelaryjnej stanowiłoby zatem odstąpienie od oceny sformułowanej w powyższym postanowieniu Sądu, a to byłoby możliwe tylko w przypadku zmiany okoliczności stanowiących przesłankę podjętego w tym akcie rozstrzygnięcia, co oznaczać musi pogorszenie położenia wnioskodawcy w tych aspektach, które mają znaczenie z punktu widzenia treści art. 246 § 1 p.p.s.a. Tymczasem, zdaniem rozpoznającego wniosek, nie można przyjąć, aby taki stan rzeczy miał w niniejszej sprawie miejsce. Porównanie treści obu wniosków K. P. nie wskazuje, aby w jego sytuacji materialnej i życiowej doszło w międzyczasie do zmian istotnych na tyle żeby uzasadniać rozstrzygnięcie inne niż to zawarte w przywołanym postanowieniu Sądu z dnia 13 czerwca 2016 r. Wypada przy tym zaakcentować, że w postanowieniu tym wskazano wyraźnie, iż skarżący ma realną możliwość wygospodarowania środków finansowych na uiszczenie ewentualnych dalszych kosztów postępowania i winien w pierwszej kolejności poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny, celem zgromadzenia środków potrzebnych na ich pokrycie. Skoro zatem postanowienie to zostało mu doręczone 22 czerwca 2016 r., to już od trzech miesięcy był świadom konieczności zarezerwowania środków na ten cel. Zważywszy wszystkie zaprezentowane wyżej okoliczności postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 246 §1 p.p.s.a. w związku z art. 258 §1 i §2 pkt 7 tej ustawy.