II SA/Gl 1927/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki, Sędziowie Sędzia WSA Tomasz Dziuk, Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska (spr.), , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 21 lutego 2024 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia 20 października 2023 r. nr SKO.4106.943.2023 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. J. K. (dalej: "skarżąca") wnioskiem z dnia 14.11.2022 r. zwróciła się do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego związku z opieką nad ojcem E. W. (ur. [...] r.), który jest wdowcem i orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w C. z dnia [...] r. został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 30.12.2020 r., oraz nie da się ustalić od kiedy istnieje jego niepełnosprawność. Wójt Gminy K. (dalej: "organ I instancji") decyzją z dnia 13.07.2023 r., nr [...], działając podstawie między innymi art. 17 ust. 1b i ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (obecnie t.j.: Dz. U. z 2023 r. poz. 390 z późn. zm., dalej w skrócie: "u.ś.r.") i rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1466) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 775 z późn. zm., dalej w skrócie: "k.p.a."), odmówił skarżącej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, bowiem nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność ojca, oraz są również inne osoby spokrewnione z nim w pierwszym stopniu, na których ciąży obowiązek alimentacyjny, tj. córka – D. G. i syn – W. W., którzy pracują, natomiast sama skarżąca pobiera od 2001 r. rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy i oświadczyła pod odpowiedzialnością karną, że nie będzie jej zawieszać, bo obawia się, że utraci do niej prawo. Od powyższej decyzji odwołanie wniosła skarżąca, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika. Podkreśliła, że w świetle sentencji wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21.10.2014 r. sygn. akt K 38/13 wiek ojca nie może stanowić podstawy do odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia oraz zacytowała orzecznictwo sądowoadministracyjne w tym zakresie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie (dalej: "Kolegium") decyzją z dnia 20.10. 2023 r., nr SKO.4106.943.2023, na podstawie art. 2 ustawy z dnia 12 października 1994r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jednolity Dz. U. z 2001 r. nr 79 poz. 856 z późn. zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., po rozpatrzeniu odwołania, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji z dnia 13.07.2023 r. W uzasadnieniu decyzji zinterpretowało przesłanki pozytywne i negatywne uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Podkreśliło, że organ I instancji dokonał błędnej wykładni art. 17 ust. 1b u.ś.r. z uwagi na treść uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13. Jednakże decyzja odmawiająca przyznania prawa świadczenia pielęgnacyjnego odpowiada prawu i zasługuje na utrzymanie w mocy z tej przyczyny, że skarżąca aby móc uzyskać prawo do świadczenia pielęgnacyjnego musi spełnić łącznie wszystkie przesłanki pozytywne i nie może przy tym zaistnieć żadna z przesłanek negatywnych. Spośród przesłanek, które legły u podstaw negatywnego jest okoliczność pobierania przez nią renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, co uniemożliwia przyznanie wnioskowanego świadczenia. Skarżąca oświadczyła pod odpowiedzialnością karną, iż nie zawiesi prawa do swojej renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Tymczasem, jej pełnomocnik w złożonym odwołaniu wywiódł, iż skutkiem wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego sygn. akt SK 2/17 jest utrata mocy przepisu, który to prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy uczynił negatywną przesłanką do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Jego zdaniem wyrok ten jest jednoznaczny i wynika z niego, iż uprawniony do takiej renty ma prawo do ubiegania się o przyznanie wnioskowanego świadczenia. W ocenie Kolegium nie jest możliwe równoległe pobieranie renty z tytuły częściowej niezdolności do pracy i świadczenia pielęgnacyjnego, na co wskazują również uzasadnienia wyroków: Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 17 kwietnia 2023 r. sygn. akt II SA/GI 351/23, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 19 lipca 2023 r. sygn. akt IV SA/Wr 80/23 i Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 27 września 2023 r. sygn. akt II SA/Gd 1117/22. Skarżąca została prawidłowo poinformowana o możliwości dokonania wyboru jednego z tych świadczeń, poprzez rezygnację z pobierania świadczenia niższego, tj. w niniejszej sprawie renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Miała zatem wiedzę, że w jak najkrótszym czasie powinna złożyć wniosek do ZUS o zawieszenie prawa do renty (dopiero decyzja ZUS otwiera możliwość przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego).  W skardze skarżąca, reprezentowana przez tego samego profesjonalnego pełnomocnika, domagała się uchylenia obu wydanych w sprawie decyzji i zasądzenia kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Ponownie zarzuciła organom pomocy społecznej naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1b i art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., poprzez nieuwzględnienie orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego. W świetle sentencji wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26.06.2019 r. sygn. akt SK 2/17 nie istnieje już negatywna przesłanka uniemożliwiająca przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, czyli fakt pobierania renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Trybunał Konstytucyjny orzekł niezgodność art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, w zakresie w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. W punkcie II wyroku Trybunał orzekł utratę mocy obowiązującej tego przepisu we wskazanym wyżej zakresie po upływie 6 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw. Wyrok opublikowany został w dniu 8 lipca 2019, zatem skutek derogacyjny nastąpił z dniem 9 stycznia 2020 r. W związku ze stwierdzeniem niekonstytucyjności art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. nie istnieje przepis prawa, który stwierdzałby, że niemożliwe jest jednoczesne pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego i renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi przez kontrolę działalności administracji publicznej, która sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sądy administracyjne, co do zasady, nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. W myśl, art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 259 z późn. zm., dalej w skrócie: "p.p.s.a."), sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną z zastrzeżeniem art. 57a. Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym ojcem. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi przepis art. 17 u.ś.r. Zgodnie z jego ust. 1 pkt 4, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy, ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W sprawie istotne jest, że interpretacja art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. przy uwzględnieniu poglądów wyrażonych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r. sygn. akt SK 2/17 nie pozwala na równoczesne pobieranie świadczenia emerytalno-rentowego i świadczenia pielęgnacyjnego. Jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny m.in. w wyrokach z dnia 2 marca 2022 r. sygn. akt I OSK 1623/21 oraz z dnia 24 sierpnia 2023 r. sygn. akt I OSK 1665/22, stwierdzenie częściowej niekonstytucyjności art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. wspomnianym wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego wykreowało z dniem 9 stycznia 2020 r. (wejście w życie wyroku Trybunału) nowy stan prawny, w którym zaistniała konieczność odnalezienia istniejących w systemie prawa instrumentów prawnych pozwalających urzeczywistnić ten wyrok. Jakkolwiek kształtujące się w powyższym zakresie orzecznictwo sądowe nie było początkowo jednolite, to aktualnie nie budzi wątpliwości, że w sytuacji zbiegu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ze świadczeniami wskazanymi w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. zachodzi konieczność podjęcia przez osobę uprawnioną do świadczeń emerytalno-rentowych działań prowadzących do zawieszenia prawa do renty na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. W ten sposób, w następstwie realizacji prawa wyboru świadczenia, usunięta zostaje przeszkoda w uzyskaniu świadczenia pielęgnacyjnego. Z tych względów należy podzielić pogląd Kolegium, że warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest dokonanie przez osobę uprawnioną wyboru jednego ze świadczeń, o których mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., a w sytuacji gdy osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy pouczenie o możliwości zrezygnowania z pobierania świadczenia rentowego. W rozpatrywanej sprawie nie ulega wątpliwości, że skarżąca ubiegając się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego ma przyznane decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy w wysokości 1 338,44 zł., z której pobierania nie zrezygnowała (k. 29 i 35 akt administracyjnych). Organ I instancji poinformował skarżącą o przysługującej jej możliwości wyboru świadczenia (zawieszenia prawa do renty, wstrzymania jej wypłaty i przedłożenia decyzji w tym zakresie, por. k. 64). Zatem nie naruszył reguł należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 k.p.a.). Z przedstawionych względów, Sąd działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił, o czym orzeczono w sentencji. Powołane w treści uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl.).